Nhiều người duy trì thói quen uống cà phê mỗi sáng nhằm duy trì sự tỉnh táo khi cơ thể mệt mỏi. Khi mắc cảm cúm, thắc mắc về việc tiếp tục dùng đồ uống này rất phổ biến.

Hiện chưa có thử nghiệm lâm sàng đánh giá việc uống cà phê ở người mắc cúm. Người bệnh nên thận trọng với lượng dùng: liều caffeine thấp không gây mất nước ở người khỏe mạnh, nhưng liều cao kích thích bài niệu mạnh và gây bồn chồn, mất ngủ.

Khả năng ức chế virus của các chất liên quan đến cà phê

Thử nghiệm trong phòng thí nghiệm cho thấy axit caffeic ức chế sự nhân lên của virus cúm A (influenza A), trong khi caffeine và axit chlorogenic đơn lẻ không thể hiện tác dụng này [1]. Một nghiên cứu khác ghi nhận dịch chiết hạt cà phê xanh Arabica khử caffeine có hoạt tính ức chế enzyme neuraminidase của virus H5N1 trong môi trường thí nghiệm [2].

Ngoài ra, dịch chiết cà phê pha nước nóng và cà phê hòa tan ức chế virus herpes simplex týp 1 và poliovirus trong ống nghiệm [3]. Nghiên cứu kiểm tra bề mặt đồ uống ghi nhận cà phê làm giảm lượng virus SARS-CoV-2 truyền nhiễm ngay sau khi tiếp xúc [4]. Tuy nhiên, toàn bộ dữ liệu này chỉ dừng lại ở cấp độ tế bào và ống nghiệm, không chứng minh uống cà phê chữa được bệnh cúm trên người [1, 2, 5, 7].

Liều lượng caffeine và nguy cơ mất nước do bài niệu

Cảm cúm kèm theo sốt khiến cơ thể dễ mất nước qua mồ hôi và hơi thở. Việc nạp caffeine liều cao có thể làm tăng lượng dịch thải ra ngoài [5].

Thử nghiệm chéo trên 10 người trưởng thành khỏe mạnh cho thấy liều caffeine cao 6 mg/kg thể trọng (trung bình 537 mg) làm tăng bài niệu cấp tính lên 613 ml nước tiểu trong 3 giờ, cao hơn mức 356 ml khi uống nước lọc [5]. Ngược lại, liều thấp 3 mg/kg thể trọng (khoảng 269 mg caffeine) không làm xáo trộn cân bằng nước và điện giải [5]. Nếu uống cà phê đặc hoặc dùng quá nhiều, nguy cơ mất nước sẽ tăng lên [5].

Cà phê và cảm giác phục hồi mệt mỏi

Caffeine giúp giảm bớt cảm giác gắng sức, xua tan cơn mệt mỏi tạm thời [6]. Thử nghiệm ngẫu nhiên trên 11 vận động viên nam cho thấy kết hợp cà phê với carbohydrate giúp tăng tái tổng hợp glycogen trong cơ bắp tốt hơn so với đối chứng sau 4 giờ phục hồi [6].

Mặt khác, thành phần caffeine trong hạt cà phê có thể gây mất ngủ, kích ứng dạ dày, tăng nhịp tim và tăng nhịp thở [2]. Giấc ngủ đóng vai trò trọng yếu trong việc hồi phục thể trạng; mất ngủ do caffeine có thể cản trở quá trình dưỡng bệnh [2].

Những điều khoa học chưa làm rõ

Các dữ liệu kháng virus hiện có đều thực hiện trên mô hình tế bào nhân tạo hoặc ống nghiệm, chưa có thử nghiệm đánh giá hiệu quả của nước cà phê trên người nhiễm virus cúm [1, 2, 5, 7].

Mức độ an toàn của caffeine khi cơ thể đang sốt cao, mất nước hoặc suy kiệt nặng vẫn chưa được nghiên cứu cụ thể [5]. Liều lượng cà phê tối ưu cho người ốm nhẹ hiện chưa có hướng dẫn lâm sàng chuẩn xác.

Nhóm người nên thận trọng khi bị cảm cúm

Người đang sốt cao hoặc nôn ói, tiêu chảy nên tránh dùng cà phê liều cao để ngăn ngừa bài niệu làm mất nước trầm trọng hơn [5].

Người có cơ địa nhạy cảm với caffeine, người bị đau dạ dày, khó ngủ hoặc hồi hộp đánh trống ngực nên hạn chế tối đa đồ uống này [2]. Khi dùng thuốc điều trị cúm có chứa hoạt chất tác động lên hệ thần kinh hoặc tim mạch, người bệnh cần hỏi ý kiến bác sĩ trước khi uống cà phê.

Lời khuyên áp dụng thực tế khi bị ốm

Người có thói quen uống cà phê hàng ngày không bắt buộc phải dừng lại nếu chỉ ốm nhẹ, nhưng chỉ nên dùng lượng vừa phải [5]. Tránh uống cà phê đậm đặc hoặc nạp trên 300 mg caffeine mỗi lần [5].

Ưu tiên bổ sung đủ nước lọc, nước canh hoặc dung dịch oresol để duy trì thể tích tuần hoàn [5]. Tránh uống cà phê vào chiều tối nhằm bảo vệ chất lượng giấc ngủ [2].

Cà phê không phải là thuốc kháng virus và không thay thế được phác đồ điều trị y tế [1]. Người bị cảm cúm có thể uống một lượng nhỏ nếu quen dùng, nhưng cần ưu tiên việc bù nước và nghỉ ngơi đầy đủ [6, 7].