Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
7.335 bài, trang 26 trên 367
Cây xui nổi tiếng trong tự nhiên với độc tính chết người, nhưng độc chất không phân bố đồng đều trên các bộ phận. Trong khi nhựa mủ từ vỏ thân chứa lượng glycoside tim cực độc từng dùng làm thuốc độc tẩm tên, hạt và quả cũng chứa độc tố mạnh, còn lá cây ít nguy cơ hơn nhưng vẫn tiềm ẩn rủi ro.
Nhiều người tìm mua xuyên tâm liên uống hàng ngày với hy vọng tạo "lá chắn" ngăn ngừa lây nhiễm COVID-19. Tuy nhiên, các bằng chứng y học hiện nay khẳng định loại thảo dược này chỉ có tiềm năng hỗ trợ cải thiện triệu chứng ở giai đoạn sớm sau khi mắc bệnh, hoàn toàn không có tác dụng phòng ngừa lây nhiễm.
Vảy tê tê từ lâu được đồn thổi có công dụng chữa ung thư và thông tắc tia sữa. Tuy nhiên, các nghiên cứu khoa học khẳng định thành phần của vảy tê tê chủ yếu là protein keratin, tương tự móng tay người, hoàn toàn không có giá trị dược lý hay bằng chứng lâm sàng chữa trị bệnh nan y.
Người đang dùng thuốc đái tháo đường không nên tự ý uống lá hoàn ngọc vì chiết xuất từ lá có thể hạ đường huyết mạnh trên thực nghiệm, dễ dẫn đến nguy cơ tương tác thuốc gây tụt đường huyết quá mức nguy hiểm tính mạng.
Vỏ xoan mộc thường được dân gian truyền tai dùng để chữa đau nhức xương khớp và viêm nhiễm. Tuy nhiên, các nghiên cứu thực tế mới chỉ ghi nhận hoạt tính ức chế enzyme viêm Cox-1 và chống oxy hóa trong ống nghiệm, người bệnh tuyệt đối không nên tự ý dùng thay thế phác đồ điều trị y khoa.
Lá dâu tằm không thể chữa khỏi dứt điểm bệnh tiểu đường như nhiều lời đồn đại. Khoa học chỉ công nhận loại thảo mộc này có hoạt chất hỗ trợ làm chậm hấp thu đường sau bữa ăn và cải thiện chuyển hóa. Người bệnh tuyệt đối không tự ý bỏ phác đồ điều trị để dùng thảo dược.
Nhựa cây xui chứa các glycoside tim tự nhiên cực độc, cùng cơ chế ức chế bơm Na+/K+-ATPase như thuốc chống suy tim digoxin. Khi người đang uống digoxin phơi nhiễm nhựa xui, độc tính trên tim sẽ cộng hưởng mạnh mẽ, làm tăng vọt nguy cơ loạn nhịp tim và tử vong.
Xuyên tâm liên có thể hỗ trợ bảo vệ gan thận trước các tác nhân oxy hóa ở liều điều trị, nhưng các hoạt chất của cây đều chuyển hóa qua gan và đào thải qua thận. Dùng dược liệu này dài ngày mà không kiểm soát có thể gây quá tải bài tiết; người dùng chỉ nên sử dụng trong các đợt ngắn liên tục dưới 2 tuần.
Người đang dùng thuốc chống đông warfarin không bắt buộc phải kiêng xoài tuyệt đối, nhưng cần hết sức cẩn trọng. Nghiên cứu cho thấy xoài có thể làm tăng chỉ số INR vượt ngưỡng an toàn và gián đoạn hoạt hóa tiểu cầu, làm tăng nguy cơ chảy máu; do đó người bệnh chỉ nên ăn lượng vừa phải và cần tham khảo ý kiến bác sĩ.
Người đang uống thuốc hạ áp không nên dùng xoan nhừ thường xuyên hoặc dùng chiết xuất đậm đặc. Dù có hoạt tính sinh học, xoan nhừ chứa các hợp chất có thể gắn kết với thụ thể tim mạch, tiềm ẩn nguy cơ tương tác với thuốc điều trị nhưng chưa có thử nghiệm an toàn lâm sàng trên người bệnh.
Wasabi chứa hoạt chất 6-MSITC có đặc tính ức chế kết tập tiểu cầu nhẹ. Khi dùng chung với thuốc chống đông máu hoặc thuốc kháng tiểu cầu, loại gia vị này có thể gây hiệu ứng cộng dồn, làm tăng nguy cơ chảy máu và xuất huyết nguy hiểm cho người bệnh.
Ăn trái xoay trị tiêu chảy là mẹo dân gian phổ biến nhờ vị chát đặc trưng của tannin. Tuy nhiên, các bằng chứng khoa học hiện nay mới chỉ ghi nhận hoạt tính chống tiêu chảy và kháng khuẩn của chi thực vật này trên động vật và phòng thí nghiệm, hoàn toàn thiếu vắng thử nghiệm lâm sàng trên người.
Xoan mộc thường được đồn thổi có khả năng hạ đường huyết, nhưng các nghiên cứu hiện nay mới chỉ ghi nhận tác dụng ức chế enzyme tiêu hóa tinh bột trên động vật và ống nghiệm. Chưa có bằng chứng khoa học trên người, bệnh nhân tiểu đường tuyệt đối không tự ý dùng thay thuốc.
Uống vỏ rễ hay quả cây xoan để trị giun theo kinh nghiệm dân gian tiềm ẩn nguy cơ ngộ độc cấp tính đe dọa tính mạng. Các độc tố tự nhiên như toosendanin trong cây xoan có thể gây tổn thương tiêu hóa, tê liệt thần kinh và suy hô hấp, vượt xa mọi lợi ích đường ruột truyền miệng.
Cây vọt đồi thường được truyền miệng nấu nước uống thay trà để thanh nhiệt, giải độc gan. Tuy nhiên, bằng chứng khoa học mới dừng lại ở thử nghiệm trong ống nghiệm và trên chuột, chưa có kiểm chứng an toàn trên người. Việc tùy tiện đun uống dài ngày tiềm ẩn nhiều nguy cơ sức khỏe do độc tính và khả năng tích tụ kim loại.
Nhiều người có thói quen dùng vỏ cây vối thuốc làm nước uống trị bệnh mà không lường trước nguy cơ kích ứng niêm mạc. Chiết xuất từ loài thực vật này chứa các hợp chất hoạt tính mạnh, trong đó nhóm chất saponin có khả năng gây rối loạn tiêu hóa và ngộ độc cấp tính nếu tự ý đun sắc sử dụng.
Wasabi tươi nổi tiếng với vị cay nồng xốc thẳng lên mũi nhờ hoạt chất allyl isothiocyanate hình thành khi mài rễ. Tuy nhiên, do hợp chất tự nhiên quý giá này có đặc tính rất dễ bay hơi, độ cay nồng và các lợi ích sinh học sẽ giảm dần chỉ sau 15 phút tiếp xúc với không khí nếu không dùng ngay.
Cây vối uống nước (*Syzygium nervosum*) và cây vối thuốc (*Schima wallichii*) là hai loài hoàn toàn khác nhau về họ thực vật, hoa quả và dược tính. Nhầm lẫn giữa hai loại này có thể dẫn đến kích ứng da và đường tiêu hóa do vối thuốc chứa lượng lớn độc chất saponin gây rát ngứa.
Wasabi thật mài từ củ *Wasabia japonica* chứa hoạt chất quý 6-MSITC có tác dụng điều hòa kháng viêm chuyên sâu, trong khi mù tạt tuýp công nghiệp chủ yếu làm từ cải ngựa trắng nhuộm phẩm màu chứa allyl isothiocyanate cay sốc. Sự khác biệt về thành phần mang lại trải nghiệm vị giác và giá trị sinh học hoàn toàn riêng biệt.
Tự ý dùng vối thuốc răng cưa bôi đắp ngoài da theo kinh nghiệm dân gian là việc làm sai lầm và tiềm ẩn nhiều nguy hiểm. Y học hiện chưa có dữ liệu lâm sàng chứng minh hiệu quả trị bệnh hay độ an toàn của loài cây này, do đó người dân tuyệt đối không nên tùy tiện áp dụng để tránh nhiễm trùng mô.
