Nhiều người bệnh thận có xu hướng tìm kiếm các nguồn đạm thực vật để giảm bớt gánh nặng tiêu hóa so với đạm động vật. Thắc mắc người suy thận có nên dùng đậu xanh thay thế thịt là vấn đề dinh dưỡng được nhiều người quan tâm khi muốn thay đổi thực đơn hàng ngày.

Hiện tại, chưa có thử nghiệm lâm sàng nào trên người chứng minh người suy thận nên dùng đậu xanh để thay thế thịt. Hạt đậu xanh chứa đạm cùng hàm lượng kali và phospho đáng kể, đây lại là những khoáng chất đòi hỏi sự giám sát nghiêm ngặt ở bệnh nhân suy giảm chức năng thận [1], [2].

Giá trị dinh dưỡng và hàm lượng khoáng chất trong đậu xanh

Hạt đậu xanh là nguồn thực phẩm giàu dinh dưỡng với hàm lượng đạm thô chiếm từ 20% đến 32% trọng lượng hạt [1]. Tỷ lệ carbohydrate trong hạt dao động từ 53,3% đến 67,1%, chất xơ thô từ 3,8% đến 6,15%, và lipid thô từ 0,71% đến 1,85% [1].

Bên cạnh chất đạm, đậu xanh chứa nhiều khoáng chất quan trọng, bao gồm kali, canxi, magiê và phospho dạng phytin [1]. Phân tích di truyền và quang phổ phát xạ trên 95 dòng đậu xanh cũng xác nhận sự hiện diện tập trung của các khoáng chất như kali, phospho, lưu huỳnh, sắt và kẽm trong hạt [2].

Nguy cơ từ kali và phospho đối với người suy thận

Khi chức năng thận bị suy giảm, khả năng lọc và đào thải các khoáng chất dư thừa qua đường nước tiểu suy yếu rõ rệt. Đậu xanh chứa hàm lượng kali và phospho tự nhiên đáng kể, có thể gây tích tụ trong máu nếu người bệnh tiêu thụ không kiểm soát [1], [2].

Ngoài khoáng chất, hạt đậu xanh còn chứa các chất kháng dinh dưỡng như axit phytic, tannin và chất ức chế trypsin [1]. Trong đó, axit phytic làm cản trở sự hấp thu một số vi chất dinh dưỡng [1]. Dù quá trình ủ mầm hạt đậu xanh có thể giúp thủy phân từ 30,24% đến 58,97% lượng axit phytic, tổng lượng khoáng chất nạp vào vẫn là yếu tố cần kiểm soát chặt chẽ ở người bệnh thận [1].

Bằng chứng thực nghiệm liên quan đến chỉ số thận

Cho đến nay, các nghiên cứu đánh giá tác động của đậu xanh lên chỉ số chuyển hóa mới chỉ được thực hiện trên mô hình động vật thí nghiệm. Một nghiên cứu thử nghiệm dịch chiết thủy-cồn của đậu xanh trên chuột bị đái tháo đường ở liều 300 mg/kg thể trọng cho thấy sự điều hòa nồng độ ure và creatinin trong huyết thanh [3].

Tuy nhiên, nghiên cứu này chỉ khảo sát tác động của dịch chiết thảo dược trên chuột đái tháo đường do hóa chất, không nghiên cứu việc tiêu thụ hạt đậu xanh nguyên phần [3]. Kết quả trên động vật không thể suy diễn thành khuyến nghị thay thế thịt bằng đậu xanh cho bệnh nhân suy giảm chức năng thận ở người [3].

Những điều khoa học chưa làm rõ

Các dữ liệu nghiên cứu hiện tại chưa trả lời được mức tiêu thụ đậu xanh bao nhiêu là an toàn cho từng giai đoạn suy thận. Chưa có nghiên cứu lâm sàng nào theo dõi sự thay đổi nồng độ kali và phospho trong máu của bệnh nhân thận sau khi ăn đậu xanh.

Khoa học cũng chưa có nghiên cứu so sánh trực tiếp kết quả sức khỏe giữa nhóm người suy thận dùng đậu xanh thay thế thịt và nhóm duy trì chế độ ăn tiêu chuẩn. Sự hấp thu và chuyển hóa đạm thực vật từ đậu xanh trên cơ thể người có mức lọc cầu thận giảm vẫn là khoảng trống dữ liệu lớn.

Ai nên thận trọng khi dùng đậu xanh?

Bệnh nhân suy thận ở mọi giai đoạn cần thận trọng cao độ trước khi bổ sung đậu xanh vào thực đơn thường xuyên. Những người có tiền sử tăng kali máu hoặc tăng phospho máu không nên tự ý dùng các món ăn chế biến từ đậu xanh.

Người bệnh đang phải điều trị bảo tồn chức năng thận hoặc đang chạy thận nhân tạo cần kiểm soát chặt chẽ tổng lượng đạm đưa vào cơ thể. Việc tự ý tăng lượng đậu xanh có thể làm mất cân bằng điện giải nhanh chóng.

Gợi ý áp dụng thực tế

Người suy thận không nên tự ý loại bỏ thịt để thay thế hoàn toàn bằng đậu xanh trong bữa ăn hàng ngày. Nhu cầu đạm và khả năng dung nạp khoáng chất của mỗi bệnh nhân suy thận rất khác biệt, phụ thuộc vào chỉ số xét nghiệm cụ thể.

Để đảm bảo an toàn, người bệnh cần tham khảo ý kiến của bác sĩ chuyên khoa thận hoặc chuyên gia dinh dưỡng tiết chế trước khi thay đổi chế độ ăn. Mọi điều chỉnh thực phẩm cần được xây dựng dựa trên mức lọc cầu thận và các chỉ số điện giải định kỳ.