Người bệnh sử dụng thuốc chống đông máu thường phải quản lý rất chặt chẽ thực đơn ăn uống mỗi ngày. Nhiều người băn khoăn liệu thói quen ăn nhiều rau gia vị như húng quế có gây ảnh hưởng tiêu cực đến tác dụng của thuốc hay không.
Các nghiên cứu hiện có chủ yếu tập trung vào hoạt chất vitamin K và nhóm rau xanh sẫm màu nói chung đối với thuốc kháng vitamin K, chưa chứng minh được tác động cụ thể từ chính rau húng quế. Trong các tài liệu khoa học được cung cấp, hàm lượng vitamin K trong húng quế chưa được phân tích trực tiếp, nhưng sự biến động lượng vitamin K tiêu thụ hàng ngày đã được xác nhận là yếu tố làm thay đổi chỉ số đông máu ở người dùng thuốc warfarin.
Cơ chế tương tác giữa vitamin K và thuốc chống đông
Thuốc chống đông phổ biến như warfarin hoạt động bằng cách ức chế enzym vitamin K epoxide reductase trong cơ thể [1]. Enzym này giữ nhiệm vụ chuyển hóa vitamin K từ dạng oxy hóa bất hoạt sang dạng khử có hoạt tính [1].
Khi quá trình này bị ngăn chặn, cơ thể thiếu hụt vitamin K dạng khử, khiến các yếu tố đông máu phụ thuộc vitamin K gồm yếu tố II, VII, IX và X không thể hình thành [1]. Warfarin cạnh tranh trực tiếp với vitamin K để giảm tạo ra các yếu tố đông máu này nhằm tạo ra tác dụng chống đông [2]. Thời gian prothrombin sẽ kéo dài khi lượng yếu tố II, VII hoặc X bị suy giảm [1]. Ngược lại, nếu nạp thêm vitamin K, cơ thể sẽ có nguyên liệu để hồi phục việc sản xuất các yếu tố đông máu, làm giảm tác dụng của thuốc [2].
Bằng chứng khoa học về sự biến động vitamin K trong khẩu phần
Các loại rau có màu xanh sẫm được ghi nhận là nguồn cung cấp vitamin K chủ yếu trong chế độ ăn uống [3]. Một nghiên cứu tiến cứu theo dõi trong 5 tuần trên 60 bệnh nhân ngoại trú mới bắt đầu dùng warfarin cho thấy sự thay đổi lượng tiêu thụ vitamin K1 hàng tuần có tương quan trực tiếp với sự dao động của chỉ số đông máu INR [4].
Một nghiên cứu công bố năm 2025 tại một bệnh viện ở Nepal trên bệnh nhân rung nhĩ dùng warfarin cũng ghi nhận việc không tiêu thụ thực phẩm chứa vitamin K có mối liên quan đáng kể với khả năng kiểm soát chống đông tốt [5]. Đáng chú ý, một báo cáo chùm ca bệnh cho thấy việc bổ sung hoặc ngừng các chế phẩm chứa chỉ 25 microgam vitamin K1 mỗi ngày cũng đủ gây tăng hoặc giảm chỉ số INR rõ rệt ở những người bệnh nhạy cảm [6]. Nghiên cứu này cũng phát hiện 12% trong số 179 bệnh nhân dùng warfarin ổn định có nồng độ vitamin K1 trong huyết tương ở mức rất thấp dưới 0,1 ng/mL [6].
Thuốc chống đông thế hệ mới và vitamin K
Sự tương tác với vitamin K không xảy ra ở mọi loại thuốc chống đông máu. Các thuốc chống đông đường uống trực tiếp không kháng vitamin K (nhóm NOACs) hoàn toàn không tương tác với vitamin K trong khẩu phần ăn [7].
Trong khi đó, warfarin còn ức chế sự tổng hợp và hoạt động của Matrix-Gla-Protein, một chất ức chế vôi hóa động mạch phụ thuộc vitamin K [7]. Do đó, những lưu ý về việc kiểm soát lượng vitamin K đưa vào cơ thể chỉ áp dụng đối với người đang dùng thuốc kháng vitamin K như warfarin, không áp dụng cho người đang sử dụng nhóm thuốc NOACs [7].
Những điều tài liệu nghiên cứu chưa giải đáp
Các tài liệu hiện tại không có số liệu phân tích thành phần dưỡng chất hoặc thử nghiệm lâm sàng chuyên biệt trên rau húng quế. Hiện chưa có bằng chứng xác định việc ăn húng quế với lượng bao nhiêu thì bắt đầu gây cản trở tác dụng của thuốc chống đông.
Bên cạnh đó, mối quan hệ liều - đáp ứng chính xác giữa lượng vitamin K ăn vào và mức độ ảnh hưởng đến hiệu lực chống đông của warfarin vẫn chưa được thiết lập đầy đủ [3]. Tác động của các phương pháp chế biến món ăn có sử dụng dầu chứa vitamin K đối với sự tương tác thuốc cũng chưa được xác nhận qua thử nghiệm lâm sàng [3].
Ai cần đặc biệt thận trọng khi dùng thuốc chống đông?
Bệnh nhân đang điều trị bằng thuốc kháng vitamin K cần thận trọng khi thay đổi đột ngột lượng rau xanh trong thực đơn hàng ngày [4]. Nghiên cứu tại Nepal chỉ ra 54,5% bệnh nhân dùng warfarin gặp tương tác thuốc, phổ biến nhất là khi dùng cùng các kháng sinh như levofloxacin hay azithromycin do làm tăng tác dụng chống đông [5].
Những người mắc bệnh lý kèm theo như cường giáp cũng có nguy cơ bị tăng mạnh tác dụng của warfarin và có thể kháng lại liệu pháp hồi phục bằng vitamin K kéo dài nhiều ngày [8]. Ngoài ra, bệnh nhân sử dụng đồng thời warfarin với thuốc điều trị ung thư tamoxifen cũng cần được theo dõi sát do nguy cơ tăng tác dụng chống đông [1]. Khi xảy ra biến chứng chảy máu cấp tính nguy hiểm do warfarin, hướng dẫn y khoa khuyến cáo dùng phức hợp prothrombin cô đặc (PCC) để hồi phục nhanh các yếu tố đông máu thay vì chỉ dựa vào vitamin K [2].
Gợi ý chế độ ăn uống an toàn
Dữ liệu y học khuyến nghị người đang điều trị bằng warfarin nên duy trì lượng nạp vitamin K ổn định ở mức 65 đến 80 microgam mỗi ngày, thay vì kiêng tuyệt đối các loại rau [3]. Việc duy trì khẩu phần ổn định giúp bác sĩ dễ dàng chuẩn độ liều thuốc chống đông phù hợp với cơ thể [3].
Người bệnh không nên ăn một lượng lớn bất thường bất kỳ loại rau xanh nào nếu trước đó không có thói quen sử dụng thường xuyên [3]. Khi có ý định thay đổi chế độ dinh dưỡng hoặc dùng thêm bất kỳ sản phẩm bổ sung nào, người bệnh cần hỏi ý kiến bác sĩ điều trị và duy trì lịch xét nghiệm chỉ số đông máu INR định kỳ [4], [6].
