Mẹ cho con bú ăn keto có cần uống men vi sinh không?

Hiện chưa có thử nghiệm lâm sàng nào đánh giá việc mẹ cho con bú ăn keto cần bổ sung men vi sinh hay không. Các nghiên cứu hiện có chủ yếu khảo sát mối liên hệ giữa khẩu phần ăn tổng quát của mẹ với hệ vi sinh sữa mẹ, chưa chứng minh trực tiếp can thiệp này trên phụ nữ ăn keto [1], [2].

Bằng chứng quan sát cho thấy chế độ ăn nhiều chất béo, ít carbohydrate có liên quan đến việc giảm một số vi khuẩn có lợi trong sữa [1]. Tuy nhiên, việc tự ý uống men vi sinh chưa được kiểm chứng lâm sàng về hiệu quả bù đắp hay mức độ an toàn cho trẻ bú mẹ [2].

Chế độ ăn của mẹ tác động thế nào đến vi sinh sữa mẹ?

Vi khuẩn từ đường ruột mẹ có thể di chuyển đến tuyến sữa qua con đường ruột - tuyến vú [2]. Do đó, thay đổi dưỡng chất trong khẩu phần ăn của mẹ có thể làm thay đổi quần thể vi sinh vật hiện diện trong sữa mẹ [1], [2].

Nghiên cứu trên 120 phụ nữ cho thấy nhóm ăn nhiều đạm động vật và chất béo có lượng vi khuẩn Lactobacillus, Bacteroides và Sediminibacterium trong sữa thấp hơn nhóm ăn nhiều đạm thực vật, chất xơ và tinh bột [1]. Một nghiên cứu khác trên mô hình động vật kéo dài 31 tháng ghi nhận chế độ ăn Địa Trung Hải làm tăng lượng Lactobacillus ở tuyến vú gấp 10 lần so với chế độ ăn kiểu phương Tây nhiều chất béo [3].

Bên cạnh đó, lượng chất béo mẹ nạp vào cũng ảnh hưởng đến các nhóm khuẩn cụ thể. Nghiên cứu trên 22 cặp mẹ con ghi nhận lượng axit béo chưa bão hòa và axit oleic tỷ lệ nghịch với lượng Streptococcus trong sữa mẹ tại thời điểm một tháng sau sinh [4], [3].

Giảm tinh bột ảnh hưởng gì đến vi khuẩn đường ruột của trẻ?

Hệ vi sinh đường ruột của trẻ bú mẹ phụ thuộc lớn vào nguồn dinh dưỡng và vi khuẩn nhận từ sữa [5], [2]. Nhóm vi khuẩn Bifidobacterium, đặc biệt là Bifidobacterium longum phân loài infantis, đóng vai trò chủ đạo giúp trẻ tiêu hóa các phức hợp đường trong sữa mẹ để tạo axit béo chuỗi ngắn [6], [5].

Các thành phần đường phức hợp (oligosaccharide) trong sữa mẹ là nguồn thức ăn nuôi dưỡng Bifidobacterium, Lactobacillus và Bacteroides trong ruột trẻ [5], [2]. Chế độ ăn kiêng quá mức làm thay đổi thành phần sữa có thể gián tiếp tác động tới sự phát triển quần thể vi sinh vật bảo vệ này [6], [5].

Những điều nghiên cứu hiện nay chưa làm rõ

Các dữ liệu y khoa hiện tại chưa trả lời được nhiều thắc mắc quan trọng:

  • Chưa có dữ liệu về tác động dài hạn của trạng thái ketosis đối với cấu trúc oligosaccharide và vi sinh sữa mẹ [2].
  • Chưa rõ vi khuẩn từ men vi sinh uống ngoài có thể qua con đường ruột - tuyến vú vào sữa mẹ hay không [3], [2].
  • Chưa có thử nghiệm xác định liều lượng, chủng men vi sinh tối ưu hoặc độ an toàn cho mẹ đang cho con bú theo chế độ ăn keto [1], [2].

Hiểu lầm thường gặp về men vi sinh khi mẹ ăn keto

Nhiều người cho rằng uống men vi sinh dạng bột hoặc viên sẽ bù đắp ngay lượng lợi khuẩn bị mất do cắt giảm tinh bột và chất xơ. Bằng chứng khoa học cho thấy hệ vi sinh sữa phụ thuộc vào nhiều yếu tố khác như giai đoạn tiết sữa hay phương pháp vắt sữa [6], [7]. Uống men vi sinh không thể thay thế một chế độ dinh dưỡng đầy đủ [6].

Một hiểu lầm khác là men vi sinh mẹ uống sẽ truyền thẳng lượng lớn sang ruột con. Lợi khuẩn trong sữa mẹ như Bifidobacterium vốn có mật độ rất thấp; tác dụng chính của sữa mẹ là cung cấp dưỡng chất sinh học để kích thích lợi khuẩn sẵn có trong ruột trẻ phát triển [3], [2].

Nhóm phụ nữ cho con bú nên thận trọng

Phụ nữ cho con bú không nên tự ý áp dụng chế độ ăn keto ngặt nghèo hoặc dùng chế phẩm men vi sinh liều cao khi chưa có hướng dẫn chuyên môn [1], [6].

Người sinh mổ, từng dùng kháng sinh hoặc thừa cân cần đặc biệt chú ý vì hệ vi sinh sữa vốn đã có sự sụt giảm tính đa dạng và giảm lượng Bifidobacterium [1], [6]. Việc kiêng khem quá mức trong giai đoạn này có thể làm mất cân bằng thêm vi sinh vật đường ruột [1]. Mẹ có vấn đề tiêu hóa mạn tính hoặc trẻ có dấu hiệu bất dung nạp tiêu hóa cần tham khảo ý kiến bác sĩ chuyên khoa trước khi thay đổi thực đơn [2].

Hướng dẫn thực hành dinh dưỡng an toàn

Thay vì cắt bỏ hoàn toàn carbohydrate, mẹ nên duy trì khẩu phần ăn phong phú để bảo vệ vi sinh vật đường ruột [1], [3]:

  • Không tự ý dùng thực phẩm chức năng men vi sinh nếu không có chỉ định y tế [2].
  • Duy trì nguồn chất xơ từ rau củ, củ quả để hỗ trợ vi sinh vật có lợi hoạt động [1], [8].
  • Ưu tiên cho con bú trực tiếp, vì việc bú mẹ trực tiếp giúp bảo tồn độ đa dạng vi sinh sữa tốt hơn so với dùng máy hút sữa [6].
  • Tham khảo ý kiến chuyên gia dinh dưỡng nếu muốn điều chỉnh lượng tinh bột nhằm giảm cân sau sinh an toàn [6].