Người bệnh thận có nên uống nước ép nhàu? Nguy cơ từ hàm lượng kali

Nước ép nhàu thường được truyền tai như phương thuốc tự nhiên hỗ trợ hạ đường huyết và tăng cường thể lực. Nhiều người mắc bệnh thận mạn tính cũng tìm đến loại nước uống này với hy vọng cải thiện sức khỏe mà không lường trước hiểm họa tiềm ẩn.

Người bệnh thận không nên tự ý uống nước ép nhàu ^[1]. Quả nhàu chứa nồng độ kali rất cao, có thể nhanh chóng đẩy người bệnh suy giảm chức năng thận vào tình trạng tăng kali máu nguy hiểm đến tính mạng [1, 4].

Kali trong cơ thể và gánh nặng đào thải ở bệnh nhân thận

Kali là chất điện giải thiết yếu đối với hoạt động của tế bào, đặc biệt là cơ tim và hệ thần kinh ^[2]. Ở người có chức năng thận bình thường, cơ thể cần nạp từ 2.000 đến 3.500 mg (khoảng 50 đến 90 mEq) kali mỗi ngày qua chế độ ăn ^[2]. Khi thận khỏe mạnh, lượng kali dư thừa sẽ được lọc và bài tiết liên tục qua nước tiểu để duy trì nồng độ ổn định ^[2].

Khoảng giá trị bình thường của kali huyết tương thường nằm trong mức 3,5 đến 5,0 mmol/L ^[3]. Khi thận bị tổn thương hoặc suy giảm chức năng, khả năng đào thải điện giải bị đình trệ [4, 7]. Tăng kali máu là biến chứng thường gặp ở người bệnh thận mạn tính, đe dọa trực tiếp tới tính mạng nếu không được kiểm soát [3, 7]. Tỷ lệ tăng kali máu ghi nhận trong các nghiên cứu quan sát dao động từ 1% đến 50%, tùy thuộc vào ngưỡng chẩn đoán và mức độ suy giảm chức năng thận còn lại ^[4].

Rủi ro tăng kali máu từ nước ép nhàu: Bằng chứng y khoa

Tác hại tiềm tàng của nước ép nhàu đối với người bệnh thận đã được ghi nhận trong y văn lâm sàng ^[1]. Một báo cáo ca bệnh năm 2000 mô tả người đàn ông bị suy thận mạn tự ý uống nước ép nhàu (Morinda citrifolia) như một liệu pháp y học thay thế ^[1]. Bệnh nhân này nhập viện trong tình trạng tăng kali máu nặng dù trước đó vẫn tuân thủ nghiêm ngặt chế độ ăn kiêng giảm kali ^[1].

Khi tiến hành phân tích thành phần trong phòng thí nghiệm, các chuyên gia phát hiện nồng độ kali trong mẫu nước ép nhàu lên tới 56,3 mEq/L ^[1]. Mức kali này tương đương với hàm lượng có trong nước cam và nước ép cà chua đậm đặc ^[1]. Các nhà nghiên cứu cảnh báo rằng các bài thuốc thảo dược và sản phẩm y học thay thế có thể là nguồn bổ sung kali giấu mặt, gây nguy hiểm khôn lường cho bệnh nhân thận ^[1].

Nguy cơ loạn nhịp tim và tử vong khi nồng độ kali tăng vọt

Tăng kali máu là một cấp cứu nội khoa nghiêm trọng nhưng các triệu chứng ban đầu thường rất mơ hồ ^[2]. Người bệnh có thể chỉ cảm thấy yếu cơ, mệt mỏi toàn thân hoặc hồi hộp đánh trống ngực ^[2]. Nếu không phát hiện kịp thời, tình trạng này sẽ kích hoạt các rối loạn nhịp tim ác tính và dẫn đến ngừng tim đột ngột [4, 7].

Nguy cơ này đặc biệt nặng nề ở nhóm bệnh nhân thận mạn giai đoạn muộn [5, 7]. Một tổng quan hệ thống năm 2021 tổng hợp từ 102 nghiên cứu trên bệnh nhân bệnh thận cấp, mạn tính hoặc bệnh thận giai đoạn cuối phải chạy thận nhân tạo cho thấy tỷ lệ tăng kali máu trung vị là 21,6% ^[3]. Tăng nồng độ kali có mối liên quan nhất quán với sự gia tăng nguy cơ tử vong do mọi nguyên nhân và tử vong do biến cố tim mạch ở người chạy thận ^[3].

Hiểu lầm về lợi ích hạ đường huyết của quả nhàu

Nhiều bệnh nhân thận do biến chứng tiểu đường tìm đến nước ép nhàu vì tin rằng loại quả này hoàn toàn lành tính và giúp chữa bệnh [2, 4]. Đúng là quả nhàu có chứa các hợp chất hoạt tính sinh học [2, 8]. Một nghiên cứu năm 2023 trên 32 chuột đực giống Wistar bị gây đái tháo đường bằng streptozotocin (STZ) cho thấy việc bổ sung nước ép nhàu (pha loãng tỷ lệ 2:1) với liều 2 mL/kg mỗi ngày trong 60 ngày giúp giảm tình trạng tăng đường huyết, cải thiện thời gian chạy đến khi kiệt sức và tăng khối lượng vận động ^[5].

Tuy nhiên, nghiên cứu năm 2023 này chỉ được thực hiện trên động vật thí nghiệm (loài chuột Wistar), chưa từng được kiểm chứng về độ an toàn trên người bị suy giảm chức năng thận ^[5]. Tương tự, một nghiên cứu ống nghiệm năm 2025 ghi nhận nước ép nhàu có hoạt tính chống oxy hóa (77,3 mg Tx/100 mL, tổng polyphenol 235,7 mg GAE/100 mL) và gây độc tế bào ung thư bàng quang T24 ở nồng độ từ 12,5% trở lên ^[6]. Các kết quả này mới dừng lại ở mức tế bào và động vật, hoàn toàn không chứng minh được nước ép nhàu an toàn cho thận người [2, 8]. Việc tự ý áp dụng kinh nghiệm truyền miệng hoặc suy diễn từ nghiên cứu tiền lâm sàng khiến người bệnh đối mặt với rủi ro quá tải điện giải chết người [1, 4].

Những nhóm đối tượng cần đặc biệt thận trọng

Người mắc bệnh thận mạn tính ở bất kỳ giai đoạn nào, người đang chạy thận nhân tạo tuyệt đối không được tự ý sử dụng nước ép nhàu đậm đặc [1, 5]. Khả năng thanh thải kali của cơ thể nhóm này đã suy giảm nghiêm trọng [4, 5].

Các chất thay thế muối ăn, thực phẩm bổ sung và các loại nước ép trái cây cô đặc là nguồn kali tiềm ẩn dễ bị bỏ sót [1, 4, 6]. Một báo cáo lâm sàng năm 2014 cũng ghi nhận một bệnh nhân mắc bệnh thận mạn bị tổn thương thận cấp và tăng kali máu sau khi uống dịch chiết quả anh đào cô đặc mỗi ngày ^[7]. Bệnh nhân chỉ hồi phục tổn thương thận và giảm kali máu sau khi dừng hẳn sản phẩm này ^[7].

Bệnh nhân thận mạn có bệnh nền đái tháo đường, suy tim, người cao tuổi hoặc người đang sử dụng các thuốc ức chế hệ renin-angiotensin-aldosterone (như thuốc ức chế men chuyển, thuốc chẹn thụ thể), thuốc chẹn beta, thuốc lợi tiểu giữ kali cần cực kỳ cẩn trọng [3, 4, 5]. Nhóm thuốc này khi kết hợp với nguồn kali ngoại sinh từ thảo dược sẽ làm bùng phát tăng kali máu nặng [4, 5, 7].

Lời khuyên áp dụng an toàn cho người bệnh thận

Bệnh nhân mắc bệnh thận cần khai báo chi tiết tiền sử ăn uống, bao gồm tất cả các loại thảo dược, thực phẩm chức năng, nước ép hoa quả đậm đặc hoặc các loại muối ăn kiêng đang dùng cho bác sĩ điều trị [1, 4]. Đây là bước quan trọng giúp ngăn ngừa các đợt rối loạn điện giải tái phát ^[2].

Người bệnh tuyệt đối không tự ý uống các loại nước ép thảo mộc, nước ép nhàu đóng chai đậm đặc khi chưa có hướng dẫn chuyên môn ^[1]. Việc kiểm soát đường huyết hay huyết áp cần tuân thủ theo phác đồ y khoa chính thống [4, 7]. Trong trường hợp phát hiện tăng kali máu, bác sĩ có thể chỉ định điều chỉnh đơn thuốc hoặc sử dụng các thuốc gắn kali chuyên biệt như patiromer hay sodium zirconium cyclosilicate để kiểm soát nồng độ điện giải trong máu ^[8].

Nước ép nhàu có thể chứa một số hợp chất chống oxy hóa được nghiên cứu trên động vật nhưng lại mang lượng kali rất cao, tương đương nước cam hay nước cà chua [1, 2, 8]. Đối với bệnh nhân suy thận, uống nước ép nhàu đậm đặc là hành vi tiềm ẩn rủi ro lớn, dễ gây ngộ độc kali và loạn nhịp tim [1, 4]. Luôn tham khảo ý kiến bác sĩ chuyên khoa thận trước khi đưa bất kỳ loại thảo dược hoặc nước ép trái cây nào vào thực đơn hàng ngày [1, 4].