Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
3.820 bài, trang 13 trên 191
Ích mẫu chứa nhiều alkaloid và coumarin có khả năng điều hòa co bóp tử cung trên mô hình thực nghiệm, nhưng các bằng chứng lâm sàng chặt chẽ trên người vẫn cần nghiên cứu thêm. Chị em không nên tự ý dùng liều cao để trị đau bụng kinh mà cần tham khảo ý kiến bác sĩ chuyên khoa.
Các nghiên cứu khoa học mới nhất chỉ ra hợp chất sesquiterpene lactone trong ô dược có khả năng ức chế mạnh chuỗi tín hiệu viêm NF-kB trên tế bào thực nghiệm. Tuy nhiên, phần lớn bằng chứng hiện dừng ở cấp độ ống nghiệm và mô hình động vật, người dùng cần thận trọng và không tự ý thay thế thuốc điều trị.
Ô dược từ lâu đã được dùng để chữa đau bụng, đầy hơi. Các nghiên cứu hiện đại cho thấy chiết xuất từ dược liệu này có hoạt tính kháng viêm và hỗ trợ vận động tiêu hóa, nhưng bằng chứng mới chỉ dừng lại trên mô hình động vật và tế bào nuôi cấy.
Ô tặc cốt (mai mực) chứa hàm lượng lớn canxi cacbonat tự nhiên, đóng vai trò như chất kháng toan giúp trung hòa axit clohydric dịch vị và làm dịu cơn nóng rát. Dù vậy, nghiên cứu cho thấy vị thuốc này chỉ hỗ trợ giảm toan tạm thời trên mô hình thực nghiệm, không thể thay thế phác đồ điều trị tận gốc.
Các hoạt chất tự nhiên như alkaloid, flavonoid và phenylethanoid trong cây ô rô nước cho thấy tiềm năng ức chế các enzyme và chất trung gian gây viêm mạnh mẽ. Dù vậy, các bằng chứng khoa học hiện nay hoàn toàn mới dừng lại ở quy mô thí nghiệm tế bào và động vật, chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người.
Các labdane diterpenoid trong cây ích mẫu nam đã được chứng minh có khả năng ức chế mạnh mẽ các phản ứng gây viêm trên mô hình tế bào phòng thí nghiệm. Tuy nhiên, giới khoa học hiện vẫn thiếu các thử nghiệm lâm sàng trên người, do đó người dân không nên tự ý dùng thảo mộc này để thay thế thuốc giảm đau điều trị.
Cây Áp cước bản thảo (*Ranunculus sieboldii*) được dân gian truyền tai về khả năng kháng viêm, nhưng khoa học hiện chỉ ghi nhận hoạt tính kháng viêm ở cấp độ phòng thí nghiệm trên tế bào và động vật của các loài cùng chi. Chưa có bất kỳ thử nghiệm lâm sàng nào chứng minh hiệu quả và độ an toàn của cây này trên cơ thể người.
Nghiên cứu cho thấy chiết xuất yến sào có khả năng kích thích tổng hợp collagen, tăng ẩm và giảm tổn thương do tia cực tím trên mô hình động vật. Tuy nhiên, bằng chứng lâm sàng trực tiếp trên người vẫn còn thiếu, người dùng không nên kỳ vọng yến sào là thần dược ngăn chặn hoàn toàn lão hóa da.
Quả óc chó chứa nhiều axit alpha-linolenic giúp giảm cholesterol "xấu" (LDL-C) nhờ tăng cường thanh thải mỡ qua tế bào gan. Tuy nhiên, các nghiên cứu lâm sàng khẳng định mức hạ mỡ máu này chỉ khiêm tốn ở mức 3-6%, đóng vai trò hỗ trợ dinh dưỡng chứ không thể thay thế thuốc điều trị.
Hoạt chất leonurine chiết xuất từ cây ích mẫu đang thu hút sự chú ý nhờ tiềm năng chống oxy hóa, kháng viêm và bảo vệ tế bào tim. Tuy nhiên, các bằng chứng hiện có phần lớn mới dừng lại ở mô hình tế bào và động vật, người bệnh tuyệt đối không nên tự ý dùng thay thế phác đồ tim mạch.
Axit sialic là thành phần carbohydrate quý giá chiếm khoảng 10% trong tổ yến, được chứng minh có tiềm năng kháng virus cúm và điều hòa miễn dịch. Tuy nhiên, phần lớn bằng chứng khoa học hiện nay mới dừng lại ở cấp độ ống nghiệm và mô hình động vật, chưa thể khẳng định thay thế thuốc chữa bệnh.
Tổ yến chứa axit sialic thể hiện hoạt tính kháng virus cúm và chống viêm trong ống nghiệm cũng như trên chuột thí nghiệm. Tuy nhiên, hiện chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người chứng minh yến huyết có tác dụng tăng miễn dịch, người dùng không nên thần thánh hóa loại thực phẩm này.
Xà căn đậu (*Ophiorrhiza mungos*) được ghi nhận có khả năng dọn gốc oxit nitric (NO) trong thử nghiệm ống nghiệm. Tuy nhiên, bằng chứng hiện tại hoàn toàn chưa đủ cơ sở để khẳng định hiệu quả điều trị thực tế hay thay thế các loại thuốc chống viêm chuẩn trên người.
Âm hành thảo và xích thược không thể thay thế cho nhau. Trong khi xích thược có dữ liệu khoa học rõ ràng về nguồn gốc di truyền, hàm lượng hoạt chất paeoniflorin và cơ chế kháng viêm thực nghiệm, thì âm hành thảo hầu như vắng bóng trong các nghiên cứu chuẩn mực hiện đại.
Cây áo cộc (*Liriodendron chinense*) chứa nhiều hoạt chất sesquiterpene có tiềm năng chống oxy hóa, kháng khuẩn và ức chế tế bào ung thư. Tuy nhiên, toàn bộ dữ liệu hiện nay chỉ dừng lại ở thử nghiệm trong ống nghiệm và mô hình chuột, hoàn toàn chưa có bằng chứng an toàn trên cơ thể người.
Các nghiên cứu gần đây chỉ ra dịch chiết âm địa quyết chứa flavonoid giúp ức chế mạnh các yếu tố gây viêm như interleukin-6 và nitric oxide. Tuy nhiên, toàn bộ dữ liệu khoa học mới chỉ dừng lại ở thử nghiệm trong ống nghiệm và nuôi cấy tế bào chuột, chưa thể khẳng định hiệu quả điều trị trên người.
Chiết xuất diterpenoid từ các loài thực vật chi Xương rồng (Euphorbia) cho thấy hoạt tính gây độc và ức chế tế bào ung thư trong ống nghiệm. Tuy nhiên, toàn bộ dữ liệu mới dừng lại ở đĩa nuôi cấy phòng thí nghiệm, chưa có thử nghiệm trên người và việc tự ý dùng cây tươi tiềm ẩn nguy cơ ngộ độc rất cao.
Tinh dầu từ lá cây áp nhĩ cần chứa nhiều hoạt chất terpenoid có khả năng ức chế vi khuẩn khoang miệng, vi khuẩn gây mụn và vi khuẩn Gram dương trong ống nghiệm. Dù vậy, loại tinh dầu này tác dụng rất yếu trước vi khuẩn Gram âm và hiện chưa có thử nghiệm lâm sàng khẳng định hiệu quả điều trị nhiễm trùng trên người.
Nhiều lời đồn cho rằng rau áp nhĩ cần (mitsuba) có khả năng làm hạ huyết áp nhanh chóng. Tuy nhiên, các bằng chứng khoa học hiện tại cho thấy loài cây này chưa từng được chứng minh có tác dụng giãn mạch hay hạ huyết áp trên mô hình động vật lẫn người, người bệnh không nên tự ý dùng thay thuốc.
Nhiều vùng dân gian truyền tai nhau dùng nước sắc vỏ cây xà cừ để trị cơn sốt rét, tuy nhiên các nghiên cứu khoa học hiện đại mới dừng lại ở việc thử nghiệm hoạt tính kháng ký sinh trùng trong ống nghiệm và trên mô hình chuột. Hiện chưa có bất kỳ thử nghiệm lâm sàng nào khẳng định hiệu quả và độ an toàn của vỏ xà cừ trên người bệnh.
