Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
29.036 bài, trang 31 trên 1.452
Chi Đỗ quyên chứa nhiều diterpenoid và phenolic có hoạt tính kháng viêm trong thử nghiệm tế bào và động vật, nhưng dữ liệu nghiên cứu trên loài *Rhododendron tanastylum* hiện chưa được ghi nhận cụ thể. Người dân cần hết sức thận trọng vì chi này chứa grayanotoxin có thể gây ngộ độc tim mạch và thần kinh.
Sử dụng địa liên chi liều cao tiềm ẩn rủi ro lớn cho sức khỏe, bởi các độc chất tự nhiên như axit aristolochic có thể hủy hoại tế bào thận và gan. Thử nghiệm y khoa cho thấy độc chất này làm tăng nguy cơ mắc bệnh thận, ung thư đường tiết niệu và ung thư gan, đòi hỏi người dùng phải hết sức cẩn trọng.
Lumbrokinase chiết xuất từ Địa long (giun đất) đã được khoa học chứng minh có khả năng hỗ trợ tiêu hủy sợi fibrin và giảm độ nhớt của máu. Tuy nhiên, các bằng chứng lâm sàng hiện nay cho thấy hoạt chất này chỉ đóng vai trò hỗ trợ điều trị bổ sung chứ không thể thay thế thuốc cấp cứu hay phác đồ tan cục máu đông chuẩn y khoa.
Đỗ trọng nam từ lâu được dân gian dùng làm bài thuốc trị đau nhức xương khớp và viêm thoái hóa. Tuy nhiên, các bằng chứng khoa học hiện nay về chi Euonymus mới dừng lại ở mức thử nghiệm tế bào và động vật, chưa có đủ thử nghiệm lâm sàng đối chứng khẳng định hiệu quả chữa viêm khớp ở người.
Địa du cho thấy khả năng ức chế mạnh các cytokine gây viêm và giảm tổn thương ruột trên mô hình động vật thí nghiệm. Tuy nhiên, bằng chứng trên người hiện chưa có, người bệnh tuyệt đối không được tự ý dùng địa du thay thế thuốc điều trị viêm loét đại tràng tiêu chuẩn.
Địa y phổi (*Lobaria pulmonaria*) là thể cộng sinh giữa nấm và tảo, trong khi cây phổi (*Pulmonaria officinalis*) là thực vật có hoa ăn được. Nhầm lẫn giữa hai loài dẫn đến nguy cơ sai liều và phơi nhiễm độc chất từ các axit địa y đặc thù hoặc kim loại tích tụ.
Địa liền là dược liệu quen thuộc trị ho, đau nhức xương khớp nhưng không thể tùy tiện uống. Phụ nữ mang thai, người âm hư nội nhiệt và người đang dùng thuốc chống đông máu là 3 nhóm đối tượng cần đặc biệt thận trọng, tránh uống địa liền để ngừa nguy cơ ức chế mạch máu, tổn thương tân dịch và tương tác thuốc nguy hiểm.
Địa y chi Usnea chứa axit usnic có thể gây tổn thương gan nghiêm trọng, đã được cơ quan quản lý y tế cảnh báo. Người mắc bệnh lý gan, phụ nữ mang thai, người cho con bú và trẻ nhỏ là những đối tượng tuyệt đối không nên dùng các thực phẩm bảo vệ sức khỏe chứa chiết xuất này do nguy cơ ngộ độc và thiếu dữ liệu an toàn.
Địa long (giun đất) từ lâu được dân gian tin dùng để giải nhiệt, hạ sốt. Tuy nhiên, các bằng chứng khoa học hiện nay cho thấy khả năng hạ sốt và chống viêm của dịch chiết Địa long mới chỉ dừng lại ở thử nghiệm tiền lâm sàng trên động vật khi phối hợp cùng thuốc đặc trị, chưa đủ dữ liệu lâm sàng trên người.
Các nghiên cứu trên chuột cho thấy chiết xuất từ địa y phổi giúp giảm loét dạ dày đáng kể nhờ đặc tính chống oxy hóa. Tuy nhiên, bằng chứng lâm sàng trên người hiện vẫn hoàn toàn vắng bóng, người bệnh không nên tự ý sử dụng.
Nhiều người truyền tai nhau dùng lá đỏm lông để chữa đái tháo đường, nhưng các bằng chứng khoa học hiện nay cho thấy chiết xuất loài cây này mới chỉ được thử nghiệm hạ đường huyết trên động vật và trong ống nghiệm, hoàn toàn chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người để khẳng định hiệu quả điều trị.
Địa du sống và địa du sao than khác biệt rõ rệt về cấu trúc hóa học: quá trình sao than làm giảm tannin ban đầu nhưng tạo ra các polyphenol biến đổi, acid ellagic và cấu trúc hấp phụ giúp cầm máu nhanh hơn. Dù vậy, phần lớn dữ liệu hiện nay mới dừng ở phân tích hóa dược và mô hình động vật.
Nghiên cứu trên mô hình động vật cho thấy dịch chiết địa hoàng có khả năng kích thích tạo xương, giảm mất khoáng chất ở xương đùi và đốt sống mà không làm biến động nồng độ estrogen. Tuy nhiên, bằng chứng lâm sàng trực tiếp trên người còn hạn chế, đòi hỏi người dùng cần thận trọng và tham vấn bác sĩ.
Các chiết xuất từ lá cây thuộc chi đỏm lông thể hiện khả năng chống oxy hóa và ức chế enzym chuyển hóa tinh bột tốt trong phòng thí nghiệm. Tuy nhiên, hoạt tính trong ống nghiệm không tương đồng với hiệu quả trên cơ thể người do rào cản hấp thu, người dùng cần thận trọng và không tự ý điều trị.
Vitamin D3 từ địa y có cùng cấu trúc hóa học cholecalciferol như nguồn mỡ cừu truyền thống, là giải pháp thay thế tin cậy cho người ăn chay. Hiệu quả hấp thu thực tế phụ thuộc chủ yếu vào công nghệ bao chế và dung môi chất béo đi kèm chứ không do nguồn gốc chiết xuất quyết định.
Hiện chưa có bằng chứng khoa học trực tiếp cho thấy địa y phổi gây tương tác bất lợi với enzym cytochrom P450 hay thuốc gan. Tuy nhiên, do bệnh lý gan làm suy giảm mạnh khả năng chuyển hóa và thanh thải thuốc, người bệnh cần thận trọng, không tự ý dùng thảo dược khi chưa có ý kiến của bác sĩ.
Các saponin Ziyuglycoside I và II trong rễ cây địa du sở hữu nhiều đặc tính sinh học quý trên mô hình tế bào thực nghiệm, từ ức chế tế bào ung thư, ngăn tạo mạch máu, phục hồi chức năng tạo máu đến kích thích tổng hợp collagen. Tuy nhiên, sinh khả dụng đường uống của các hoạt chất này còn rất thấp.
Địa du chứa tannin và ziyuglycoside I với hoạt tính đông máu, kháng viêm đã được ghi nhận trên mô hình tế bào và động vật. Dù vậy, bằng chứng lâm sàng trên người điều trị trĩ và rong huyết còn rất hạn chế, người bệnh không nên tự ý dùng thay thế phác đồ y khoa.
Nhiều nghiên cứu trên động vật cho thấy địa hoàng và hoạt chất catalpol có khả năng cải thiện tình trạng tăng glucose máu và tăng nhạy cảm insulin. Tuy nhiên, hiện vẫn chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người xác nhận hiệu quả này; người bệnh đái tháo đường không nên tự ý dùng thay thuốc điều trị.
Địa du từ lâu được dân gian tin dùng để cầm máu trĩ, và khoa học hiện đại đã ghi nhận tiềm năng thúc đẩy đông máu của dược liệu này trên thực nghiệm. Tuy nhiên, bằng chứng trực tiếp về khả năng co búi trĩ ở người còn hạn chế, đòi hỏi người bệnh phải thận trọng khi sử dụng.
