Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
29.496 bài, trang 376 trên 1.475
Bụi mùn cưa từ các loại gỗ cứng nhiệt đới như lim có thể kích hoạt viêm mũi dị ứng, hen nghề nghiệp và viêm da tiếp xúc do độc tính cơ học cùng các hợp chất tự nhiên trong gỗ. Nhận biết sớm phản ứng quá mẫn và kiểm soát phơi nhiễm bụi là chìa khóa bảo vệ thợ mộc.
Nhiều thai phụ lo lắng bôi dầu chứa long não có thể gây ngấm qua nhau thai và sảy thai. Dữ liệu độc học trên động vật cho thấy long não có khoảng an toàn rộng và không gây quái thai, nhưng nghiên cứu lâm sàng trực tiếp trên người còn hạn chế, đòi hỏi mẹ bầu phải dùng thận trọng.
Liên kiều là vị thuốc thanh nhiệt quen thuộc, song không phải ai cũng phù hợp để sử dụng. Người có tỳ vị hư hàn, huyết áp thấp, người chuẩn bị phẫu thuật và bệnh nhân suy thận cần đặc biệt thận trọng, bởi dược liệu này có thể làm chậm thanh thải thuốc và chưa có dữ liệu lâm sàng an toàn trên các nhóm bệnh lý này.
Chiết xuất bách hợp loa kèn vằn chứa nhiều hoạt chất kháng viêm và chống oxy hóa mạnh mẽ, đã được chứng minh giúp làm dịu tổn thương phổi trên động vật và tế bào thực nghiệm. Tuy nhiên, hiệu quả giảm ho trực tiếp trên người vẫn chưa có thử nghiệm lâm sàng xác nhận, người bệnh không nên dùng thay thế thuốc điều trị.
Long cốt (Fossilia Ossis Mastodi) thường được nhắc đến trong nhiều bài thuốc cổ truyền, song bằng chứng khoa học thực nghiệm hiện nay chỉ giới hạn trên mô hình động vật phối hợp thảo dược, chưa có nghiên cứu an toàn trên người suy thận, sỏi tiết niệu hay phụ nữ mang thai.
Bách hợp từ loa kèn vằn (*Lilium lancifolium*) giàu chất chống oxy hóa và carbohydrate nhưng không phù hợp cho tất cả mọi người. Người bị tiêu chảy mạn tính, tỳ vị hư hàn, cơ địa dị ứng hoặc có bệnh dạ dày nhạy cảm cần hết sức thận trọng, tránh tự ý sử dụng để phòng ngừa các phản ứng kích ứng đường tiêu hóa.
Labisia pumila (Kacip Fatimah) thường được quảng bá như giải pháp tự nhiên giúp phụ nữ đẩy lùi các cơn bốc hỏa và cải thiện chất lượng sống thời kỳ mãn kinh. Tuy nhiên, các thử nghiệm lâm sàng đối chứng ngẫu nhiên trên người cho thấy bằng chứng về hiệu quả giảm triệu chứng vận mạch của dược liệu này vẫn còn rất khiêm tốn và chưa đủ vượt trội so với giả dược.
Long đởm thảo từ lâu được dùng trong y học cổ truyền để trị các chứng bệnh về gan mật. Tuy nhiên, các bằng chứng khoa học hiện nay về hoạt chất chính gentiopicroside chỉ mới dừng lại ở cấp độ tế bào và động vật thực nghiệm, hoàn toàn thiếu các thử nghiệm lâm sàng quy mô lớn trên người.
Nhiều người dùng long cốt để bổ sung canxi trị loãng xương, nhưng đây là quan niệm sai lầm. Long cốt bản chất là xương hóa thạch chứa canxi vô cơ khó tan, sinh khả dụng thực tế thấp hơn nhiều so với các nguồn canxi hữu cơ và thực phẩm thông thường.
Chiết xuất lá cây thuộc chi linh sam cho thấy tiềm năng ức chế enzyme phân giải tinh bột và hạ đường huyết trên chuột, nhưng hiện chưa có nghiên cứu lâm sàng trên người. Người bệnh đái tháo đường tuyệt đối không tự ý uống nước lá thay thế thuốc kê đơn của bác sĩ.
Vỏ cây liễu là dược liệu tự nhiên giúp hạ sốt và giảm đau, nhưng cần dùng đúng liều lượng để tránh tác dụng phụ. Bằng chứng khoa học cho thấy mức liều chuẩn hóa an toàn và mang lại hiệu quả giảm đau cơ xương khớp, đau thắt lưng đạt tới 240 mg salicin mỗi ngày trong tối đa 6 tuần.
Các nghiên cứu khoa học cho thấy chiết xuất từ cây liễu bách (Tamarix chinensis) và các loài cùng chi chứa nhiều hoạt chất có khả năng ức chế các chất trung gian gây viêm. Tuy nhiên, toàn bộ các bằng chứng hiện nay mới dừng lại ở đĩa nuôi cấy tế bào và mô hình động vật gặm nhấm, hoàn toàn chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người.
Polysaccharide chiết xuất từ củ loa kèn vằn cho thấy khả năng hạ đường huyết, cải thiện cấu trúc đảo tụy và tăng enzyme chống oxy hóa trong các thử nghiệm trên chuột đái tháo đường. Tuy nhiên, chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người; người bệnh không tự ý dùng thay thế thuốc điều trị.
Long duyên hương tự nhiên là khối sáp bài tiết từ ruột cá voi nhà táng chứa ambrein và nhiều hợp chất thứ cấp, trong khi ambroxide nhân tạo là phân tử hương thơm đơn lẻ tinh khiết được tổng hợp hóa học hoặc công nghệ sinh học nhằm thay thế nguồn nguyên liệu quý hiếm này.
Nghiên cứu cho thấy vị thuốc long cốt thô tiềm ẩn nguy cơ ô nhiễm kim loại nặng như chì và asen từ lòng đất, có thể gây hại cho sức khỏe. Người dùng cần hiểu rõ rủi ro tích tụ độc tố và chỉ sử dụng sản phẩm đã qua kiểm nghiệm chuẩn dược điển.
Phụ nữ mang thai không nên tự ý dùng nước cam thảo hoặc sản phẩm chứa rễ cam thảo đậm đặc. Tiêu thụ nhiều hoạt chất glycyrrhizin từ cam thảo trong thai kỳ có liên quan đến việc làm suy giảm chỉ số phát triển trí tuệ, khả năng ngôn ngữ và làm tăng nguy cơ rối loạn hành vi ở trẻ nhỏ.
Củ bách hợp (loa kèn vằn) chứa nhiều saponin và polysaccharide có khả năng an thần, chống viêm rõ rệt trên mô hình động vật thí nghiệm. Tuy nhiên, bằng chứng khoa học trên người hiện vẫn chưa đầy đủ, do đó loại củ này chỉ nên dùng như thực phẩm bổ trợ, không thể thay thế phác đồ điều trị mất ngủ y khoa.
Hạt sen là thực phẩm bổ dưỡng quen thuộc, nhưng ăn quá nhiều lại dễ gây cảm giác nặng bụng, ấm ách và khó tiêu. Thủ phạm chính xuất phát từ cấu trúc tinh bột đặc thù chứa hàm lượng tinh bột kháng cao, gây cản trở các enzyme tiêu hóa và làm chậm tốc độ phân giải tại đường ruột.
Củ bách hợp từ hoa loa kèn vằn rất giàu dinh dưỡng nhưng thường dễ bị đắng do saponin và thâm xỉn bởi enzyme PPO. Bằng cách tách kỹ lớp màng vảy, chần nhanh qua nước sôi già rồi hạ nhiệt trong nước lạnh, bạn hoàn toàn có thể loại bỏ vị đắng khó chịu và giữ trọn độ bùi ngậy cho món chè, món canh.
Nghi vấn tinh dầu lavender gây rối loạn nội tiết và phát triển mô vú ở trẻ em chưa được chứng minh dứt khoát trên diện rộng. Các bằng chứng hiện nay chủ yếu là báo cáo ca bệnh nhỏ lẻ tự khỏi khi ngừng dùng, trong khi nghiên cứu dịch tễ chưa thấy mối liên hệ rõ rệt.
