Nhiều nam giới trẻ quan tâm đến việc cải thiện sức khỏe sinh sản thông qua thói quen ăn uống hàng ngày. Chế độ ăn DASH vốn được thiết kế để kiểm soát huyết áp, nhưng mối liên hệ của mô hình này với chất lượng tinh dịch cũng đang nhận được nhiều sự chú ý.
Các bằng chứng hiện nay cho thấy việc tuân thủ chế độ DASH có mối liên hệ tích cực với các chỉ số như mật độ và số lượng tinh trùng [1], [2]. Tuy nhiên, các dữ liệu về chế độ DASH đa phần đến từ nghiên cứu quan sát; những thử nghiệm can thiệp ngẫu nhiên về dinh dưỡng ở nam giới trẻ hiện chủ yếu tập trung vào chế độ ăn Địa Trung Hải [3], [4].
Chế độ DASH tác động đến tinh trùng như thế nào?
Chế độ DASH đặc trưng bởi việc tiêu thụ nhiều trái cây, rau xanh, các loại hạt, đậu và ngũ cốc nguyên hạt, đồng thời hạn chế thịt đỏ, đồ uống ngọt và natri [5]. Nhóm thực phẩm này cung cấp nguồn vitamin, khoáng chất và polyphenol dồi dào có đặc tính chống oxy hóa và giảm viêm [2], [5].
Căng thẳng oxy hóa có thể làm tổn thương tế bào tinh trùng và cấu trúc di truyền. Các chất chống oxy hóa từ chế độ ăn được cho là giúp giảm tổn hại oxy hóa, hỗ trợ duy trì cấu trúc DNA, quá trình tổng hợp protein và giảm ảnh hưởng tiêu cực từ các phản ứng viêm [2], [5].
Các nghiên cứu nói gì về chế độ DASH và tinh dịch?
Một nghiên cứu cắt ngang thực hiện tại Tây Ban Nha trên 209 sinh viên nam khỏe mạnh từ 18 đến 23 tuổi đã đánh giá chế độ ăn qua bảng câu hỏi tần suất thực phẩm [1]. Kết quả ghi nhận người tuân thủ chế độ DASH cao hơn có mối liên hệ thuận có ý nghĩa thống kê với mật độ tinh trùng, tổng số lượng tinh trùng và tổng số tinh trùng di động [1]. Dù vậy, nghiên cứu không thấy mối liên hệ nào với các hormone sinh sản nam [1].
Một nghiên cứu cắt ngang khác vào năm 2020 cũng ghi nhận việc tuân thủ chế độ DASH cao liên quan đến số lượng và mật độ tinh trùng cao hơn [2]. Khi phân tích từng nhóm thực phẩm, mật độ tinh trùng tương quan thuận với lượng hạt và đậu, nhưng tương quan nghịch với đồ ngọt, sản phẩm từ sữa và ngũ cốc [2]. Nghiên cứu tại Trung Quốc trên các bệnh nhân nam cũng chỉ ra việc tuân thủ điểm DASH liên quan nghịch với nguy cơ mắc chứng tinh trùng yếu và dị dạng [5].
Một nghiên cứu trên 280 nam giới tại trung tâm hỗ trợ sinh sản cho thấy nhóm có điểm DASH cao nhất có mật độ tinh trùng cao hơn 24% và tỷ lệ hình thái tinh trùng bình thường cao hơn 8% so với nhóm thấp nhất [6]. Phân tích gộp năm 2022 từ 6 nghiên cứu quan sát trên 1.244 người cũng kết luận các chế độ ăn lành mạnh giúp tăng mật độ tinh trùng thêm 6,88 triệu/ml và tăng độ di động tiến tới thêm 5,85% [7].
Vai trò của các chất chống oxy hóa trong khẩu phần
Nghiên cứu cắt ngang trên 215 sinh viên nam trẻ tuổi cho thấy việc tiêu thụ các dưỡng chất chống oxy hóa qua ăn uống có mối liên hệ rõ rệt với chất lượng tinh trùng [8]. Cụ thể, lượng cryptoxanthin, vitamin C, lycopene và beta-carotene trong khẩu phần ăn có liên quan thuận với tổng số tinh trùng di động [8].
Bên cạnh đó, thể tích tinh dịch cũng được ghi nhận tăng lên khi lượng vitamin C hấp thu hàng ngày cao hơn [8]. Những chất chống oxy hóa tự nhiên này thường xuất hiện phong phú trong nhóm rau quả tươi vốn được khuyến khích trong thực đơn DASH [2], [8].
Những điều nghiên cứu hiện tại chưa biết
Hiện tại chưa có thử nghiệm can thiệp ngẫu nhiên có đối chứng nào đánh giá riêng việc áp dụng chế độ DASH lên chất lượng tinh trùng ở nam giới trẻ. Các thử nghiệm can thiệp hiện có chỉ tập trung vào chế độ ăn Địa Trung Hải kết hợp vận động [3], [4].
Các nghiên cứu quan sát sẵn có chưa thể khẳng định chắc chắn mối quan hệ nhân quả. Hầu hết các dữ liệu dựa trên việc tự báo cáo khẩu phần ăn và chỉ phân tích một mẫu tinh dịch duy nhất của đối tượng, nên vẫn có thể tồn tại sai số đo lường hoặc các yếu tố gây nhiễu chưa được kiểm soát hết [1], [8].
Ai nên thận trọng khi thay đổi chế độ ăn?
Nam giới có các vấn đề sức khỏe mạn tính như bệnh thận cần tham khảo ý kiến bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng trước khi tăng mạnh lượng rau quả, đậu hạt, do chế độ DASH thường chứa lượng kali và phospho đáng kể.
Những người có tiền sử dị ứng các loại hạt hoặc mắc các rối loạn tiêu hóa khi dung nạp nhiều chất xơ cũng cần điều chỉnh từ từ để tránh khó chịu đường ruột. Việc thay đổi dinh dưỡng nên được thực hiện có kế hoạch thay vì cắt giảm hay tăng đột ngột một nhóm thực phẩm.
Lời khuyên áp dụng thực tế
Nam giới trẻ muốn cải thiện sức khỏe sinh sản có thể bắt đầu bằng việc tăng cường các loại rau củ nhiều màu sắc, trái cây tươi giàu vitamin C và carotenoid [8]. Các loại đậu và hạt cũng là nguồn dinh dưỡng có thể bổ sung vào bữa phụ hoặc bữa chính [2].
Đồng thời, việc giảm bớt nước ngọt có gas, bánh kẹo nhiều đường và các loại thịt đỏ chế biến sẵn là bước đi phù hợp với nguyên tắc dinh dưỡng lành mạnh [5]. Chế độ ăn uống cân bằng cần đi kèm với lối sống vận động đều đặn để đạt được hiệu quả tốt nhất [4].
Tóm lại, chế độ DASH và các thực phẩm giàu chất chống oxy hóa cho thấy mối liên hệ tích cực với các chỉ số tinh dịch ở nam giới trẻ qua các nghiên cứu quan sát. Thay đổi thói quen ăn uống theo hướng nhiều rau quả và giảm đồ ngọt là giải pháp hỗ trợ an toàn, nhưng không thay thế cho các can thiệp y tế khi có vấn đề về sinh sản.
Chất lượng tinh trùng có thể được khảo sát trong các nghiên cứu về kiểu ăn, nhưng mối liên hệ không đồng nghĩa với hiệu quả điều trị; xem thêm bài về low-carb và bằng chứng về số lượng, chất lượng tinh trùng.







