Trả lời ngắn: Chưa có bằng chứng trực tiếp đủ tốt cho thấy ngũ cốc nguyên cám tự nó làm giảm testosterone ở nam giới. Một số thử nghiệm cũ so sánh cả chế độ ít chất béo, nhiều chất xơ với chế độ nhiều chất béo, ít chất xơ ghi nhận testosterone thay đổi; vì đồng thời đổi nhiều yếu tố, không thể quy kết quả cho ngũ cốc hoặc chất xơ. Các tổng quan về chế độ ít béo cũng cho kết quả không thống nhất. Hiện chưa có lý do để tránh yến mạch, gạo lứt hay bánh mì nguyên cám chỉ vì lo testosterone [1–5].
Vì sao có lời đồn ngũ cốc làm giảm testosterone?
Một số nội dung trên mạng lấy kết quả từ các nghiên cứu về khẩu phần ít chất béo, nhiều chất xơ rồi diễn giải thành “ngũ cốc nguyên cám làm giảm testosterone”. Đây là bước suy luận quá xa. Trong các nghiên cứu kiểu này, người tham gia không chỉ ăn thêm ngũ cốc; tổng chất béo, tỷ lệ chất béo bão hòa và không bão hòa, lượng chất xơ, nguồn thực phẩm và đôi khi cả cân nặng đều có thể đổi.
Ngũ cốc nguyên cám là thực phẩm chứa cả lớp cám, mầm và nội nhũ; ví dụ gồm yến mạch, gạo lứt và một số loại bánh mì nguyên hạt. Chất xơ cũng có trong đậu, rau và trái cây. Cụm “chế độ nhiều chất xơ” không cho biết chất xơ đến riêng từ ngũ cốc nào, cũng không tương đương với việc ăn một khẩu phần yến mạch hay bánh mì nguyên cám.
Hormone trong máu còn được đo ở nhiều dạng. Testosterone toàn phần gồm hormone gắn với protein và phần tự do; SHBG là một trong các protein vận chuyển. Thay đổi một con số trong ngắn hạn không đồng nghĩa với thay đổi tương ứng về sức khỏe tình dục, cơ bắp, sinh sản hay triệu chứng thiếu testosterone. Cần nhìn vào thiết kế nghiên cứu và kết cục thực tế, không chỉ tiêu đề gây chú ý.
Thử nghiệm khẩu phần ít béo, nhiều chất xơ nói gì?
Thử nghiệm cho ăn có kiểm soát năm 1996 theo dõi 43 nam giới khỏe mạnh trong hai giai đoạn 10 tuần, với thiết kế bắt chéo và thời gian nghỉ giữa hai chế độ. Chế độ ít béo cung cấp khoảng 18,8% năng lượng từ chất béo và nhiều chất xơ hơn; chế độ so sánh cung cấp khoảng 41% năng lượng từ chất béo và ít chất xơ hơn. Năng lượng được điều chỉnh để duy trì cân nặng. Nồng độ testosterone toàn phần trung bình trong huyết tương cao hơn 13% ở giai đoạn nhiều chất béo, ít chất xơ; testosterone gắn SHBG cao hơn 15%, còn khác biệt có ý nghĩa thống kê được nêu rõ với phần gắn SHBG. Testosterone trong nước tiểu cũng cao hơn 13% ở giai đoạn này [1].
Thử nghiệm cho thấy một chế độ ăn tổng thể có thể làm thay đổi một số phép đo hormone trong thời gian ngắn; nó không kiểm tra riêng ngũ cốc nguyên cám. Hai khẩu phần khác nhau đồng thời về lượng chất béo, tỷ lệ chất béo và chất xơ. Nghiên cứu không cho biết việc thêm yến mạch hoặc thay cơm trắng bằng gạo lứt trong một bữa ăn sẽ làm testosterone giảm, cũng không đánh giá triệu chứng, khả năng sinh sản hoặc sức khỏe lâu dài.
Một nghiên cứu trước-sau năm 2005 ở 39 nam giới khỏe mạnh tuổi 50–60 cũng ghi nhận testosterone giảm sau tám tuần chuyển từ khẩu phần thường lệ nhiều chất béo, ít chất xơ sang chế độ đẳng năng lượng ít béo, nhiều chất xơ. Cân nặng trung bình giảm khoảng 1 kg dù nhóm nghiên cứu không ghi nhận thay đổi về tổng năng lượng, tiêu hao năng lượng hay hoạt động. Do thiết kế không có nhóm đối chứng song song và nhiều thành phần đổi cùng lúc, không thể xác định thay đổi hormone đến từ lượng chất béo, chất xơ, thay đổi cân nặng hay các yếu tố khác [2].
Những nghiên cứu này có giá trị khi đặt câu hỏi về tác động của toàn bộ chế độ ăn, nhưng không phải thử nghiệm “ngũ cốc nguyên cám so với ngũ cốc tinh chế”. Không nên biến chúng thành lời khuyên hạn chế một nhóm thực phẩm.
Các tổng quan về chế độ ít béo có thống nhất không?
Phân tích gộp năm 2021 tổng hợp sáu nghiên cứu can thiệp với 206 người đàn ông, so sánh chế độ ít béo với chế độ nhiều chất béo. Tác giả ghi nhận testosterone toàn phần, testosterone tự do và một vài androgen thấp hơn trong các can thiệp ít béo. Tuy nhiên, tổng số nghiên cứu và người tham gia nhỏ; các chế độ ăn không chỉ khác nhau ở ngũ cốc hay chất xơ, và tác giả cho rằng cần thêm thử nghiệm ngẫu nhiên để xác nhận [3]. Kết quả này nói về chế độ ít béo nói chung, không cho thấy ngũ cốc nguyên cám gây giảm testosterone.
Một phân tích gộp các thử nghiệm ngẫu nhiên công bố năm 2025 đưa vào 11 thử nghiệm với 888 người trưởng thành. Phân tích không tìm thấy khác biệt có ý nghĩa thống kê về nồng độ testosterone giữa chế độ ít béo và nhiều chất béo; độ chắc chắn của bằng chứng bị giới hạn bởi số lượng nghiên cứu còn ít và chất lượng chưa cao [4]. Hai tổng quan dùng cách chọn nghiên cứu và phương pháp gộp khác nhau, vì vậy kết quả không hoàn toàn giống nhau. Chính sự không thống nhất này là lý do không nên khẳng định chế độ giàu chất xơ hoặc ngũ cốc nguyên cám chắc chắn làm testosterone giảm.
Dữ liệu về chế độ thực vật có cho thấy ngũ cốc làm giảm hormone?
Một nghiên cứu quan sát sử dụng dữ liệu NHANES ở người trưởng thành Hoa Kỳ đánh giá mức độ thực phẩm thực vật trong khẩu phần và testosterone ở nam giới. Tác giả không tìm thấy mối liên hệ giữa chỉ số chế độ ăn thực vật và nồng độ testosterone huyết thanh sau điều chỉnh. Đây là dữ liệu quan sát, dựa vào thông tin khẩu phần và một lần đo hormone; nó không chứng minh chế độ thực vật không thể tác động ở mọi người, nhưng không ủng hộ khẳng định đơn giản rằng ăn nhiều thực vật làm testosterone thấp [5].
Nghiên cứu này xem xét mô hình ăn thực vật nói chung, không cô lập từng loại ngũ cốc. Một phân tích riêng về chế độ ăn chay ở nam giới cũng cần phân biệt lượng đậu, rau, hạt, ngũ cốc, chất béo, tổng năng lượng và thực phẩm chế biến. Vì vậy, để trả lời câu hỏi về yến mạch hoặc gạo lứt, hiện vẫn cần thử nghiệm được thiết kế trực tiếp, giữ các yếu tố khác tương đương và đo những kết quả sức khỏe có ý nghĩa.
Có nên bỏ ngũ cốc nguyên cám để bảo vệ testosterone?
Không có căn cứ hiện tại để loại bỏ ngũ cốc nguyên cám chỉ nhằm giữ testosterone. Yến mạch, gạo lứt, lúa mạch và bánh mì nguyên hạt có thể cung cấp carbohydrate, chất xơ và vi chất; lựa chọn thực phẩm nên dựa vào khẩu phần tổng thể, nhu cầu sức khỏe, tiêu hóa, dị ứng hoặc bệnh lý cụ thể. Một người không cần ăn nguyên cám ở mọi bữa để có chế độ ăn cân đối.
Nếu đang chủ động giảm chất béo quá mức, điều đáng xem xét là khẩu phần có đủ năng lượng và đủ chất hay không, chứ không phải mặc định ngũ cốc là thủ phạm. Chất béo thiết yếu vẫn cần trong chế độ ăn; có thể lấy từ cá, quả hạch, hạt và dầu thực vật tùy sở thích. Không nên tăng bơ, mỡ động vật hoặc thực phẩm nhiều chất béo bão hòa chỉ để cố nâng testosterone dựa trên một vài nghiên cứu khẩu phần cũ.
Người có triệu chứng như giảm ham muốn kéo dài, rối loạn cương, mất khối cơ không giải thích được hoặc vấn đề sinh sản nên được đánh giá y tế. Chẩn đoán thiếu testosterone ở nam giới dựa trên triệu chứng phù hợp và xét nghiệm được thực hiện, diễn giải đúng cách; không thể tự chẩn đoán từ loại ngũ cốc đã ăn. Không tự ngừng thuốc hoặc thay thế điều trị bằng thực phẩm bổ sung “tăng T”.
Bạn có thể đọc thêm chế độ ăn thực vật và testosterone ở nam giới: bằng chứng hiện có. Bài đó xem xét mô hình ăn thực vật rộng hơn; cả hai chủ đề đều cần phân biệt mối liên hệ quan sát được với tác động nhân quả của một loại thực phẩm cụ thể.
Kết luận
Hiện chưa có thử nghiệm đủ tốt chứng minh ngũ cốc nguyên cám tự nó làm giảm testosterone ở nam giới. Một số nghiên cứu nhỏ về chế độ ít béo, nhiều chất xơ ghi nhận thay đổi hormone, nhưng đồng thời thay đổi nhiều yếu tố và không cô lập tác động của ngũ cốc. Các phân tích gộp về chế độ ít béo cũng chưa thống nhất. Không cần tránh yến mạch, gạo lứt hoặc bánh mì nguyên cám chỉ vì lo testosterone; hãy chọn khẩu phần cân đối và trao đổi với bác sĩ nếu có triệu chứng kéo dài.









