Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
3.837 bài, trang 56 trên 192
Hoa ngọc lan ta (*Michelia alba*) và ngọc lan tây (*Cananga odorata*) đều tỏa hương thơm ngát nhưng khác biệt hoàn toàn về phân loại thực vật và thành phần hóa học. Dù cả hai loại tinh dầu thường dùng để thư giãn, bằng chứng giảm lo âu hiện tập trung chủ yếu ở ngọc lan tây, kèm nguy cơ kích ứng da cần lưu ý.
Ngọc Tuyền hoàn và Lục Vị Địa Hoàng hoàn là hai bài thuốc cổ truyền quen thuộc cùng hỗ trợ điều trị chứng tiêu khát (tiểu đường). Trong khi Lục Vị Địa Hoàng tập trung tư bổ can thận âm và có nhiều bằng chứng bảo vệ mạch máu nhỏ, dữ liệu khoa học về hiệu quả độc lập của Ngọc Tuyền hoàn vẫn còn rất hạn chế.
Giữa ngọc lan tây và oải hương, tinh dầu oải hương sở hữu nhiều bằng chứng khoa học độc lập và đáng tin cậy hơn trong việc cải thiện chất lượng giấc ngủ. Trong khi đó, ngọc lan tây mới chỉ được ghi nhận hiệu quả khi kết hợp cùng các tinh dầu khác, cần thêm nghiên cứu riêng biệt để khẳng định tác dụng.
Nhiều sản phụ truyền tai nhau trào lưu ăn nhau thai để bồi bổ và ngăn ngừa trầm cảm sau sinh. Tuy nhiên, các nghiên cứu khoa học cho thấy phương pháp này không mang lại hiệu quả cải thiện tâm trạng, thậm chí tiềm ẩn rủi ro nhiễm khuẩn và rối loạn nội tiết cho trẻ.
Nhiều quảng cáo khẳng định viên uống nhau thai cừu giúp cân bằng và tăng cường hormone nội sinh ở phụ nữ. Tuy nhiên, các nghiên cứu khoa học hiện chỉ tập trung vào cơ chế nội tiết của bánh nhau người trong thai kỳ và nuôi cấy tế bào; chưa có bằng chứng lâm sàng chứng minh bổ sung nhau thai cừu đường uống làm thay đổi nồng độ hormone ở người.
Hiện chưa có bằng chứng khoa học trong ống nghiệm xác nhận dịch chiết lá ngọt nai có khả năng kháng khuẩn hay ức chế vi nấm. Các nghiên cứu hiện tại chỉ ghi nhận tác dụng an thần, giảm đau từ rễ trên động vật và đặc tính hóa sinh của lá trong nghiên cứu ô nhiễm môi trường.
Các nghiên cứu tiền lâm sàng ghi nhận chiết xuất từ ngọc vạn vàng có khả năng ức chế yếu tố tạo mạch máu võng mạc trên chuột thí nghiệm. Dù vậy, hiện vẫn hoàn toàn thiếu bằng chứng lâm sàng trên người; người bệnh tuyệt đối không tự ý dùng thảo dược thay thế phác đồ điều trị mắt chuyên khoa.
Rau ngổ trâu được nhiều người truyền tai có tác dụng giải độc và bảo vệ gan. Tuy nhiên, các bằng chứng khoa học hiện nay mới chỉ ghi nhận tiềm năng chống oxy hóa trên tế bào cô lập và động vật thí nghiệm, chưa có thử nghiệm lâm sàng nào khẳng định tác dụng này trên người.
Ngọc trúc từ lâu đã được xem là vị thuốc quý hỗ trợ người có đường huyết cao. Nhiều nghiên cứu khoa học ghi nhận các hợp chất polysaccharide, flavonoid và saponin trong thảo dược này giúp cải thiện chuyển hóa glucose. Tuy nhiên, phần lớn bằng chứng hiện nay mới dừng lại ở mô hình động vật, người bệnh tuyệt đối không tự ý bỏ thuốc điều trị.
Nghiên cứu lâm sàng cho thấy ngửi tinh dầu ngọc lan tây có thể hỗ trợ hạ huyết áp tâm thu và làm chậm nhịp tim tạm thời nhờ tác dụng thư giãn thần kinh. Dù vậy, liệu pháp mùi hương này chỉ mang tính bổ trợ ngắn hạn, hoàn toàn không thay thế thuốc điều trị tăng huyết áp.
Chiết xuất từ cây ngọt nai ghi nhận khả năng giảm đường huyết ấn tượng tới 57,88% trên mô hình động vật thí nghiệm nhờ cơ chế điều hòa gen chuyển hóa. Dù vậy, chưa hề có thử nghiệm lâm sàng trên người, do đó người bệnh tuyệt đối không dùng thảo dược này để thay thế thuốc trị bệnh.
Ngọc vạn vàng (Dendrobium officinale) được đồn thổi như thảo dược kiểm soát đường huyết hiệu quả. Tuy nhiên, các bằng chứng khoa học hiện nay mới dừng lại ở chiết xuất polysaccharide trên mô hình động vật như chuột, hoàn toàn chưa có thử nghiệm lâm sàng quy mô trên người để khẳng định công dụng điều trị đái tháo đường.
Bột ngọc trai được ưa chuộng để làm đẹp, nhưng nguy cơ nhiễm asen, chì và thủy ngân từ môi trường nuôi cấy ô nhiễm là mối đe dọa có thật đối với sức khỏe. Dữ liệu khoa học cảnh báo việc sử dụng các sản phẩm trôi nổi có thể gây tích tụ kim loại nặng nguy hại.
Chiết xuất từ lá ngọc lan ta (*Michelia alba*) thể hiện hoạt tính kháng khuẩn và kháng nấm rõ rệt đối với các mầm bệnh đường miệng và hô hấp trong các thử nghiệm phòng thí nghiệm. Dù giàu tiềm năng nhờ nồng độ linalool cao, đây mới chỉ là bằng chứng in vitro và người dân tuyệt đối không tự ý dùng thay thế thuốc điều trị.
Chiết xuất ngọc trai có thể kích thích nguyên bào sợi di chuyển và tăng sinh collagen trong ống nghiệm, mở ra tiềm năng phục hồi mô. Tuy nhiên, việc tự thoa bột ngọc trai ngoài da chưa có bằng chứng lâm sàng chứng minh khả năng xóa sẹo hay ngừa lão hóa thực tế.
Các phân tích trong phòng thí nghiệm cho thấy ngô đồng (*Firmiana simplex*) chứa dồi dào flavonoid và phenolic với khả năng dọn gốc tự do và bảo vệ tế bào gan chuột. Dù vậy, các hoạt tính này hoàn toàn chỉ mới dừng lại ở quy mô thí nghiệm, chưa có bằng chứng lâm sàng trên cơ thể người.
Chiết xuất từ cây ngọc nữ đài dài và các loài cùng chi bước đầu cho thấy khả năng kháng viêm, giảm phù nề và bảo vệ tế bào trong các thí nghiệm ống nghiệm và mô hình động vật. Dù vậy, thảo dược này hiện vẫn chưa có bất kỳ thử nghiệm lâm sàng nào trên người để chứng minh hiệu quả và độ an toàn điều trị.
Ngọc nữ biển (*Clerodendrum inerme*) chứa các hoạt chất có khả năng ức chế phản ứng viêm trên mô hình tế bào thực nghiệm. Tuy nhiên, hiện chưa có bất kỳ thử nghiệm lâm sàng nào chứng minh hiệu quả và độ an toàn trên người, do đó người bệnh viêm khớp không nên tự ý sử dụng thay thế thuốc điều trị.
Rễ ngấy tía chứa hàm lượng tannin dồi dào có tác dụng làm se niêm mạc ruột, giúp giảm nhanh số lần đi ngoài trong tiêu chảy cơ năng. Tuy nhiên, dân gian ngộ nhận khi áp dụng bài thuốc này cho kiết lỵ hoặc nhiễm trùng đường ruột nặng, bởi chất chát giữ lại độc tố có thể gây nguy hiểm nghiêm trọng.
Ngọc nữ lá chân vịt thuộc chi Clerodendrum, nhóm thực vật giàu dược tính đang thu hút nhiều nghiên cứu dược lý hiện đại. Dù chứa lượng lớn flavonoid và diterpenoid với tác dụng chống oxy hóa, kháng viêm tiềm năng, phần lớn bằng chứng hiện nay mới dừng ở mức tế bào in vitro và động vật.
