Nhiều thai phụ băn khoăn về việc sử dụng các loại rau thơm quen thuộc như húng quế hay ngải cứu trong bữa ăn hằng ngày. Nỗi lo phổ biến nhất là liệu các loại thảo mộc này có gây kích thích tử cung hay ảnh hưởng tiêu cực đến thai nhi hay không.

Hiện tại, chưa có thử nghiệm lâm sàng nào trên người xác định được ngưỡng liều lượng an toàn của húng quế hay ngải cứu đối với phụ nữ mang thai. Mọi bằng chứng hiện có về húng quế mới dừng lại ở mức nghiên cứu trong ống nghiệm và trên động vật thí nghiệm, trong khi ngải cứu hoàn toàn thiếu dữ liệu khoa học được kiểm chứng trong tài liệu này.

Chưa có liều lượng an toàn cho phụ nữ mang thai

Cho đến nay, chưa có văn bản khoa học nào đưa ra con số định lượng cụ thể về mức ăn an toàn của húng quế và ngải cứu cho phụ nữ mang thai. Người dùng thường nhầm lẫn giữa việc nêm một vài lá rau thơm vào món ăn với việc dùng chiết xuất cô đặc liều cao.

Các dữ liệu nghiên cứu về tác động sinh học của thảo dược trong thai kỳ vẫn còn rất hạn chế. Giới khoa học khuyến cáo cần thêm nhiều nghiên cứu để đánh giá tính an toàn của các bài thuốc thảo mộc truyền thống trước khi sử dụng cho thai phụ [1].

Húng quế tác động thế nào trong nghiên cứu động vật và tế bào?

Những tác động sinh lý của húng quế đối với hệ cơ quan sinh sản chủ yếu được quan sát qua mô hình tế bào và động vật, chưa được chứng minh tương tự trên phụ nữ mang thai.

Năm 2022, một nghiên cứu thực nghiệm trên chuột cống trắng cái chưa giao phối đã sử dụng dịch ngâm chiết của cây húng quế Indonesia (Ocimum basilicum) [2]. Kết quả cho thấy dịch chiết này làm tăng nồng độ hai hormone quan trọng là estradiol và progesterone trong huyết tương [2]. Sự gia tăng này kích thích biểu hiện yếu tố tăng trưởng nội mô mạch máu (VEGF), từ đó làm tăng sinh mạch máu ở tử cung chuột [2]. Dịch ngâm húng quế cũng thúc đẩy sự phát triển của các tuyến tử cung, vốn là nơi sản xuất dinh dưỡng chuẩn bị cho việc làm tổ của phôi thai [2].

Trước đó, một nghiên cứu công bố năm 2019 đã khảo sát tác động của tinh dầu húng quế trên mô hình nuôi cấy đồng thời tế bào vỏ thượng thận thai nhi (H295R) và tế bào nuôi nguyên bào nhau thai (BeWo) [3]. Sau 24 giờ tiếp xúc, tinh dầu húng quế đã làm rối loạn quá trình sinh tổng hợp hormone steroid [3]. Cụ thể, tinh dầu húng quế làm tăng đáng kể nồng độ của nhiều loại hormone gồm estradiol, estrone, DHEA, androstenedione, progesterone và estriol [3].

Nghiên cứu ống nghiệm này cũng ghi nhận tinh dầu húng quế làm thay đổi biểu hiện của hàng loạt enzyme chuyển hóa cholesterol và sinh tổng hợp steroid như StAR, CYP11A1, 3beta-HSD1/2, SULT2A1 và các enzyme phân nhóm HSD17beta [3]. Hoạt tính và sự biểu hiện mRNA của enzyme CYP19 cũng gia tăng đáng kể [3]. Từ những biến đổi này, các nhà nghiên cứu cảnh báo tinh dầu húng quế tiềm ẩn nguy cơ phá vỡ hoạt động nội tiết bình thường của thai nhi và nhau thai trong điều kiện ống nghiệm [3].

Cảnh báo từ thảo dược gây kích thích tử cung

Việc tự ý dùng thảo dược khi mang thai có thể dẫn đến những phản ứng bất lợi khó lường. Một báo cáo năm 2016 ghi nhận trường hợp một phụ nữ mang thai phải nhập viện vì đau bụng cấp tính sau khi sử dụng thảo dược mộc dược (Myrrh) [1]. Hoạt chất trong loại nhựa cây này có đặc tính kích thích tử cung và thúc kinh [1]. Các triệu chứng đau bụng của bệnh nhân chỉ thuyên giảm sau khi ngừng dùng loại thảo dược này [1].

Báo cáo kết luận rằng dù một số loại cây cỏ được dùng rộng rãi trong dân gian, phụ nữ mang thai không nên tùy tiện sử dụng các loại thảo mộc có tác dụng kích thích tử cung [1]. Cho đến khi có những bằng chứng rõ ràng, nhân viên y tế cần định hướng người dân không nên dựa vào các liệu pháp thảo dược chưa rõ tính an toàn [1].

Điều chưa biết: Khoảng trống lớn về dữ liệu

Mặc dù có những lo ngại thực tế về việc ăn rau gia vị khi mang thai, tài liệu khoa học hiện tại để lại nhiều câu hỏi chưa có lời giải:

  • Dữ liệu về ngải cứu: Tài liệu được cung cấp hoàn toàn không có nghiên cứu nào về ngải cứu (Artemisia) cũng như mức độ an toàn của loài cây này đối với phụ nữ mang thai.
  • Hoạt chất estragole và thujone: Dữ liệu nghiên cứu không cung cấp thông tin hay kiểm chứng nào về hai hoạt chất estragole (thường nhắc đến trong húng quế) và thujone (thường nhắc đến trong ngải cứu). Chưa có bằng chứng xác nhận nồng độ của chúng gây co bóp tử cung ra sao.
  • Dạng ăn thông thường và chiết xuất: Nghiên cứu hiện có chỉ dùng dịch ngâm cô đặc trên chuột hoặc tinh dầu liều cao trên tế bào nuôi cấy [2], [3]. Không có số liệu đối chiếu tác động giữa việc ăn vài ngọn rau sống trong bữa ăn với các dạng chế phẩm đậm đặc.

Hiểu lầm thường gặp khi dùng rau húng quế và ngải cứu

Nhiều người cho rằng các loại thảo dược tự nhiên thì không có tác dụng phụ. Trường hợp đau bụng cấp do dùng thảo mộc kích thích tử cung đã chứng minh điều ngược lại [1]. Thảo dược vẫn chứa các hợp chất có hoạt tính sinh học mạnh và có thể can thiệp vào quá trình nội tiết [3].

Một hiểu lầm khác là quy kết kết quả từ phòng thí nghiệm thẳng vào đời sống thực tế. Việc tinh dầu húng quế làm biến đổi enzyme trong ống nghiệm tế bào [3] hay kích thích mạch máu tử cung chuột [2] là cơ sở để cảnh giác, nhưng chưa đủ để khẳng định ăn một lượng nhỏ lá tươi sẽ gây hại cho thai phụ. Tuy vậy, việc thiếu dữ liệu an toàn đồng nghĩa với việc không nên chủ quan lạm dụng.

Ai nên thận trọng và cách sử dụng thực tế

Phụ nữ mang thai trong mọi giai đoạn, đặc biệt là những người có tiền sử dọa sảy thai, xuất huyết âm đạo hoặc có dấu hiệu co thắt tử cung bất thường, cần thận trọng tối đa trước khi đưa bất kỳ loại thảo dược nào vào cơ thể.

Để đảm bảo an toàn, thai phụ nên thực hiện các khuyến nghị sau:

  • Không sử dụng tinh dầu húng quế qua đường uống hoặc hít nồng độ cao vì nguy cơ gây xáo trộn hormone đã được ghi nhận trong ống nghiệm [3].
  • Tránh xa các bài thuốc dân gian tự chế, thuốc sắc đậm đặc hoặc nước ép liều lượng lớn từ ngải cứu và húng quế khi chưa có chỉ định y khoa [1].
  • Nếu dùng trong ẩm thực, chỉ nên sử dụng một lượng rất nhỏ như một loại gia vị tạo mùi thông thường.
  • Luôn tham khảo ý kiến của bác sĩ chuyên khoa sản hoặc chuyên gia dinh dưỡng khi có bất kỳ thắc mắc nào về chế độ ăn uống khi mang thai.

Khoa học hiện chưa xác định được ngưỡng liều an toàn của húng quế và ngải cứu cho thai phụ do thiếu thử nghiệm lâm sàng. Bằng chứng hiện có cảnh báo nguy cơ rối loạn nội tiết từ tinh dầu húng quế ở mức tế bào. Thai phụ cần tránh dùng dạng chiết xuất cô đặc và tham khảo ý kiến bác sĩ để bảo vệ sức khỏe mẹ và bé.