Nhiều phụ nữ mang thai quan tâm đến chế độ ăn keto nhằm mục đích kiểm soát cân nặng hoặc ổn định đường huyết. Tuy nhiên, việc cắt giảm triệt để nhóm bột đường trong giai đoạn thai kỳ luôn đặt ra nhiều lo ngại về nguy cơ thiếu hụt dinh dưỡng.

Hiện tại, các nghiên cứu khoa học được cung cấp chưa có thử nghiệm hay khảo sát trực tiếp nào trên đối tượng thai phụ ăn keto. Các bằng chứng sẵn có chỉ đánh giá nhu cầu vi chất nói chung hoặc rủi ro thiếu hụt ở thai phụ ăn uống thiếu cân đối.

Bằng chứng thực tế về chế độ ăn keto ở thai phụ

Các tài liệu nghiên cứu hiện có hoàn toàn không kiểm chứng tác động của chế độ ăn keto lên phụ nữ mang thai. Dữ liệu thực nghiệm chỉ tập trung vào thai phụ ăn chế độ thông thường hoặc người ăn chay [1].

Do đó, các giả định về việc ăn keto gây thiếu hụt vi chất dinh dưỡng cụ thể ở thai phụ chưa được các trích đoạn nghiên cứu chứng minh trực tiếp. Bất kỳ sự thay đổi chế độ ăn ngặt nghèo nào trong thai kỳ cũng cần được đối chiếu thận trọng với các bằng chứng y khoa hiện có.

Nhu cầu folate và nguy cơ khi thiếu hụt

Folate đóng vai trò then chốt trong quá trình chuyển hóa một carbon, phân chia tế bào và tổng hợp protein ở giai đoạn đầu mang thai [2]. Thiếu hụt folate có liên quan chặt chẽ đến nguy cơ dị tật ống thần kinh và hạn chế phát triển thai nhi [3].

Trong thai kỳ, nhu cầu khuyến nghị đối với folate có thể tăng tới khoảng 50% so với bình thường [4]. Sự thiếu hụt vi chất này cũng làm gia tăng nguy cơ biến chứng sản khoa và ảnh hưởng xấu đến sự phát triển của trẻ [3].

Can thiệp y tế chuẩn hiện nay là bổ sung axit folic với liều 400 mcg mỗi ngày trước khi thụ thai và trong 12 tuần đầu [5]. Đối với thai phụ có nguy cơ dinh dưỡng, việc bổ sung có thể kéo dài trong suốt thai kỳ [5].

Vai trò của canxi và magie đối với thai kỳ

Magie và canxi là hai khoáng chất thường xuyên bị thiếu hụt ở phụ nữ mang thai theo các khảo sát khẩu phần [3]. Sự thiếu hụt các chất này đi kèm với tình trạng tích lũy homocysteine, làm tăng nguy cơ biến chứng thai kỳ [3].

Cơ thể thai phụ thích ứng bằng cách tăng tỷ lệ hấp thu canxi lên tới 40% [5]. Việc bổ sung canxi đường uống thường được chỉ định cho những người có khẩu phần ăn thiếu hụt hoặc có nguy cơ cao bị tiền sản giật [5].

Đối với những chế độ ăn loại trừ hoặc hạn chế nhóm thực phẩm, canxi luôn là dưỡng chất cần được theo dõi sát sao để tránh thiếu hụt [6].

Khoảng trống dữ liệu về chất xơ và kali

Nhiều ý kiến lo ngại việc kiêng bột đường sẽ làm cạn kiệt chất xơ và kali do cắt giảm rau củ, trái cây và ngũ cốc. Tuy nhiên, các tài liệu nghiên cứu được cung cấp không chứa dữ liệu khảo sát hay đo lường về chất xơ và kali ở thai phụ.

Tài liệu chỉ đề cập đến hợp chất kali iodua như một nguồn bổ sung i-ốt nhằm hỗ trợ phát triển thần kinh thai nhi, không phải đánh giá vi chất kali [7]. Vì vậy, nguy cơ thiếu chất xơ và kali khi kiêng bột đường ở thai phụ vẫn là một khoảng trống chưa có dữ liệu trong các nghiên cứu này.

Nguy cơ thiếu vi chất dinh dưỡng nói chung

Tình trạng thiếu vi chất dinh dưỡng ở phụ nữ mang thai vốn đã là một vấn đề sức khỏe cộng đồng phổ biến [1]. Một nghiên cứu trên 627 thai phụ ghi nhận trung vị mức nạp của 9 trên 11 vi chất đều thấp hơn mức nhu cầu trung bình ước tính [1].

Khảo sát trên 341 thai phụ tại Cayenne cho thấy có tới 81% phụ nữ bị thiếu ít nhất một vi chất dinh dưỡng [8]. Đáng chú ý, tình trạng thiếu hụt này xảy ra phổ biến ngay cả trong nhóm đối tượng thừa cân hoặc béo phì [8].

Chế độ ăn đơn điệu, kém đa dạng làm tăng nguy cơ thiếu đồng thời cả năng lượng, axit amin thiết yếu và các vi chất quan trọng [2].

Điều chưa biết

Các nghiên cứu được cung cấp chưa trả lời được mức độ an toàn của chế độ ăn keto đối với sự phát triển của thai nhi. Mức độ gia tăng thể xeton trong máu mẹ ảnh hưởng ra sao đến thai kỳ vẫn chưa được làm rõ trong các tài liệu này.

Tác động thực tế của việc cắt bỏ hoàn toàn carbohydrate lên hệ vi sinh đường ruột và lượng chất xơ ở thai phụ vẫn chưa có số liệu chứng minh từ các nguồn dữ liệu trên.

Ai nên thận trọng và cách áp dụng an toàn

Phụ nữ mang thai, người có tiền sử sảy thai, người suy dinh dưỡng hoặc mắc bệnh lý nền cần thận trọng tối đa trước các chế độ ăn kiêng khắt khe. Việc thiếu hụt dinh dưỡng của mẹ có thể dẫn đến thai chậm phát triển trong tử cung hoặc sinh non [2].

Thai phụ không nên tự ý áp dụng chế độ ăn kiêng loại trừ nhóm thực phẩm khi chưa có hướng dẫn y tế. Khẩu phần ăn hàng ngày cần đa dạng để đáp ứng nhu cầu gia tăng của thai kỳ, đồng thời kết hợp bổ sung vi chất theo chỉ định của bác sĩ [7].