Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
3.828 bài, trang 37 trên 192
Các polyphenol và oligostilbenoid đặc hữu trong vỏ thân sến đỏ thể hiện khả năng dọn gốc tự do, bảo vệ tế bào gan chuột và ức chế tế bào ung thư hắc tố trong phòng thí nghiệm. Tuy nhiên, toàn bộ dữ liệu hiện tại dừng lại ở cấp độ tế bào và động vật, chưa được chứng minh lâm sàng trên người.
Sơn tra cho thấy khả năng hỗ trợ giảm nhẹ cholesterol xấu (LDL-C) và triglyceride trong một số thử nghiệm lâm sàng ngắn hạn khi kết hợp cùng thảo dược khác. Tuy nhiên, bằng chứng trên người còn ít, quy mô nhỏ và không thể thay thế thuốc điều trị mỡ máu.
Sơn từ cô chứa các hợp chất phenanthrene và polysaccharide có khả năng ức chế tế bào ung thư trong ống nghiệm và mô hình động vật. Tuy nhiên, dược liệu này hiện chưa có bất kỳ thử nghiệm lâm sàng nào trên người và không thể thay thế phác đồ điều trị y khoa.
Nghiên cứu về hoạt tính chống oxy hóa từ flavonoid và polyphenol của các loài thực vật, bao gồm sấu, hiện chủ yếu dừng lại ở thử nghiệm ống nghiệm và động vật. Hiệu quả dọn gốc tự do rất ấn tượng trong phòng thí nghiệm, nhưng khi vào cơ thể sống, khả năng hấp thu và tác dụng thực tế suy giảm đáng kể.
Sầu đâu rừng chứa nhóm quassinoid có khả năng ức chế mạnh ký sinh trùng sốt rét *Plasmodium falciparum* kháng thuốc ở nồng độ cực nhỏ. Tuy nhiên, do các hoạt chất này mang độc tính tế bào cao và khoảng an toàn hẹp, người bệnh tuyệt đối không tự ý dùng dược liệu để chữa bệnh thay thế thuốc y tế.
Nhiều người truyền tai nhau dùng sơn đậu căn để chữa dứt điểm viêm amidan nhằm tránh dùng kháng sinh. Tuy nhiên, các nghiên cứu cho thấy tác dụng kháng viêm của thảo dược này mới dừng ở mức tiền lâm sàng, trong khi độc tính gây tổn thương gan, suy hô hấp và tổn thương não ở trẻ nhỏ lại rất đáng báo động.
Nhiều nghiên cứu thực địa chứng minh tinh dầu sả hồng có khả năng xua muỗi vượt trội từ 95% đến 100%. Tùy thuộc vào loài muỗi và điều kiện môi trường, thời gian bảo vệ của loại thảo mộc tự nhiên này có thể kéo dài liên tục từ 5 giờ đến 12 giờ.
Tinh dầu sả hồng thể hiện hoạt tính ức chế nấm Candida albicans rất mạnh trong các thử nghiệm ống nghiệm, kể cả trên các chủng kháng thuốc. Tuy nhiên, dữ liệu hiện tại hoàn toàn chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người, người bệnh không nên tự ý dùng bôi ngoài da để thay thế thuốc điều trị.
Nhiều nghiên cứu trong phòng thí nghiệm chứng minh sả chanh có hoạt tính ức chế nấm Candida albicans và phá vỡ màng sinh học mạnh mẽ. Tuy nhiên, bằng chứng lâm sàng khi dùng thực tế tại chỗ còn rất hạn chế, đòi hỏi người bệnh phải thận trọng, không tự ý thay thế thuốc điều trị tiêu chuẩn.
Cây sóng rắn được lưu truyền trong dân gian với tác dụng hỗ trợ điều trị đái tháo đường, nhưng các bằng chứng khoa học hiện nay mới chỉ ghi nhận hoạt tính chống oxy hóa, ức chế men tiêu hóa đường in vitro và thử nghiệm hạ đường huyết trên chuột, hoàn toàn chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người.
Tinh dầu sả Sri Lanka có khả năng xua muỗi ban đầu tương đương DEET, nhưng thời gian bảo vệ thực tế trên da chỉ kéo dài khoảng 2 giờ do hoạt chất bay hơi nhanh. Để phòng muỗi hiệu quả và tránh kích ứng da, người dùng cần nắm rõ giới hạn nồng độ cũng như cách thoa nhắc lại hợp lý.
Sơn từ cô chính thống trong dược điển bắt nguồn từ cả hai loài lan *Pleione bulbocodioides* và *Cremastra appendiculata*. Khoa học hiện đại chứng minh mỗi loài đều chứa các hoạt chất stilbenoid, phenanthrene và glycoside giá trị riêng, do đó không có loài nào tốt nhất tuyệt đối mà chất lượng phụ thuộc vào quy chuẩn kiểm nghiệm hoạt chất.
Hạt cây sơn tuế chứa hai độc tố nguy hiểm là cycasin và BMAA. Các nghiên cứu y khoa cảnh báo những hợp chất này có khả năng gây tổn thương cấu trúc DNA, dẫn đến hoại tử tế bào gan và kích hoạt các bệnh thoái hóa thần kinh tiến triển, tuyệt đối không nên sử dụng làm thức ăn hay bài thuốc dân gian truyền miệng.
Nghiên cứu cho thấy polyphenol trong chiết xuất sương sáo có khả năng ức chế men alpha-glucosidase và làm chậm hấp thu đường sau bữa ăn ở người thừa cân. Tuy nhiên, bằng chứng lâm sàng quy mô lớn còn thiếu, người dùng không nên thần thánh hóa loại thạch này như một giải pháp thay thế thuốc.
Matrine chiết xuất từ sơn đậu căn thể hiện khả năng kháng viêm ấn tượng trong các mô hình tiền lâm sàng nhờ ức chế các cytokin tiền viêm và chặn trục truyền tín hiệu nội bào. Tuy nhiên, do sinh khả dụng kém và nguy cơ độc tính gan rõ rệt, hoạt chất này chưa thể dùng thay thế thuốc điều trị viêm trên người.
Nghiên cứu sinh hóa hiện đại xác nhận sừng dê và linh dương chứa hơn 200 loại protein, mang hoạt tính hạ sốt, an thần và hỗ trợ đông máu trong các thử nghiệm tiền lâm sàng. Tuy nhiên, hiệu quả sinh học này tương đương giữa sừng gia súc thông thường và thú hoang dã, xóa bỏ hoàn toàn lý do săn lùng sừng sơn dương quý hiếm.
Các nghiên cứu hóa thực vật hiện đại ghi nhận cành và lá sòi tía chứa nhiều diterpenoid có hoạt tính ức chế tế bào ung thư trong phòng nghiệm. Tuy nhiên, giới khoa học chưa từng thực hiện thử nghiệm lâm sàng trên người, người dân tuyệt đối không tự ý dùng sòi tía để trị bệnh.
Các nghiên cứu ống nghiệm cho thấy tinh dầu nhựa cây sâu đông có hoạt tính ức chế vi khuẩn và nấm rõ rệt, trong khi lá cây chứa hợp chất chống oxy hóa và kháng virus cúm. Tuy nhiên, chưa có bằng chứng lâm sàng chứng minh hiệu quả kháng khuẩn vượt trội trên người, người dân không nên dùng thay thế thuốc.
Cây sóng rắn được dân gian dùng trị sâu răng nhờ chứa hoạt chất lupinifolin có khả năng tiêu diệt vi khuẩn *Streptococcus mutans* hiệu quả trong ống nghiệm. Dù vậy, thảo dược này tiềm ẩn độc tính tế bào và chưa có thử nghiệm an toàn trên người, do đó người dân không nên tự ý sử dụng.
Cây sói rừng chứa nhiều hoạt chất sesquiterpenoid và flavonoid có khả năng ức chế phản ứng viêm mạnh mẽ trên mô hình tế bào và chuột thí nghiệm. Dù vậy, hiện vẫn thiếu vắng các thử nghiệm lâm sàng quy mô lớn trên người, do đó người bệnh viêm khớp không nên tự ý dùng thay thế thuốc điều trị.
