Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
3.837 bài, trang 63 trên 192
Chiết xuất saponin từ mạch môn đông cho thấy tiềm năng bảo vệ cơ tim rõ rệt trên mô hình chuột và tế bào trong phòng thí nghiệm. Tuy nhiên, chưa có bằng chứng lâm sàng chứng minh hiệu quả này ở người, người bệnh tuyệt đối không tự ý dùng thảo dược thay thế thuốc điều trị.
Các nghiên cứu dược lý hiện đại ghi nhận hoạt chất ruscogenin và ophiopogonin D trong mạch môn đông có tiềm năng chống viêm và làm giảm phù nề mô hô hấp. Tuy nhiên, phần lớn dữ liệu khoa học hiện hành mới chỉ được thực hiện trên động vật và tế bào in vitro, người bệnh chỉ nên dùng thảo dược này như biện pháp hỗ trợ với lượng vừa phải.
Hiện chưa có nghiên cứu khoa học nào chứng minh chiết xuất lá mướp ta (*Luffa aegyptiaca*) có tác dụng bảo vệ gan hay hạ men gan. Các thử nghiệm tiền lâm sàng ghi nhận khả năng chống oxy hóa và giảm tổn thương gan mới chỉ thực hiện trên mướp khía và mướp gai ở chuột, chưa có thử nghiệm trên người.
Các thử nghiệm lâm sàng cho thấy mướp đắng có tác dụng hỗ trợ hạ đường huyết và cải thiện chỉ số mỡ máu ở mức độ khiêm tốn. Tuy nhiên, bằng chứng khoa học hiện tại chưa đủ mạnh để thay thế các loại thuốc điều trị đái tháo đường theo đơn của bác sĩ.
Nước ngâm đậu bắp thường được truyền tai như bài thuốc hạ đường huyết hiệu nghiệm. Bằng chứng khoa học cho thấy các hợp chất trong đậu bắp có thể hỗ trợ kiểm soát đường huyết bổ trợ, nhưng thử nghiệm trên người còn hạn chế và không thể thay thế thuốc điều trị chuẩn.
Nhiều trào lưu mạng xã hội quảng bá nước ép mùi tây như phương thuốc tự nhiên giúp "lọc sạch" độc tố thận. Tuy nhiên, giới chuyên gia khẳng định không có tác dụng thải độc thần kỳ này; các bằng chứng bảo vệ thận hiện hầu hết mới ghi nhận trên chuột thí nghiệm và dữ liệu lâm sàng trên người vẫn rất hạn chế.
Các nghiên cứu tiền lâm sàng gần đây ghi nhận chiết xuất lá mơ tam thể có khả năng hạ axit uric máu trên chuột thí nghiệm nhờ ức chế men xanthine oxidase và tăng bài tiết qua thận. Tuy nhiên, hiện chưa có dữ liệu lâm sàng trên người, do đó người bệnh không nên dùng lá mơ thay thế phác đồ y khoa.
Nhiều người tin rằng ăn măng cụt giúp kháng viêm và giảm đau nhức nhờ hoạt chất xanthone quý giá. Tuy nhiên, bằng chứng khoa học hiện tại cho thấy đặc tính chống viêm mạnh mẽ chủ yếu nằm ở vỏ quả và mới dừng lại ở nghiên cứu tế bào hoặc động vật, dữ liệu lâm sàng trên người vẫn còn rất hạn chế.
Lá mơ lông là bài thuốc dân gian quen thuộc trị tiêu chảy và kiết lỵ, nhưng y học hiện đại chưa có bằng chứng lâm sàng chứng minh loại lá này diệt được amip. Dược liệu chỉ hỗ trợ giảm co thắt cơ trơn ruột và kháng viêm. Người mắc lỵ amip cần khám bác sĩ để dùng thuốc đặc trị.
Nhiều người truyền tai nhau mẹo dùng cây mùi cháy khét (*Pimpinella saxifraga*) để trị ho và viêm họng. Tuy nhiên, các bằng chứng khoa học hiện nay cho thấy thảo dược này mới chỉ dừng lại ở các thử nghiệm ống nghiệm về tính kháng khuẩn, hoàn toàn chưa có nghiên cứu xác nhận hiệu quả và độ an toàn trên người bệnh.
Nhiều người truyền tai nhau măng tây giúp hạ huyết áp và lợi tiểu tự nhiên. Bằng chứng khoa học cho thấy chiết xuất măng tây chứa các hợp chất ức chế men chuyển ACE trong ống nghiệm và giúp hạ áp trên động vật, nhưng thử nghiệm lâm sàng trên người chưa chứng minh được tác dụng thay thế thuốc điều trị.
Nhiều lời đồn cho rằng trái mùng quân có thể chữa khỏi u xơ tiền liệt tuyến, giúp nam giới thoát cảnh tiểu đêm và bí tiểu. Tuy nhiên, các bằng chứng khoa học hiện nay chỉ dừng lại ở thử nghiệm hóa thực vật sơ bộ trong phòng thí nghiệm, hoàn toàn chưa có thử nghiệm lâm sàng chứng minh hiệu quả trên người bệnh.
Rau mùi tàu từ lâu được dân gian tin dùng để giảm đầy bụng, hỗ trợ tiêu hóa. Các nghiên cứu bước đầu cho thấy chiết xuất mùi tàu có khả năng chống oxy hóa, giảm viêm niêm mạc ruột và ức chế vi khuẩn Helicobacter pylori trên mô hình tế bào và động vật. Dù vậy, tác dụng kích thích men tiêu hóa và chống co thắt ruột ở người vẫn chưa có bằng chứng lâm sàng xác thực.
Nhiều nghiên cứu ống nghiệm và trên động vật ghi nhận chiết xuất lá mùi tàu (ngò gai) có khả năng ức chế phản ứng viêm và giảm chất trung gian tiền viêm. Tuy nhiên, tác dụng này chủ yếu đến từ các phytosterol và chất chống oxy hóa, trong khi hoạt chất tạo mùi eryngial nổi trội hơn ở khả năng kháng khuẩn, kháng ký sinh trùng.
Quả mơ từ lâu được dùng trong y học dân gian để hỗ trợ tiêu hóa. Nghiên cứu cho thấy chiết xuất quả mơ có thể ức chế sự di động và độ bám dính của vi khuẩn Helicobacter pylori trong dạ dày, nhưng hoàn toàn không thể diệt sạch vi khuẩn hay thay thế thuốc kháng sinh.
Chiết xuất từ cây mù mắt ghi nhận một số hoạt tính kháng viêm trong thử nghiệm phòng thí nghiệm, nhưng tuyệt đối chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người do chứa độc tính tế bào cao. Người dân không nên tự ý sử dụng loại cây này để tránh nguy cơ ngộ độc.
Dù dầu mù u nổi tiếng trong dân gian và cho thấy khả năng kháng khuẩn, hỗ trợ lành thương trong phòng thí nghiệm, song y học hiện nay vẫn thiếu các thử nghiệm lâm sàng trên người. Tuyệt đối không thoa dầu mù u lên vết bỏng mới xuất hiện vì có thể giữ nhiệt, làm tổn thương mô ăn sâu hơn.
Các nghiên cứu phòng thí nghiệm cho thấy tinh dầu chi Pimpinella (mùi cháy khét) có hoạt tính kháng khuẩn, kháng nấm và chống viêm rõ rệt. Tuy nhiên, bằng chứng hiện mới chỉ dừng lại ở ống nghiệm và mô hình động vật; hoàn toàn chưa có thử nghiệm lâm sàng đối chứng trên người để khẳng định khả năng điều trị nhiễm trùng miệng hay đường ruột.
Nhiều người truyền tai nhau dùng móng lưng rồng để trị viêm, đau xương khớp. Tuy nhiên, y học hiện đại mới chỉ ghi nhận hoạt tính chống oxy hóa và kháng viêm của các flavonoid trong cây trên mô hình ống nghiệm hoặc tế bào; hiện chưa có bất kỳ thử nghiệm lâm sàng nào chứng minh hiệu quả giảm đau khớp ở người.
Alkaloid lobeline trong cây mù mắt có khả năng kích thích mạnh các thụ thể thần kinh tại xoang cảnh và phổi. Tác động này có thể gây ngừng thở đột ngột, hạ huyết áp và làm rối loạn nhịp tim nghiêm trọng. Người dân tuyệt đối không tự ý sử dụng loài cây độc này làm thuốc.
