Nhiều người nhận thấy sau khi uống cà phê, khoang miệng có cảm giác khô ráo khó chịu và hơi thở nặng mùi hơn bình thường. Tình trạng này khiến không ít người băn khoăn liệu thói quen thưởng thức cà phê mỗi ngày có phải là nguyên nhân trực tiếp dẫn đến hiện tượng khô miệng và hôi miệng hay không.

Các bằng chứng dịch tễ học và tài liệu y khoa cho thấy lượng caffeine tiêu thụ có liên quan đến triệu chứng khô miệng [4, 5]. Khô miệng lại là yếu tố gián tiếp thuận lợi dẫn đến hơi thở có mùi [1, 2, 6]. Tuy nhiên, các nghiên cứu trực tiếp chứng minh mối quan hệ nhân quả giữa cà phê và chứng hôi miệng trên người hiện còn rất hạn chế [1].

Mối liên hệ giữa cà phê, khô miệng và mùi hơi thở

Khô miệng (xerostomia) là tình trạng giảm tiết nước bọt hoặc cảm giác khô rát chủ quan trong khoang miệng [4, 5]. Nước bọt đóng vai trò rửa trôi các mảnh vụn thức ăn và kiểm soát mảng bám vi khuẩn [4, 5]. Khi lượng nước bọt giảm, mảng bám tích tụ nhiều hơn, tạo môi trường thuận lợi phát sinh mùi hôi khó chịu [1, 5].

Các tổng quan y khoa xác định việc tiêu thụ caffeine là một trong những tác nhân từ lối sống có thể dẫn đến khô miệng [2]. Khi miệng bị khô, nguy cơ tự cảm nhận hơi thở có mùi tăng lên rõ rệt [2, 3]. Dù vậy, khô miệng chỉ được xem là nguyên nhân gián tiếp chứ không phải yếu tố duy nhất sinh ra mùi hôi [1, 2].

Cơ chế: Vì sao cà phê có thể gây cảm giác khô miệng?

Theo các tài liệu y khoa, tình trạng khô miệng bắt nguồn từ nhiều yếu tố như mất nước, sử dụng thuốc, bệnh lý toàn thân hoặc do tiêu thụ caffeine và rượu [4, 6]. Caffeine có thể tác động đến sự cân bằng chất lỏng trong cơ thể hoặc ảnh hưởng đến mức độ ẩm của niêm mạc miệng [2].

Khi khoang miệng thiếu độ ẩm, các mảng bám răng dễ dàng hình thành và tích tụ [4, 5]. Sự gia tăng mảng bám này liên quan mật thiết đến các vấn đề ở nướu và tạo điều kiện cho các hợp chất gây mùi phát tán trong hơi thở [1, 5, 6]. Mặc dù vậy, cà phê và trà cũng được ghi nhận có chứa một số đặc tính kháng khuẩn tiềm năng đối với sức khỏe răng miệng [1].

Các nghiên cứu khoa học ghi nhận điều gì?

Một nghiên cứu cắt ngang công bố năm 2015 trên 2.077 sinh viên đại học (18–24 tuổi) đã khảo sát thói quen dùng đồ uống và tình trạng răng miệng [3]. Kết quả phân tích cho thấy việc tiêu thụ trà/cà phê có liên quan đáng kể về mặt thống kê với triệu chứng khô miệng (p < 0,01) [3]. Nghiên cứu cũng xác định tình trạng khô miệng thúc đẩy hình thành mảng bám răng, từ đó gián tiếp làm tăng tỷ lệ chảy máu khi thăm dò nướu [3].

Năm 2022, một nghiên cứu cắt ngang tại Delhi (Ấn Độ) trên người đeo khẩu trang trong đại dịch COVID-19 cho thấy nhóm người tiêu thụ cả trà và cà phê có nguy cơ tự cảm nhận hơi thở có mùi cao gấp 3,33 lần so với nhóm không sử dụng đồ uống này [1]. Dù vậy, các tác giả nhấn mạnh bằng chứng khoa học kết nối trực tiếp việc uống trà hay cà phê với chứng hôi miệng vẫn còn rất ít ỏi [1].

Trong khi đó, tổng quan y khoa năm 2025 khẳng định việc nạp caffeine cùng với mất nước là nguyên nhân gây khô miệng cần được quản lý để phòng ngừa sâu răng và viêm nha chu [2].

Khô miệng có luôn đồng nghĩa với hơi thở có mùi?

Mặc dù khô miệng thường được xem là tiền đề dẫn đến mùi hơi thở khó chịu [1, 2, 6], mối liên hệ này không phải lúc nào cũng diễn ra tuyệt đối. Trong một nghiên cứu tại Ba Lan trên người trưởng thành không mắc hội chứng Sjogren, có 27,72% số người gặp cảm giác khô miệng trong ngày, nhưng tỷ lệ tự ghi nhận hôi miệng chỉ chiếm 0,02% [4].

Đáng chú ý, một nghiên cứu lâm sàng năm 2017 so sánh 26 bệnh nhân Parkinson với 26 người khỏe mạnh cho thấy: dù nhóm bệnh nhân có tốc độ tiết nước bọt kích thích thấp hơn và cảm giác khô miệng cao hơn rõ rệt, lượng nước bọt tiết ra lại không có mối tương quan với mức độ nặng hay tỷ lệ xuất hiện của chứng hôi miệng [5]. Điều này chứng minh mùi hơi thở là vấn đề đa nguyên nhân, không chỉ do khô miệng quyết định [2, 7, 8].

Những điều khoa học chưa làm rõ

Các tài liệu hiện có chưa làm rõ liều lượng cà phê chính xác (bao nhiêu tách hoặc bao nhiêu miligam caffeine mỗi ngày) có thể bắt đầu gây khô miệng ở người khỏe mạnh.

Đặc biệt, chưa có nghiên cứu can thiệp đối chứng ngẫu nhiên chứng minh cơ chế caffeine ức chế tạm thời tuyến nước bọt để vi khuẩn kỵ khí phát triển ra sao. Mối liên hệ được báo cáo phần lớn mới dừng lại ở khảo sát quan sát và tự đánh giá chủ quan của người tham gia [2, 5].

Ai nên thận trọng khi uống cà phê?

Những người đang gặp tình trạng khô miệng mạn tính, người cao tuổi có lượng nước bọt suy giảm tự nhiên hoặc người đang điều trị bệnh lý răng miệng nên theo dõi lượng cà phê sử dụng [4, 6].

Những người đang sử dụng các loại thuốc gây tác dụng phụ khô miệng (như thuốc kháng cholinergic, thuốc hướng thần, thuốc lợi tiểu) cũng cần cẩn trọng [1, 4, 6]. Việc kết hợp dùng caffeine cùng với các thuốc này có thể làm cảm giác khô miệng và nguy cơ hôi miệng trở nên nghiêm trọng hơn [1, 4].

Cách giảm khô miệng và mùi hơi thở khi dùng cà phê

Người dùng cà phê có thể áp dụng các biện pháp hỗ trợ được tài liệu y khoa khuyến nghị để bảo vệ sức khỏe răng miệng:

  • Bổ sung đủ nước lọc trước và sau khi uống cà phê nhằm hạn chế tình trạng thiếu nước của cơ thể và niêm mạc [4, 6].
  • Duy trì vệ sinh răng miệng đúng cách để làm sạch mảng bám tích tụ do giảm nước bọt [4, 5].
  • Có thể sử dụng các sản phẩm thay thế nước bọt chứa xylitol nếu tình trạng khô miệng gây khó chịu kéo dài [2].
  • Đến gặp nha sĩ hoặc bác sĩ nếu cảm giác khô miệng và mùi hơi thở không thuyên giảm để kiểm tra các nguyên nhân bệnh lý tiềm ẩn [4, 6].

Tóm lại, cà phê và caffeine có thể góp phần làm khô miệng và làm tăng nguy cơ cảm nhận hơi thở có mùi thông qua việc tạo điều kiện cho mảng bám tích tụ [4, 5]. Dù vậy, bằng chứng trực tiếp còn khiêm tốn [1]. Bạn không nhất thiết phải bỏ cà phê, mà chỉ cần uống lượng vừa phải, kết hợp bù nước đầy đủ và giữ gìn vệ sinh răng miệng cẩn thận.