Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
3.827 bài, trang 27 trên 192
Nhiều nghiên cứu trong phòng thí nghiệm cho thấy tiền hồ chứa các hợp chất coumarin có khả năng ức chế mạnh men alpha-glucosidase giúp làm chậm hấp thu đường. Tuy nhiên, toàn bộ dữ liệu hiện mới dừng lại ở mức tế bào và mô hình vi tính, hoàn toàn chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người bệnh tiểu đường.
Tiêm ma lá chẻ (*Urtica fissa*) và tầm ma châu Âu (*Urtica dioica*) cùng thuộc chi Tầm ma nhưng có sự khác biệt rõ rệt về thành phần hoạt chất. Trong khi tầm ma châu Âu nổi tiếng với hàm lượng dồi dào flavonoid cùng các chất chống oxy hóa đã được nghiên cứu sâu rộng, tiêm ma lá chẻ lại được chú ý bởi hoạt chất lignan đặc thù với bằng chứng thực nghiệm còn khá giới hạn.
Tiết dê lá dày (*Pericampylus glaucus*) được y học cổ truyền dùng hạ sốt, kháng viêm, nhưng các nghiên cứu hiện đại mới ghi nhận hoạt tính ức chế enzyme gây viêm trong phòng thí nghiệm. Thảo dược này hoàn toàn chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người, tiềm ẩn độc tính tế bào nên không thể thay thế thuốc điều trị chuẩn.
Tiêu lốt không gây hại dạ dày như lầm tưởng; nghiên cứu trên động vật cho thấy hoạt chất piperlongumine của hạt còn giúp chống tăng tiết axit và bảo vệ vết loét. Tuy nhiên, bằng chứng trực tiếp về khả năng giảm đầy hơi hay kích thích men tiêu hóa trên người vẫn chưa đầy đủ, người dùng chỉ nên nêm lượng vừa phải.
Nodakenin cùng các dẫn xuất coumarin trong rễ tiền hồ cho thấy khả năng chống viêm phế quản, giảm tăng sinh tế bào tiết nhầy và hạ phản ứng đường thở trong các nghiên cứu tiền lâm sàng. Tuy nhiên, bằng chứng hiện tại chủ yếu dừng ở mô hình động vật, người bệnh cần tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi sử dụng.
Tiêu lốt và tiêu đen chứa các alkaloid khác nhau: tiêu đen giàu piperine hơn, còn tiêu lốt có hàm lượng piperlonguminine vượt trội. Cả hai đều cho thấy khả năng chống oxy hóa mạnh trong phòng thí nghiệm, nhưng dữ liệu lâm sàng trên người hiện vẫn còn rất hạn chế.
Tiêm ma lá chẻ chứa các hoạt chất có khả năng kháng viêm và giảm đau trên mô hình tế bào và động vật thí nghiệm. Tuy nhiên, do chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người, người bệnh không nên tự ý dùng thay thuốc điều trị khớp.
Các nghiên cứu trên chuột cho thấy chiết xuất tiêu lốt có thể hỗ trợ giảm cân, hạ mỡ máu và ngừa gan nhiễm mỡ nhờ kích hoạt AMPK. Tuy nhiên, bằng chứng lâm sàng quy mô trên người hiện vẫn chưa có, người tiêu dùng không nên lạm dụng loại gia vị này để ép cân hay thay thế thuốc điều trị.
Cây tiết dê lá dày chứa nhiều hợp chất alkaloid có hoạt tính sinh học, nhưng dữ liệu an toàn đường uống trên gan và thận hiện rất hạn chế. Các ghi nhận về ức chế virus và kháng viêm mới chỉ dừng lại ở thử nghiệm tế bào phòng thí nghiệm, người dân không nên tự ý sử dụng bừa bãi.
Tinh dầu tuyết tùng có bằng chứng khoa học giúp cải thiện rụng tóc từng mảng, nhưng chỉ khi được phối hợp cùng tinh dầu oải hương, hương thảo, cỏ xạ hương và pha loãng trong dầu dẫn. Thử nghiệm lâm sàng ghi nhận tỷ lệ cải thiện đạt 44%, song người bệnh tuyệt đối không nên dùng nguyên chất trực tiếp lên da đầu.
Cây thủy lệ được y học dân gian lưu truyền trị vết thương ngoài da, nhưng khoa học hiện đại mới ghi nhận hoạt tính kháng khuẩn và hỗ trợ làm lành mô ở mức thử nghiệm tiền lâm sàng trên động vật. Thiếu hoàn toàn bằng chứng lâm sàng trên người, do đó người dân tuyệt đối không tự ý đắp lá tươi để tránh nguy cơ nhiễm trùng.
Các nghiên cứu tiền lâm sàng cho thấy chiết xuất và tinh dầu tiêu giả có khả năng kháng khuẩn, chống nấm và giảm viêm trên mô hình tế bào và động vật. Dù vậy, dữ liệu lâm sàng trên người vẫn chưa có, do đó người dùng chỉ nên sử dụng như gia vị ẩm thực, không thể thay thế thuốc điều trị.
Nghiên cứu trên mô hình chuột cống cho thấy chiết xuất methanol từ thân rễ cây thủy lệ (*Helminthostachys zeylanica*) giúp giảm đáng kể men gan ALT, AST, bảo vệ cấu trúc tế bào gan và kích thích tiết mật trước tổn thương do hóa chất.
Nhiều người truyền tai nhau dùng tiêu thạch để tán sỏi tiết niệu, song y học hiện đại hoàn toàn chưa có thử nghiệm lâm sàng nào chứng minh hiệu quả của khoáng chất này. Thay vào đó, các liệu pháp kiềm hóa nước tiểu bằng hợp chất citrat hoặc nước chanh mới là phương pháp được khoa học ghi nhận giúp điều chỉnh chuyển hóa và ngừa sỏi tái phát.
Hiện chưa có nghiên cứu khoa học trực tiếp nào về hoạt tính kháng khuẩn của tinh dầu lá và nón thủy tùng. Các bằng chứng thực nghiệm hiện có chỉ ghi nhận tiềm năng kháng khuẩn, ức chế vi khuẩn kháng thuốc và màng sinh học trên các loài thực vật khác như sả chanh, cỏ xạ hương hay *Pterocarya stenoptera*.
Dầu argan được chứng minh lâm sàng giúp cải thiện đáng kể độ đàn hồi và độ ẩm của da ở phụ nữ sau mãn kinh sau 60 ngày can thiệp. Cả đường bôi ngoài da lẫn bổ sung qua ăn uống đều mang lại hiệu quả phục hồi hàng rào bảo vệ và giữ nước cho da.
Cảm giác tê rần như kim châm sau khi ăn tiêu Tứ Xuyên không phải vị cay thông thường mà do hợp chất hydroxy-alpha-sanshool tác động trực tiếp lên hệ thần kinh xúc giác. Thay vì chỉ kích hoạt cảm thụ nhiệt nóng như ớt, sanshool can thiệp vào các kênh ion để kích thích thụ thể xúc giác và ức chế cảm giác đau cơ học.
Thổ đinh quế được dân gian truyền tai nhau về khả năng bảo vệ dạ dày, nhưng các nghiên cứu khoa học hiện nay chỉ mới ghi nhận hoạt tính chống oxy hóa trong ống nghiệm và thành phần hóa thực vật. Chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người chứng minh hiệu quả chống loét của thảo dược này.
Chiết xuất cành lá cây thủy tùng chứa hoạt chất glypensin A có khả năng gây độc tế bào bạch cầu tủy mạn K562 trong ống nghiệm. Tuy nhiên, giới y khoa chưa từng có thử nghiệm lâm sàng chứng minh hiệu quả trị ung thư trên người; người bệnh không tự ý dùng thảo dược chưa kiểm chứng.
Uống nước hoa thục quỳ trị dứt sỏi thận là kinh nghiệm truyền miệng chưa có chứng cứ lâm sàng trên người. Nghiên cứu thực nghiệm trên chuột cho thấy chiết xuất rễ thục quỳ giúp giảm cặn canxi oxalat và hạ oxalat nước tiểu, song chưa đủ chuẩn hóa để thay thế điều trị y khoa.
