Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
29.501 bài, trang 377 trên 1.476
Phụ nữ mang thai không nên tự ý dùng nước cam thảo hoặc sản phẩm chứa rễ cam thảo đậm đặc. Tiêu thụ nhiều hoạt chất glycyrrhizin từ cam thảo trong thai kỳ có liên quan đến việc làm suy giảm chỉ số phát triển trí tuệ, khả năng ngôn ngữ và làm tăng nguy cơ rối loạn hành vi ở trẻ nhỏ.
Củ bách hợp (loa kèn vằn) chứa nhiều saponin và polysaccharide có khả năng an thần, chống viêm rõ rệt trên mô hình động vật thí nghiệm. Tuy nhiên, bằng chứng khoa học trên người hiện vẫn chưa đầy đủ, do đó loại củ này chỉ nên dùng như thực phẩm bổ trợ, không thể thay thế phác đồ điều trị mất ngủ y khoa.
Hạt sen là thực phẩm bổ dưỡng quen thuộc, nhưng ăn quá nhiều lại dễ gây cảm giác nặng bụng, ấm ách và khó tiêu. Thủ phạm chính xuất phát từ cấu trúc tinh bột đặc thù chứa hàm lượng tinh bột kháng cao, gây cản trở các enzyme tiêu hóa và làm chậm tốc độ phân giải tại đường ruột.
Củ bách hợp từ hoa loa kèn vằn rất giàu dinh dưỡng nhưng thường dễ bị đắng do saponin và thâm xỉn bởi enzyme PPO. Bằng cách tách kỹ lớp màng vảy, chần nhanh qua nước sôi già rồi hạ nhiệt trong nước lạnh, bạn hoàn toàn có thể loại bỏ vị đắng khó chịu và giữ trọn độ bùi ngậy cho món chè, món canh.
Nghi vấn tinh dầu lavender gây rối loạn nội tiết và phát triển mô vú ở trẻ em chưa được chứng minh dứt khoát trên diện rộng. Các bằng chứng hiện nay chủ yếu là báo cáo ca bệnh nhỏ lẻ tự khỏi khi ngừng dùng, trong khi nghiên cứu dịch tễ chưa thấy mối liên hệ rõ rệt.
Chiết xuất vỏ cây liễu chứa hoạt chất chuyển hóa thành axit salicylic tự nhiên tương tự aspirin. Dù có tác dụng giảm đau, hạ sốt, thảo dược này chống chỉ định cho trẻ em sốt do virus vì nguy cơ hội chứng Reye đe dọa tính mạng, người loét dạ dày xuất huyết và người dị ứng salicylate.
Củ loa kèn vằn (bách hợp) chứa nhiều hoạt chất an thần tự nhiên. Việc tự ý kết hợp vị thuốc này với thuốc ngủ hoặc thuốc an thần kê đơn có thể kích hoạt tương tác dược lực học, làm tăng quá mức tác dụng ức chế thần kinh trung ương và tiềm ẩn nguy cơ ngộ độc nguy hiểm.
Kim ngân hoa và liên kiều là cặp thảo dược quen thuộc trị cảm sốt, nhưng khác biệt rõ rệt về hoạt chất và cơ chế. Kim ngân hoa giàu acid phenolic giúp ức chế enzyme virus, trong khi liên kiều chứa forsythoside A và phillyrin giúp hạ sốt, ức chế nhân lên của virus và giảm phản ứng viêm phế quản.
Bạch cập (hay liên cập thảo) là vị thuốc cổ truyền nổi tiếng với tác dụng cầm máu và làm lành vết thương. Tuy nhiên, do đặc tính gây tắc mạch và thúc đẩy đông máu, loại dược liệu này tiềm ẩn nhiều rủi ro nghiêm trọng đối với người có nguy cơ huyết khối, người dùng thuốc chống đông, phụ nữ mang thai và người cơ địa dị ứng.
Nhiều người tin vỏ liễu là "aspirin tự nhiên" giúp dập tắt cơn đau đầu tức thì, nhưng thực tế tốc độ phát huy tác dụng của thảo dược này chậm hơn nhiều so với aspirin tổng hợp. Tiền chất salicin trong vỏ liễu cần thời gian chuyển hóa tại gan thành acid salicylic, do đó không phù hợp để cắt cơn đau cấp tính.
Nhiều thử nghiệm lâm sàng xác nhận bôi kem chiết xuất rễ cây liên mộc giúp giảm đau và cải thiện độ cứng khớp gối ở người thoái hóa khớp. Tuy nhiên, hoạt chất này chỉ làm dịu triệu chứng cơ năng tạm thời, hoàn toàn không làm chậm hay đảo ngược quá trình thoái biến sụn khớp.
Hạt sen là món ăn bổ dưỡng giàu đạm và khoáng chất, nhưng không phải ai dùng cũng tốt. Ba nhóm người gồm người đang bị đầy bụng khó tiêu, bệnh nhân suy thận cần kiểm soát kali và người dùng thuốc tim mạch nên hạn chế tiêu thụ loại hạt này để tránh nguy cơ rối loạn điện giải và quá tải tiêu hóa.
Chiết xuất tinh dầu hoa lan tiêu bước đầu thể hiện tác dụng hỗ trợ kéo dài thời gian ngủ trên động vật thí nghiệm. Tuy nhiên, hiện chưa có thử nghiệm lâm sàng xác nhận hiệu quả trên người, người dùng chỉ nên xem trà hoa như thức uống thư giãn và không thể thay thế điều trị y khoa.
Tự ý hái lá hoặc rễ linh sam sắc nước uống hằng ngày tiềm ẩn nhiều nguy cơ sức khỏe do dược tính chưa được kiểm chứng trên người. Việc sử dụng thảo mộc thô tự phát có thể dẫn đến quá liều chất độc tế bào, hạ đường huyết đột ngột và tương tác khó lường với thuốc điều trị nền.
Viên nang tinh dầu oải hương chuẩn hóa Silexan được chứng minh lâm sàng giúp giảm âu lo mức độ nhẹ và cải thiện giấc ngủ hiệu quả tương đương một số thuốc an thần thông thường mà không gây nghiện. Tuy nhiên, người dùng có thể gặp tác dụng phụ khó chịu ở đường tiêu hóa như ợ hơi mùi thảo dược.
Nhiều người tin rằng đắp lá liên mộc giúp vết thương hở mau kéo da non và mờ sẹo. Tuy nhiên, việc này rất nguy hiểm vì hoạt chất allantoin trong lá kích thích biểu bì đóng miệng quá nhanh, dễ bẫy vi khuẩn gây nhiễm trùng mô sâu.
Hoa oải hương khô mang lại hương thơm độc đáo cho món ăn nhưng dễ bị đắng và nồng mùi xà phòng nếu dùng sai cách. Bí quyết nằm ở việc chọn đúng loài *Lavandula angustifolia* ẩm thực chứa ít camphor, dùng lượng vừa phải và lọc bỏ bã nụ hoa để tránh tiết ra vị chát.
Nhiều người thường nhầm lẫn hoa lan tiêu và mộc lan do cùng họ thực vật, song dược tính của chúng hoàn toàn khác biệt. Mộc lan (*Magnolia officinalis*) chứa hàm lượng cao magnolol và honokiol giúp kháng viêm và bảo vệ tế bào thần kinh, trong khi lan tiêu (*Magnolia figo*) chỉ là cây cảnh, chưa có bằng chứng khoa học về dược tính thay thế.
Phụ nữ mang thai không nên tự ý dùng liên kiều do hoàn toàn thiếu dữ liệu độc tính sinh sản và độ an toàn trên cơ thể người. Dù nghiên cứu tiền lâm sàng trên tế bào và động vật gặm nhấm chưa ghi nhận độc tính di truyền hay dị tật thai, thai phụ vẫn cần tránh dùng để phòng ngừa rủi ro.
Nhiều người tin rằng liên kiều là "kháng sinh tự nhiên" có thể thay thế thuốc kháng sinh tây y để trị nhiễm trùng mà không lo tác dụng phụ. Tuy nhiên, các nghiên cứu khoa học hiện nay chỉ ghi nhận hoạt tính ức chế vi khuẩn trong phòng thí nghiệm; việc tự ý bỏ thuốc kháng sinh chuẩn có thể dẫn đến biến chứng nguy hiểm.
