Nhiều người trẻ bị mụn trứng cá tìm đến chế độ ăn keto với hy vọng giảm mụn nhờ cắt giảm đường. Tuy nhiên, bằng chứng khoa học trực tiếp về việc ăn keto để trị mụn vẫn chưa có, trong khi việc thay đổi chế độ ăn có thể mang lại cả mặt lợi lẫn nguy cơ tiềm ẩn.
Hiện chưa có thử nghiệm lâm sàng nào trong các dữ liệu nghiên cứu đối chiếu trực tiếp chế độ ăn keto với bệnh mụn trứng cá. Các nghiên cứu hiện có chủ yếu tập trung vào chế độ ăn có chỉ số đường huyết cao (GI), tải lượng đường huyết cao (GL) và thói quen uống sữa; do đó chưa thể khẳng định keto có lợi hay có hại cho da mụn.
Gánh nặng mụn trứng cá ở người trẻ
Mụn trứng cá là tình trạng viêm mạn tính ở nang lông tuyến bã, phổ biến nhất ở thanh thiếu niên và người trẻ tuổi [1], [2]. Số liệu toàn cầu giai đoạn 1990–2021 cho thấy tỷ lệ mụn ở độ tuổi 10–24 có xu hướng gia tăng [2].
Năm 2021, tỷ lệ hiện mắc chuẩn hóa theo tuổi trên toàn cầu đạt khoảng 9.790,5 ca trên 100.000 dân, trong đó nữ giới cao hơn nam giới khoảng 25% [2]. Nhóm tuổi 15–19 ghi nhận tỷ lệ mắc mụn cao nhất [2]. Bệnh gây ảnh hưởng nhiều đến tâm lý và chất lượng sống của người trẻ [1], [3].
Giảm đường và tinh bột: Mặt có lợi tiềm năng
Lý do keto được chú ý là vì chế độ này cắt giảm carbohydrate, từ đó hạ thấp chỉ số và tải lượng đường huyết. Chế độ ăn giàu đường tinh luyện và có tải lượng đường huyết cao đã được xác định là yếu tố liên quan đến sự khởi phát hoặc làm nặng thêm mụn trứng cá [4], [1], [5].
Một nghiên cứu so sánh 50 bệnh nhân mụn trứng cá và 36 người khỏe mạnh cho thấy:
- Nhóm bị mụn có chỉ số GI (p = 0,022) và GL (p = 0,001) trong khẩu phần ăn cao hơn rõ rệt so với nhóm chứng [4].
- Nồng độ adiponectin trong huyết thanh ở người bị mụn thấp hơn đáng kể (p = 0,015) và có mối tương quan nghịch với chỉ số GI (r = -0,212; p = 0,049) [4].
Các tổng quan khoa học cũng chỉ ra rằng chế độ ăn phương Tây nhiều đường tinh chế và tải lượng đường cao kích thích sự tiến triển của mụn [1], [5]. Do đó, việc cắt giảm đường đơn và tinh bột chuyển hóa nhanh là hướng đi hợp lý.
Rủi ro khi nạp nhiều sữa và thực phẩm béo
Ngược lại, thực đơn keto thường khuyến khích nạp nhiều chất béo, bao gồm bơ, phô mai và các chế phẩm từ sữa. Đây lại là nhóm thực phẩm có bằng chứng liên quan tiêu cực đến mụn trứng cá [6], [1], [5].
- Một nghiên cứu bệnh - chứng tại Malaysia trên 57 ca mụn và 57 người đối chứng (từ 14 tuổi trở lên) ghi nhận: tỷ lệ tiêu thụ sữa ở nhóm mụn là 63,2% (36 người), cao hơn mức 43,9% (25 người) ở nhóm chứng (OR = 2,19; p < 0,05) [6].
- Tiêu thụ sô-cô-la cũng cao hơn ở nhóm bệnh (43,9% so với 24,6%; OR = 2,4; p < 0,05) [6].
- Các dữ liệu tổng quan khẳng định tiêu thụ sữa và chế phẩm từ sữa là yếu tố liên quan đến việc thúc đẩy mụn [1], [5].
Nếu áp dụng keto bằng cách tiêu thụ quá nhiều sữa hoặc chất béo động vật thiếu kiểm soát, nguy cơ bùng phát mụn có thể tăng lên thay vì thuyên giảm.
Điều chưa biết
Các nghiên cứu hiện tại để lại nhiều khoảng trống khoa học:
- Chưa có thử nghiệm can thiệp so sánh trực tiếp người ăn keto với người ăn thông thường trên tiến triển của mụn trứng cá.
- Chưa làm rõ lượng chất béo bão hòa ở mức nào trong khẩu phần sẽ bắt đầu kích thích tuyến bã nhờn.
- Chưa có dữ liệu theo dõi dài hạn về độ an toàn của chế độ keto đối với làn da của thanh thiếu niên đang trong giai đoạn phát triển.
Ai nên thận trọng?
- Thanh thiếu niên từ 10–19 tuổi: Đây là nhóm có tỷ lệ mụn cao và cơ thể đang phát triển mạnh [2], [7]. Tự ý ăn kiêng khắt khe như keto có thể gây thiếu hụt vi chất.
- Người bị mụn mức độ trung bình đến nặng: Mụn viêm, mụn dạng nang cục cần can thiệp y tế toàn thân như kháng sinh uống, isotretinoin hoặc liệu pháp hormone [8], [7]. Thay đổi chế độ ăn không thể thay thế phác đồ điều trị này.
- Người có tiền sử mụn nhạy cảm với sữa: Cần cẩn trọng khi thực đơn keto chứa nhiều phô mai, bơ hay sữa [6], [1].
Gợi ý chế độ ăn hỗ trợ da mụn
Thay vì áp dụng keto quá ngặt nghèo, người bị mụn có thể điều chỉnh chế độ ăn theo các bằng chứng đã được ghi nhận:
- Hạn chế thực phẩm có tải lượng đường huyết cao: Giảm đồ uống có đường, bánh ngọt và tinh bột tinh luyện [4], [1], [5].
- Tăng cường chất chống oxy hóa: Một nghiên cứu trên 165 phụ nữ trẻ bị mụn cho thấy chế độ ăn giàu chất chống oxy hóa (vitamin, khoáng chất, polyphenol, carotenoid) giúp giảm 30–32% tác động tiêu cực của mụn đến chất lượng cuộc sống và giảm 33% nguy cơ trầm cảm [3].
- Theo dõi phản ứng với sữa: Cân nhắc giảm lượng sữa uống nếu nhận thấy mụn bùng phát sau khi dùng [6], [1].
Chế độ keto có thể hỗ trợ hạ tải lượng đường huyết, nhưng nguy cơ kích thích bã nhờn từ sữa và chất béo vẫn hiện hữu. Người trẻ bị mụn nên tham khảo ý kiến bác sĩ da liễu để điều trị đúng căn nguyên thay vì tự ý áp dụng chế độ ăn kiêng cực đoan.




