Cảm cúm và ho là triệu chứng thường gặp khi thời tiết chuyển mùa, gây khó chịu lớn cho thai phụ. Nhiều người truyền tai nhau mẹo dùng thảo dược tự nhiên như lá xương sông hấp mật ong hoặc đun nước uống để cắt cơn ho vì nghĩ rằng thảo dược dân gian luôn lành tính.

Tuy nhiên, phụ nữ mang thai không nên tự ý dùng lá xương sông để chữa cảm ho. Hiện nay chưa có dữ liệu lâm sàng xác nhận độ an toàn của dược liệu này trên thai nhi; việc dùng thảo mộc tự phát có thể mang lại nhiều rủi ro dược lý khó lường.

Nguy cơ tiềm ẩn từ thảo dược truyền miệng trong thai kỳ

Mang thai là giai đoạn cơ thể nhạy cảm trước mọi hoạt chất đưa từ ngoài vào. Hàng rào nhau thai bảo vệ thai nhi nhưng nhiều phân tử hóa học vẫn có thể thẩm thấu qua [1].

Phụ nữ mang thai và thai nhi vốn được coi là nhóm đối tượng đặc thù, dễ bị bỏ sót trong các đánh giá toàn diện về an toàn và hiệu quả của thuốc hay liệu pháp mới [2]. Ngưỡng chịu đựng của thai nhi trước các tác nhân gây độc hoặc rối loạn phát triển có thể cực kỳ thấp [2].

Các loại thảo dược như xương sông chứa nhiều loại tinh dầu bay hơi và hợp chất thực vật phức tạp. Khi thiếu nghiên cứu độc tính sinh sản, việc mẹ bầu dung nạp các thành phần này tiềm ẩn nguy cơ tác động xấu tới tuần hoàn mẹ - con hoặc gây co bóp tử cung.

Nghiên cứu khoa học nói gì về quản lý triệu chứng nhiễm trùng khi mang thai

Nhiễm virus đường hô hấp như cúm trong thai kỳ gây ra những tác động nghiêm trọng cho cả mẹ và thai nhi [1]. Theo bài tổng quan y khoa công bố năm 2015, nhiễm cúm không chỉ dẫn đến sẩy thai, sinh non và tăng tỷ lệ tử vong ở người mẹ, mà còn khiến trẻ sinh ra bị nhẹ cân so với tuổi thai hoặc phải chuyển vào phòng chăm sóc tích cực sơ sinh [1].

Nghiên cứu năm 2015 chỉ ra tiêm chủng vắc-xin là chiến lược hiệu quả nhất để phòng ngừa cúm trong thai kỳ nhằm bảo vệ miễn dịch cho cả mẹ lẫn con [1]. Bằng chứng lâm sàng cho thấy phụ nữ mang thai nghi ngờ hoặc xác định mắc cúm nên được điều trị kháng virus kịp thời nhằm giảm nguy cơ biến chứng và hạn chế dị tật bẩm sinh do sốt/nhiễm trùng gây ra [1]. Việc tự ý chữa ho bằng lá cây thay vì thăm khám y tế có thể làm chậm trễ thời gian vàng điều trị bằng thuốc kháng virus đã được đánh giá nguy cơ - lợi ích [1].

Đánh giá an toàn thai nhi: Quy trình khắt khe vượt ngoài thảo dược tự hái

Đánh giá độ an toàn của bất kỳ hoạt chất nào tác động lên thai kỳ đòi hỏi tiêu chuẩn giám sát y khoa rất nghiêm ngặt [3]. Bài tổng quan năm 2022 về đánh giá an toàn thai nhi nhấn mạnh tầm quan trọng của việc theo dõi sức khỏe thai qua siêu âm hình thái học, đo chu vi đầu, chu vi bụng, chiều dài xương đùi để ước tính cân nặng thai [3].

Phân tích Doppler dòng máu tử cung của mẹ giúp dự đoán tình trạng suy giảm chức năng bánh nhau vốn liên quan trực tiếp đến thai chậm tăng trưởng [3]. Ngoài ra, hệ thống Thuật ngữ Biến cố Bất lợi ở Mẹ và Thai nhi (MFAET) gồm 12 biến cố ở mẹ và 18 biến cố ở thai đã được quốc tế đồng thuận nhằm theo dõi chặt chẽ tính an toàn [3]. Các loại thảo dược dân gian truyền miệng như lá xương sông hoàn toàn chưa trải qua các quy trình kiểm nghiệm theo dõi thông số Doppler hay bảng tiêu chuẩn MFAET này, do đó không có cơ sở xác nhận an toàn cho thai phụ [3].

Hiểu lầm thường gặp về lá xương sông và các phương pháp dân gian

Một sai lầm phổ biến là quan niệm "cây cỏ tự nhiên thì không có tác dụng phụ". Trên thực tế, nhiều chất độc tự nhiên có sẵn trong thực vật để bảo vệ cây khỏi côn trùng. Nhau thai tuy hoạt động như một lá chắn miễn dịch và vật lý, nhưng các chất hóa học lạ vẫn có thể gây rối loạn chức năng bài tiết hormone nhau thai hoặc xuyên qua nhau vào thai [2].

Nhiều người cũng cho rằng nếu người khác uống không sao thì mình cũng uống được. Cơ địa phụ nữ mang thai thay đổi liên tục về chuyển hóa, hệ miễn dịch và huyết động. Một chất có thể vô hại với người bình thường nhưng lại kích thích gây co thắt cơ trơn tử cung hoặc gây độc cho các cơ quan non nớt của phôi thai [2].

Ai cần đặc biệt thận trọng khi bị ho, cảm?

  • Phụ nữ trong 3 tháng đầu thai kỳ: Giai đoạn hình thành các cơ quan quan trọng của thai nhi, cực kỳ nhạy cảm với các chất lạ có khả năng gây quái thai.
  • Thai phụ có tiền sử dọa sẩy thai, sinh non hoặc nhau tiền đạo.
  • Người mang thai kèm bệnh nền mạn tính, rối loạn đông máu hoặc tăng huyết áp thai kỳ.

Lời khuyên an toàn khi thai phụ bị cảm ho

Khi xuất hiện triệu chứng ho hoặc cảm cúm, thai phụ nên thực hiện các biện pháp chăm sóc hỗ trợ an toàn và đã được xác lập:

  • Súc họng thường xuyên bằng nước muối sinh lý ấm để làm sạch niêm mạc hầu họng và giảm viêm rát.
  • Uống nhiều nước ấm để làm loãng đờm nhớt và giữ ấm cơ thể.
  • Kê cao gối khi nằm nghỉ để giảm kích ứng họng và giảm cơn ho về đêm.
  • Nghỉ ngơi trong không gian thoáng khí, tránh khói thuốc lá và các chất kích thích đường hô hấp.
  • Không tự ý hái lá thảo dược đun uống hoặc tự mua thuốc tây giảm ho mà không có chỉ định từ bác sĩ chuyên khoa sản.
  • Đến bệnh viện khám ngay nếu cơn ho kéo dài trên 3 ngày, ho kèm sốt cao, khó thở, tức ngực hoặc xuất hiện co thắt bụng.

Tóm lại, lá xương sông chưa có bằng chứng khoa học chứng minh an toàn cho phụ nữ mang thai. Khi gặp vấn đề sức khỏe trong thai kỳ, bảo vệ an toàn cho cả mẹ và con bằng cách thăm khám y khoa chính thống luôn là lựa chọn sáng suốt nhất.