Nhiều người trẻ bị đau dạ dày thường chọn cách ăn nhiều rau củ sống với mong muốn thanh lọc cơ thể và hỗ trợ tiêu hóa. Tuy nhiên, việc đột ngột nạp lượng lớn rau củ chưa qua chế biến có thể khiến tình trạng khó tiêu trở nên nặng nề hơn.

Các nghiên cứu hiện nay chủ yếu đánh giá chế độ ăn giàu thực vật và chất xơ nói chung (như chế độ ăn Địa Trung Hải), chưa có nghiên cứu riêng biệt chứng minh rau củ sống có lợi cho người đau dạ dày. Bằng chứng quan sát cho thấy người trẻ ăn thiếu chất xơ dễ gặp rối loạn tiêu hóa, nhưng việc tăng đột ngột chất xơ cũng liên quan trực tiếp đến việc gia tăng triệu chứng đầy hơi, khó chịu [1] [2].

Chế độ ăn giàu thực vật và chứng khó tiêu ở người trẻ

Tại nhóm tuổi từ 17 đến 24, các khảo sát ghi nhận những người mắc chứng khó tiêu chức năng hoặc hội chứng ruột kích thích có mức độ tuân thủ chế độ ăn giàu thực vật thấp hơn đáng kể so với nhóm đối chứng khỏe mạnh [1]. Sự thiếu hụt các thực phẩm giàu chất xơ, vitamin và chất chống oxy hóa được ghi nhận là yếu tố liên quan đến việc khởi phát các triệu chứng đường tiêu hóa ở người trẻ tuổi [1] [3].

Mặc dù chế độ ăn nhiều thực vật mang lại tiềm năng chống viêm và điều hòa miễn dịch, các chuyên gia nhấn mạnh hiệu quả này đến từ sự phối hợp tổng thể của chế độ ăn, không phải từ việc chỉ ăn một loại thực phẩm riêng lẻ [3].

Nguy cơ tăng triệu chứng khi nạp nhiều chất xơ

Tăng cường chất xơ từ thực vật không đồng nghĩa với việc dạ dày sẽ dễ chịu ngay lập tức. Trong một nghiên cứu quan sát trên 120 người trưởng thành, nhóm có mức độ tuân thủ cao nhất với chế độ ăn giàu thực vật lại ghi nhận các triệu chứng tiêu hóa rõ rệt hơn so với nhóm tuân thủ thấp [2]. Dù chế độ ăn này giúp tăng tần suất đi tiêu (p = 0,028) và cải thiện tỷ lệ lợi khuẩn bifidobacteria, nó cũng đi kèm hiện tượng gia tăng khó chịu ở bụng [2].

Bên cạnh đó, các thực phẩm giàu chất xơ nguyên bản kích thích nhu động ruột và làm tăng số lần đi ngoài [4]. Khi dạ dày đang tổn thương, lượng bã xơ thô chưa qua nhiệt luyện có thể gây áp lực cơ học lớn hơn lên hệ tiêu hóa.

Cơ chế tác động của chất xơ lên đường tiêu hóa

Chất xơ khi vào ruột sẽ được hệ vi sinh vật lên men để tạo thành các axit béo chuỗi ngắn, đóng vai trò bảo vệ hàng rào niêm mạc và giảm phản ứng viêm [4]. Thí nghiệm trên chuột bị viêm đại tràng cho thấy bổ sung beta-glucan với liều 500 mg/kg mỗi ngày giúp ức chế các chất gây viêm như TNF-alpha, IL-1 và IL-6 [4].

Trên người, một thử nghiệm ngẫu nhiên có đối chứng kéo dài 8 tuần trên 36 người cho thấy chế độ ăn nâng lượng chất xơ lên 13,1 g/1000 kcal giúp chỉ số viêm ruột (fecal calprotectin) có xu hướng giảm xuống 45,8 microg/g so với 93,9 microg/g ở nhóm đối chứng [5]. Dù vậy, các nghiên cứu này dùng chế độ ăn tổng hợp có nấu chín, không áp dụng chế độ ăn thô hay rau củ sống hoàn toàn [5] [4].

Điều nghiên cứu chưa làm rõ

Các tài liệu khoa học hiện có chưa so sánh trực tiếp tác động giữa rau củ sống và rau củ nấu chín trên bệnh nhân viêm loét dạ dày. Hiện cũng chưa có con số chính xác về lượng chất xơ tối đa mà một người bị đau dạ dày có thể dung nạp an toàn mỗi ngày mà không gây kích ứng. Hầu hết các thử nghiệm lâm sàng can thiệp chất xơ chỉ tập trung vào chức năng đại tràng, táo bón hoặc viêm ruột, thay vì đo lường tổn thương niêm mạc dạ dày [5] [4].

Ai nên thận trọng khi ăn nhiều rau củ sống?

Người đang trong đợt bùng phát cơn đau dạ dày hoặc viêm đường tiêu hóa cấp tính nên hạn chế nạp chất xơ thô cứng [4]. Các hướng dẫn lâm sàng khuyến cáo trong đợt viêm cấp, người bệnh cần giảm bớt các nhóm thực phẩm kích thích nhu động ruột mạnh, sau đó mới thăm dò lượng dung nạp của từng cá nhân khi tình trạng đã ổn định [4].

Những người có cơ địa dễ đầy hơi, chậm tiêu hoặc mắc hội chứng ruột kích thích đi kèm cũng cần cẩn trọng khi chuyển sang ăn rau củ sống với số lượng lớn [1] [2].

Gợi ý áp dụng an toàn cho người đau dạ dày

Thay vì ăn sống, người bị đau dạ dày nên ưu tiên làm chín rau củ bằng cách hấp, luộc mềm hoặc nấu súp để làm mềm cấu trúc sợi xơ. Không nên thay đổi chế độ ăn quá đột ngột; hãy tăng lượng rau củ từng chút một qua từng tuần để hệ tiêu hóa kịp thích nghi [4]. Nếu xuất hiện cảm giác chướng bụng hoặc đau tăng sau khi ăn rau củ, cần giảm lượng dùng và tham khảo ý kiến của bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng.

Việc bổ sung rau củ mang lại nhiều lợi ích dài hạn cho hệ vi sinh và kiểm soát viêm đường tiêu hóa [5] [4]. Tuy nhiên, người trẻ đau dạ dày không nên lạm dụng rau củ sống, mà cần ưu tiên chế biến chín mềm và theo dõi phản ứng dung nạp của cơ thể.