Chế độ ăn khi mang thai ảnh hưởng trực tiếp đến sự phát triển của thai nhi và sức khỏe của người mẹ. Khi tìm kiếm thực đơn lành mạnh, nhiều thai phụ thường băn khoăn giữa chế độ ăn Địa Trung Hải và chế độ ăn DASH.
Các bằng chứng khoa học cho thấy cả DASH và Địa Trung Hải đều mang lại nhiều lợi ích chuyển hóa, giúp giảm nguy cơ đái tháo đường thai kỳ và hạn chế tăng cân quá mức, nhưng chưa có kết luận mô hình nào vượt trội hơn cho mọi thai phụ. Tùy thuộc vào nguy cơ sức khỏe như huyết áp hay rối loạn đường huyết, bác sĩ có thể tư vấn mô hình phù hợp cho từng cá nhân.
Lợi ích chuyển hóa của chế độ DASH và Địa Trung Hải
Nhiều phân tích tổng hợp chỉ ra việc theo đuổi chế độ ăn lành mạnh giúp cải thiện rõ rệt các chỉ số chuyển hóa trong thai kỳ. Một tổng quan hệ thống và phân tích gộp năm 2025 trên 41.424 đối tượng gồm mẹ và trẻ ghi nhận việc tuân thủ chế độ ăn Địa Trung Hải giúp giảm 40% nguy cơ mắc đái tháo đường thai kỳ (OR: 0,60) và giảm nguy cơ tăng cân thai kỳ quá mức (OR: 0,41) [1]. Phân tích này cũng ghi nhận chế độ DASH liên quan đến việc giảm 64% nguy cơ đái tháo đường thai kỳ (OR: 0,36) và giảm nguy cơ tăng cân quá mức (OR: 0,30) [1].
Tại bệnh viện, một nghiên cứu bệnh - chứng trên 200 phụ nữ đái tháo đường thai kỳ và 260 phụ nữ nhóm chứng cho thấy cả hai chế độ ăn đều có mối liên quan nghịch với đường huyết lúc đói, HbA1c và chất béo trung tính triglyceride trong huyết thanh [2]. Mẹ bầu ở nhóm tuân thủ chế độ Địa Trung Hải cao nhất có nguy cơ đái tháo đường thai kỳ thấp hơn 80% và có nồng độ cholesterol toàn phần thấp hơn [2]. Trong khi đó, nhóm tuân thủ chế độ DASH cao nhất giảm 71% nguy cơ này và có nồng độ cholesterol tốt HDL cao hơn rõ rệt [2].
Dù vậy, kết quả không phải lúc nào cũng đồng nhất ở mọi quần thể. Một nghiên cứu cắt ngang năm 2024 trên 284 phụ nữ mang thai có nguy cơ thấp tại Úc không tìm thấy mối liên hệ có ý nghĩa giữa điểm số DASH hoặc điểm số Địa Trung Hải với nguy cơ đái tháo đường thai kỳ [3].
Tác động lên huyết áp và biến chứng thai kỳ
Chế độ DASH vốn được thiết kế để hỗ trợ kiểm soát huyết áp, nhưng dữ liệu trên phụ nữ mang thai cho thấy những khác biệt tùy nhóm đối tượng. Một nghiên cứu theo dõi năm 2021 trên 511 phụ nữ từng sinh con to tại Ireland ghi nhận việc tuân thủ DASH giúp giảm huyết áp tâm trương và huyết áp động mạch trung bình ở giai đoạn sớm và giai đoạn muộn của thai kỳ [4]. Tuy nhiên, một nghiên cứu quan sát trên 1.760 thai phụ nguy cơ thấp tại Mỹ lại không ghi nhận mối liên quan giữa điểm số DASH và huyết áp ở quý ba thai kỳ [4]. Nhóm tác giả khi theo dõi thai phụ nguy cơ thấp cũng nhận thấy DASH chỉ liên quan đến một mức giảm nhỏ huyết áp tâm trương ở giữa thai kỳ [4].
Một nghiên cứu tiến cứu năm 2021 trên 1.887 thai phụ cho thấy điểm số DASH cao ở giai đoạn 8–13 tuần và 16–22 tuần thai kỳ liên quan đến việc giảm nguy cơ tăng huyết áp thai kỳ [5]. Nghiên cứu này cũng ghi nhận tuân thủ DASH ở tuần 24–29 giúp giảm 50% nguy cơ sinh non [5]. Tương tự, việc tuân thủ chế độ Địa Trung Hải ở giai đoạn 8–13 tuần cũng ghi nhận mức giảm 50% đối với nguy cơ sinh non [5].
Đối với phụ nữ đã mắc đái tháo đường thai kỳ, một thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên năm 2014 tại Iran trên 52 thai phụ áp dụng chế độ DASH trong 4 tuần với mức natri giới hạn 2.400 mg/ngày mang lại kết quả tích cực [6]. Nhóm áp dụng DASH có tỷ lệ phải mổ lấy thai thấp hơn nhóm chứng (46,2% so với 80,8%) và tỷ lệ phải điều trị bằng insulin giảm rõ rệt (23% so với 73%) [6]. Trẻ sinh ra từ nhóm ăn DASH có cân nặng trung bình là 3.222,7 g, thấp hơn mức 3.818,8 g ở nhóm đối chứng [6].
Bên cạnh đó, phân tích gộp năm 2025 cũng chỉ ra chế độ Địa Trung Hải có lợi ích mở rộng cho thai nhi, bao gồm giảm nguy cơ trẻ nhỏ so với tuổi thai (OR: 0,83), giảm nguy cơ hạn chế tăng trưởng thai nhi (OR: 0,50) và giảm nguy cơ thừa cân ở trẻ nhỏ sau này (OR: 0,85) [1].
So sánh natri và chất béo: Bằng chứng thực tế đến đâu?
Nhiều người cho rằng ưu điểm của DASH nằm ở việc siết chặt natri, còn Địa Trung Hải vượt trội nhờ tỷ lệ chất béo chưa bão hòa. Tuy nhiên, các trích đoạn nghiên cứu hiện tại chưa có thử nghiệm lâm sàng đối đầu trực tiếp để so sánh riêng rẽ hiệu quả giữa việc cắt giảm natri của DASH với việc tối ưu hóa chất béo của Địa Trung Hải trên thai phụ.
Thử nghiệm can thiệp của chế độ DASH trong thai kỳ thiết lập lượng natri ở mức 2.400 mg/ngày kết hợp cùng thực phẩm giàu chất xơ, sữa ít béo và giảm chất béo bão hòa [6]. Trong khi đó, các nghiên cứu quan sát về chế độ Địa Trung Hải đánh giá mô hình tổng thể gồm rau củ, đậu, ngũ cốc và chất béo lành mạnh chứ không tách rời từng thành phần dinh dưỡng [1] [2]. Do đó, thai phụ không nên tự ý cắt giảm quá mức natri hoặc bổ sung chất béo tùy tiện khi chưa có chỉ định chuyên môn.
Những điều nghiên cứu chưa có câu trả lời
Các tài liệu hiện có để lại một số khoảng trống quan trọng:
- Chưa có nghiên cứu đối đầu trực tiếp so sánh chế độ DASH và chế độ Địa Trung Hải trên cùng một nhóm thai phụ để xác định mô hình nào vượt trội hơn.
- Mức độ hạn chế natri tối ưu cho thai phụ bình thường vẫn chưa được làm rõ, vì việc kiêng muối quá mức có thể không phù hợp cho mọi giai đoạn mang thai.
- Bằng chứng can thiệp DASH ở nhóm thai phụ mắc đái tháo đường mới chỉ thực hiện trên cỡ mẫu nhỏ (52 người) trong thời gian ngắn 4 tuần [6].
Nhóm thai phụ nào nên thận trọng?
Dù hai mô hình ăn uống đều lành mạnh, một số đối tượng cần lưu ý:
- Phụ nữ có tiền sử tụt huyết áp hoặc huyết áp thấp trong thai kỳ không nên tự ý cắt giảm natri ngặt nghèo theo DASH khi chưa có hướng dẫn của bác sĩ [4].
- Phụ nữ có bệnh lý thận mạn tính hoặc rối loạn điện giải cần tham khảo chuyên gia dinh dưỡng trước khi dung nạp lượng lớn rau quả giàu kali từ cả hai chế độ.
- Thai phụ có nguy cơ sụt cân hoặc thai chậm phát triển cần theo dõi sát chỉ số nhân trắc của bé, tránh việc giảm cân quá mức từ chế độ nhiều chất xơ [1] [6].
Gợi ý áp dụng an toàn cho mẹ bầu
Thay vì áp dụng cứng nhắc một khuôn mẫu, mẹ bầu có thể kết hợp các điểm chung lành mạnh đã được khoa học ghi nhận:
- Tăng cường rau xanh, đậu, hạt và ngũ cốc nguyên hạt để đảm bảo nguồn chất xơ tự nhiên, hỗ trợ giảm nguy cơ đái tháo đường thai kỳ [1] [2].
- Hạn chế thực phẩm chế biến sẵn, đồ ngọt tinh chế và chất béo bão hòa [2] [6].
- Kiểm soát lượng muối ở mức vừa phải, tránh ăn quá mặn nhưng không kiêng khem cực đoan trừ khi có chỉ định y khoa về tăng huyết áp thai kỳ [5] [6].
- Đi khám thai định kỳ để được bác sĩ theo dõi huyết áp, đường huyết và tư vấn chế độ dinh dưỡng cá nhân hóa.
Cả DASH và Địa Trung Hải đều là những mô hình ăn uống có lợi cho sức khỏe tim mạch và chuyển hóa trong thai kỳ. Việc lựa chọn chế độ nào phụ thuộc vào tình trạng huyết áp, đường huyết và thói quen ăn uống của từng người. Mẹ bầu nên tham khảo ý kiến nhân viên y tế để xây dựng thực đơn cân bằng và an toàn nhất cho cả mẹ và con.





