Nhiều người trẻ tham gia đá bóng và chạy bộ tìm đến chế độ keto với hy vọng giảm mỡ nhanh và tối ưu hóa thể lực. Tuy nhiên, các môn thể thao này thường xuyên đòi hỏi các đợt bứt tốc cường độ cao xen kẽ. Việc cắt giảm tối đa carbohydrate trong khẩu phần ăn có thể ảnh hưởng trực tiếp đến thành tích vận động.
Các thử nghiệm lâm sàng trên người cho thấy chế độ ăn keto không phù hợp cho người chơi bóng đá hoặc chạy cự ly đòi hỏi bứt tốc, bởi chế độ này làm suy giảm hiệu suất kỵ khí và sức mạnh bùng nổ. Dù keto có thể hỗ trợ giảm mỡ, tình trạng cạn kiệt glycogen cơ bắp khiến cơ thể mất đi nguồn nhiên liệu quan trọng nhất cho các hoạt động gắng sức tối đa.
Cơ chế: Vì sao bứt tốc và đá bóng cần glycogen?
Hoạt động đá bóng và chạy biến tốc phụ thuộc rất lớn vào hệ thống năng lượng kỵ khí [1]. Ở các mức vận động cường độ cao, glycogen dự trữ trong cơ bắp là nguồn nhiên liệu chính để cung cấp năng lượng nhanh chóng [2]. Khẩu phần giàu carbohydrate giúp nâng cao hàm lượng glycogen dự trữ, tạo lợi thế rõ rệt cho các bài tập cường độ cao này [2].
Khi chuyển sang chế độ keto, cơ thể giảm khả năng phân giải glycogen và làm giảm hoạt tính của enzym pyruvate dehydrogenase [3]. Đồng thời, tình trạng toan chuyển hóa nhẹ do chế độ ăn keto gây ra cũng là một yếu tố sinh lý giới hạn khả năng vận động kỵ khí [1]. Do đó, việc thiếu hụt glycogen khiến cơ bắp không kịp sản sinh công suất tối đa khi cần bứt tốc [1].
Nghiên cứu thực tế: Keto làm giảm hiệu suất bứt tốc ra sao?
Một thử nghiệm ngẫu nhiên chéo trên 16 nam nữ thanh niên (độ tuổi trung bình 23, chỉ số BMI 23) đã đánh giá tác động của 4 ngày ăn keto (dưới 50 gam carbohydrate/ngày, dưới 10% tổng năng lượng) so với ăn giàu carbohydrate (6-10 gam carbohydrate/kg thể trọng/ngày) [1]. Kết quả kiểm tra đạp xe kỵ khí Wingate ghi nhận chế độ keto làm giảm 7% công suất đỉnh (801 W so với 857 W) và giảm 6% công suất trung bình (564 W so với 598 W) [1].
Đặc biệt, trong bài kiểm tra hồi phục ngắt quãng yo-yo (bài test mô phỏng trực tiếp cường độ di chuyển trong bóng đá), quãng đường chạy của nhóm ăn keto bị giảm 15% (887 mét so với 1045 mét) [1]. Độ pH nước tiểu của người ăn keto cũng giảm xuống mức 5,9 so với 6,3 ở nhóm ăn đủ carbohydrate [1].
Ảnh hưởng tiêu cực này cũng được ghi nhận ở các môn sức bền. Một nghiên cứu theo dõi 5 vận động viên sức bền trong 10 tuần ăn keto cho thấy thời gian duy trì đến khi kiệt sức giảm khoảng 2 phút và công suất đỉnh giảm trung bình 18 W [4]. Tổng quan hệ thống từ 23 nghiên cứu trên người có cân nặng bình thường cũng kết luận chế độ keto không mang lại lợi ích nâng cao hiệu suất vận động (ergogenic benefits) và không cải thiện được thành tích sức bền [5].
Khả năng giữ cơ bắp và sức mạnh khi ăn keto
Chế độ keto không hoàn toàn bất lợi cho mọi khía cạnh thể lực. Nghiên cứu trên các vận động viên thể dục dụng cụ chỉ ra rằng khi duy trì lượng protein đầy đủ, chế độ ăn rất ít carbohydrate (VLCKD) kéo dài trên 10-14 ngày giúp giảm cân và cải thiện thành phần cơ thể mà không làm suy giảm sức mạnh hay công suất bộc phát [6].
Tổng quan năm 2020 cũng ghi nhận chế độ keto không hạn chế calo kết hợp với tập kháng lực không gây hại cho sự phát triển sức mạnh nếu nạp đủ đạm [5]. Điều này cho thấy keto có thể phù hợp hơn với các môn thể thao tính điểm theo hạng cân hoặc bài tập kháng lực thuần túy [6].
Tuy nhiên, nếu người tập áp dụng keto kèm theo việc cắt giảm năng lượng thì kết quả sẽ khác. Thử nghiệm kéo dài 3 tuần trên các vận động viên Taekwondo ăn keto với mức thâm hụt 25% calo cho thấy họ bị giảm cả chỉ số khối cơ thể và khối lượng cơ nạc [7].
Những điều khoa học chưa thể trả lời
Các nghiên cứu hiện tại chưa đánh giá đầy đủ tác động của chế độ keto kéo dài nhiều tháng đến hiệu suất thi đấu thực tế của các cầu thủ bóng đá chuyên nghiệp. Quá trình thích ứng với thể ketone (keto-adaptation) cần tối thiểu 10 đến 14 ngày tuân thủ nghiêm ngặt, nên các nghiên cứu dưới 15 ngày có thể chưa phản ánh hết trạng thái sau thích ứng [6].
Ngoài ra, vai trò của việc bổ sung ketone ngoại sinh trong việc hỗ trợ hồi phục sau tập luyện vẫn đang dừng lại ở giai đoạn nghiên cứu ban đầu với nhiều kết quả trái chiều, chưa có khuyến cáo ứng dụng rõ ràng [8].
Ai nên thận trọng với chế độ ăn này?
Người trẻ thường xuyên chơi bóng đá, bóng rổ hoặc tập các bài chạy biến tốc không nên áp dụng keto nếu mục tiêu là duy trì tốc độ và khả năng tranh chấp trên sân [1, 7]. Việc thiếu hụt carbohydrate sẽ gây hụt hơi trong các pha bóng quyết định [1].
Người có tiền sử mỡ máu cao cũng cần theo dõi thận trọng. Phân tích gộp năm 2021 cho thấy vận động viên theo chế độ keto có sự gia tăng nồng độ cholesterol toàn phần trong máu so với nhóm đối chứng [3].
Những người đang muốn tăng cơ hoặc tập luyện cường độ cao không nên tự ý cắt giảm năng lượng khi ăn keto vì có nguy cơ làm mất khối lượng nạc của cơ thể [7].
Gợi ý dinh dưỡng thực tế cho người tập luyện
Người chơi bóng đá và chạy bộ phong trào nên duy trì khẩu phần có lượng carbohydrate hợp lý nhằm dự trữ đầy đủ glycogen cho cơ bắp [2]. Các nguồn tinh bột chất lượng giúp duy trì công suất vận động và rút ngắn thời gian hồi phục giữa các pha bứt tốc [1, 7].
Nếu có nhu cầu giảm cân hoặc cải thiện tỷ lệ mỡ, người tập có thể cân nhắc giảm bớt năng lượng tổng thể nhưng cần đảm bảo lượng protein đầy đủ và không nên cắt tinh bột xuống quá thấp ngay trước các buổi tập nặng [3, 4, 8].
Trước khi thay đổi hoàn toàn chế độ dinh dưỡng, người tập nên tham khảo ý kiến của chuyên gia dinh dưỡng thể thao để xây dựng lộ trình ăn uống phù hợp với khối lượng vận động hàng tuần.
Chế độ keto có thể hỗ trợ giảm mỡ và giữ sức mạnh trong các môn thể thao hạng cân, nhưng lại làm suy giảm hiệu suất ở các bộ môn kỵ khí như đá bóng và chạy bứt tốc. Người trẻ cần cân nhắc giữa mục tiêu hình thể và phong độ thi đấu để lựa chọn chế độ dinh dưỡng cân bằng, bền vững.



