Nỗi lo bảo vệ làn da non nớt của trẻ sơ sinh

Nhiều bậc phụ huynh khi chuẩn bị cho con đi dạo hoặc đi du lịch thường băn khoăn liệu có nên bôi kem chống nắng để bảo vệ làn da non nớt của bé hay không. Ánh nắng mặt trời mang theo các tia cực tím có thể gây tổn thương da, khiến cha mẹ lo lắng tìm kiếm các sản phẩm bảo vệ ngay từ những tháng đầu đời.

Tuy nhiên, với trẻ dưới 6 tháng tuổi, các chuyên gia y tế khuyến cáo không nên sử dụng kem chống nắng hóa học. Làn da của nhóm tuổi này có cấu trúc đặc biệt nhạy cảm, khiến việc tiếp xúc với các màng lọc hóa học tiềm ẩn nhiều rủi ro hơn là lợi ích thực tế [1, 5].

Cơ chế hấp thu qua da và rủi ro kích ứng ở trẻ nhỏ

Làn da của trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ có lớp sừng mỏng, diện tích bề mặt cơ thể so với trọng lượng lại lớn hơn rất nhiều so với người trưởng thành. Khi thoa bất kỳ hợp chất hóa học nào lên da, mức độ thẩm thấu qua da của trẻ sẽ cao hơn hẳn [1, 5]. Đặc biệt, các màng lọc hữu cơ phân tử nhỏ trong kem chống nắng hóa học rất dễ xâm nhập sâu vào các lớp biểu bì [1].

Bên cạnh nguy cơ hấp thu toàn thân, các hóa chất chống nắng hữu cơ còn tiềm ẩn khả năng gây viêm da tiếp xúc, viêm da tiếp xúc quang hóa và kích ứng mô da chưa hoàn thiện của trẻ [1, 5]. Do đó, việc chăm sóc và bảo vệ làn da cho trẻ nhỏ và trẻ sơ sinh luôn đòi hỏi những lưu ý đặc biệt nghiêm ngặt [2].

Nghiên cứu chỉ ra mức độ thẩm thấu của các màng lọc chống nắng

Khả năng thẩm thấu của các hoạt chất chống nắng qua da người đã được ghi nhận trong nhiều nghiên cứu thực nghiệm. Một nghiên cứu năm 2020 trên 48 người tham gia ngẫu nhiên cho thấy khi thoa kem chống nắng với liều lượng 2 mg/cm2 lên 75% diện tích cơ thể từ 1 đến 4 lần mỗi ngày trong 4 ngày, cơ thể đã hấp thu toàn thân 6 hoạt chất hóa học phổ biến: avobenzone, oxybenzone, octocrylene, homosalate, octisalate và octinoxate [3].

Một nghiên cứu trong phòng thí nghiệm năm 2005 đánh giá khả năng thẩm thấu của 5 hoạt chất chống nắng (avobenzone, octinoxate, octocrylene, oxybenzone và padimate O) qua màng biểu bì người [4]. Kết quả sau 24 giờ cho thấy tất cả các chất đều hiện diện trong lớp sừng và lớp biểu bì sống, trong đó oxybenzone thể hiện mức độ thâm nhập rõ rệt nhất [4]. Dù nồng độ tìm thấy ở biểu bì sống thấp hơn ít nhất 5 lần so với mức có thể gây độc cho tế bào sừng ở người lớn, việc các hóa chất này lưu lại và xuyên qua da vẫn đặt ra dấu hỏi lớn đối với trẻ sơ sinh [4].

Ngoài ra, nghiên cứu năm 2017 trên mô hình da tai lợn mô phỏng thói quen người dùng đã đánh giá mức độ phơi nhiễm toàn thân của Benzophenone-3 (BP3 10%) và Ethylhexyl Triazone (EHT 5%) sau khi thoa 1,0 mg/cm2 trong 6 giờ [5]. Liều phơi nhiễm toàn thân ước tính khi thoa toàn thân lên tới 4200 microgam/kg thể trọng/ngày với BP3 và 933 microgam/kg thể trọng/ngày với EHT [5]. Việc thoa lại kem làm tăng mức phơi nhiễm lên 1,37 đến 1,40 lần, và cạo lông da làm tăng độ khả dụng sinh học của BP3 lên 1,38 lần và EHT lên 1,80 lần [5]. Chỉ số an toàn (MoS) của BP3 khi thoa toàn thân ở các kịch bản thực tế chỉ đạt từ 34 đến 48 (dưới ngưỡng an toàn 100), cho thấy mối lo ngại rõ rệt về an toàn [5].

Tác động toàn thân và những tranh cãi khoa học

Việc kem chống nắng hữu cơ hấp thu vào hệ tuần hoàn dấy lên lo ngại về ảnh hưởng tới hệ nội tiết và các cơ quan nội tạng [1]. Dù vậy, một tổng quan hệ thống từ 29 nghiên cứu kiểm tra hai thành phần phổ biến nhất là oxybenzone và octinoxate cho thấy oxybenzone không gây tác động tiêu cực đến khả năng sinh sản của nam và nữ, nồng độ hormone sinh dục nữ, sự phát triển thai nhi hay sự phát triển thần kinh của trẻ em [3]. Tương tự, octinoxate cũng không ảnh hưởng đến hormone tuyến giáp và hormone sinh sản [3].

Bằng chứng hiện tại chưa đủ để khẳng định mối quan hệ nhân quả giữa nồng độ oxybenzone hoặc octinoxate trong máu với các biến cố sức khỏe bất lợi [3]. Tuy nhiên, các nhà khoa học vẫn khuyến cáo cần thận trọng đặc biệt khi sử dụng kem chống nắng hữu cơ phân tử nhỏ cho trẻ sơ sinh và phụ nữ mang thai [1].

Nguy cơ tạp chất và các công nghệ màng lọc mới

Ngoài bản thân các hoạt chất, chất lượng sản phẩm cũng là vấn đề đáng lưu tâm. Báo cáo thử nghiệm độc lập trên nhiều lô hàng thuộc 69 thương hiệu kem chống nắng đã phát hiện 78 lô chứa hàm lượng benzen tăng cao – một chất gây ung thư máu và ung thư hạch [3]. Sự nhiễm tạp chất này xuất hiện ở cả kem chống nắng hữu cơ, vô cơ và một số mỹ phẩm không chứa màng lọc UV [3].

Để giải quyết vấn đề hấp thu, các nhà khoa học đang nghiên cứu các công thức mới. Nghiên cứu năm 2022 về kem chống nắng NLC-TRF sử dụng chất mang lipid cấu trúc nano kết hợp phân đoạn giàu tocotrienol chứa hai màng lọc DHHB và EHT cho thấy độ ổn định quang học cao đến 10 liều đỏ da tối thiểu (MED), chỉ số SPF trên 50 và độ giải phóng hoạt chất bền vững sau 8 giờ (28% với DHHB và 40% với EHT) [6]. Công thức này không gây độc tế bào hay kích ứng da ở mô hình thử nghiệm [6]. Một nghiên cứu tiền lâm sàng năm 2017 trên chuột và thỏ cũng cho thấy công thức chứa avobenzone, octinoxate, oxybenzone, titan dioxit kết hợp melatonin và dầu hạt bí đỏ có liều gây chết LD50 qua da đạt 2000 mg/kg thể trọng, không gây kích ứng da hay đột biến gen [7]. Dù các công nghệ mới rất hứa hẹn, chúng vẫn cần thêm thời gian thử nghiệm lâm sàng trước khi áp dụng đại trà cho nhóm đối tượng nhạy cảm như trẻ nhỏ.

Những ai cần đặc biệt thận trọng với kem chống nắng hóa học?

Trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ dưới 6 tháng tuổi là đối tượng tuyệt đối cần tránh dùng các loại kem chống nắng hóa học nếu không có chỉ định từ nhân viên y tế [1, 5]. Hàng rào bảo vệ da chưa hoàn thiện khiến trẻ dễ gặp nguy cơ dị ứng và hấp thu lượng lớn hóa chất vào cơ thể [1].

Bên cạnh trẻ sơ sinh, phụ nữ mang thai và những người có vùng da đang bị tổn thương, trầy xước cũng được khuyến cáo phải cẩn trọng đặc biệt khi dùng các loại kem chống nắng hữu cơ phân tử nhỏ [1]. Khi da bị tổn thương hoặc trầy xước, mức độ thẩm thấu hóa chất vào cơ thể sẽ tăng cao rõ rệt [5].

Giải pháp bảo vệ an toàn cho trẻ dưới 6 tháng tuổi

Bảo vệ trẻ trước tia cực tím là việc làm cần thiết để phòng ngừa tổn thương da lâu dài [8]. Một nghiên cứu can thiệp năm 2024 cho thấy việc hướng dẫn các bà mẹ thực hành các biện pháp chống nắng đã giúp tăng đáng kể kiến thức và hành vi bảo vệ cho trẻ sơ sinh (hệ số ảnh hưởng d = 0,8 - 1,3), với 81% bà mẹ tham gia đầy đủ các buổi hướng dẫn [8].

Thay vì bôi kem chống nắng hóa học, phụ huynh nên áp dụng các biện pháp vật lý an toàn sau cho trẻ dưới 6 tháng:

  • Tránh đưa trẻ ra ngoài trời nắng gắt, đặc biệt trong khung giờ tia cực tím hoạt động mạnh nhất.
  • Tận dụng tối đa bóng râm, mái che, tán cây hoặc sử dụng rèm che chuyên dụng cho xe đẩy khi di chuyển [2].
  • Mặc cho bé quần áo dài tay bằng chất liệu vải dệt dày dặn nhưng thoáng khí, thấm hút mồ hôi tốt [2].
  • Đội mũ rộng vành che kín vùng mặt, tai và gáy của trẻ [2].

Lời khuyên cân bằng cho cha mẹ

Chống nắng là chìa khóa quan trọng để ngăn ngừa lão hóa sớm và ung thư da, nhưng việc lựa chọn phương pháp phải phù hợp với từng độ tuổi [1, 5]. Đối với trẻ dưới 6 tháng tuổi, phụ huynh hãy kiên trì áp dụng các biện pháp che chắn vật lý để bảo vệ bé một cách an toàn nhất. Nếu có bất kỳ thắc mắc nào về các bệnh lý da liễu hoặc sản phẩm chăm sóc da chuyên biệt cho bé, cha mẹ nên tham khảo ý kiến của bác sĩ chuyên khoa nhi hoặc da liễu.