Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
4.661 bài, trang 45 trên 234
Thảo dược mùi cháy khét (*Pimpinella saxifraga*) tiềm ẩn nguy cơ gây co bóp tử cung, dị ứng và quá tải chuyển hóa. Phụ nữ mang thai, người mẫn cảm với thực vật họ Hoa tán (Apiaceae) và người mắc bệnh thận tuyệt đối không nên tự ý sử dụng khi chưa có kiểm chứng an toàn.
Nhiều người truyền tai nhau dùng trái và lá mùng quân để hạ đường huyết. Dù chiết xuất từ loại cây này ghi nhận tác dụng giảm glucose máu trên động vật thí nghiệm, hiện vẫn chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người; người bệnh tuyệt đối không dùng thay thế thuốc điều trị.
Người bệnh gút không cần kiêng măng tây. Các nghiên cứu khoa học khẳng định purin từ nguồn thực vật không làm tăng axit uric máu hay kích hoạt cơn đau khớp như purin từ thịt đỏ và hải sản. Người bệnh có thể an tâm sử dụng loại rau này với lượng vừa phải trong chế độ ăn hàng ngày.
Dầu mù u giàu hoạt tính kháng viêm và hỗ trợ làm lành da, nhưng không an toàn cho tất cả mọi người. Người có cơ địa dị ứng, tiền sử dị ứng hạt, da dầu mụn nặng hoặc người chuẩn bị phẫu thuật tuyệt đối không nên tự ý bôi để tránh viêm da tiếp xúc.
Nhiều người tin rằng đặt hoa móng rồng ở đầu giường giúp dễ ngủ nhờ hương thơm ngọt đậm. Tuy nhiên, khoa học hiện chưa có nghiên cứu chứng minh tác dụng an thần của loài hoa này; hiệu quả thư giãn chủ yếu mang tính tâm lý cá nhân và liệu pháp mùi hương chỉ đóng vai trò hỗ trợ ngắn hạn.
Cây mía dò từ lâu được dân gian tin dùng để chữa sưng đau khớp, nhưng các bằng chứng khoa học hiện tại mới chỉ ghi nhận tác dụng kháng viêm trên mô hình tế bào và chuột thí nghiệm. Hiện chưa có bất kỳ thử nghiệm lâm sàng nào trên người, vì vậy bệnh nhân khớp tuyệt đối không tự ý dùng thay thế phác đồ điều trị.
Nhiều lời đồn cho rằng rau mùi tàu (ngò gai) giúp hạ nhanh đường huyết cho người tiểu đường. Tuy nhiên, các bằng chứng khoa học hiện nay mới dừng lại ở thử nghiệm chiết xuất trên động vật và tế bào với kết quả trái chiều, hoàn toàn chưa đủ thử nghiệm lâm sàng trên người để khẳng định tác dụng này.
Nước sắc lá mò trắng được dùng nhiều trong dân gian, song uống kéo dài liệu có gây hại gan thận? Dữ liệu nghiên cứu độc tính bán cấp trên động vật cho thấy chi thảo dược này khá an toàn ở liều chuẩn, không gây tổn thương mô gan thận, nhưng người dân không nên tự ý dùng liều cao liên tục.
Bôi dầu mù u lên vết thương hở sâu tiềm ẩn nguy cơ bội nhiễm vi khuẩn và làm chậm lành mô. Chế phẩm dầu thương phẩm chưa vô trùng, không diệt được trực khuẩn mủ xanh và dễ tạo màng yếm khí ứ dịch bẩn. Bài viết làm rõ ranh giới giữa lợi ích tái tạo mô hạt và hiểm họa nhiễm trùng khi dùng sai cách.
Hiện chưa có thử nghiệm lâm sàng xác lập ngưỡng liều chuẩn cho móng bò Champion (*Bauhinia championii*) trên người. Dữ liệu thực nghiệm ban đầu cho thấy chiết xuất thân cây có tiềm năng bảo vệ gan khi dùng kết hợp, nhưng người dùng cần thận trọng, không tự ý dùng liều cao kéo dài để phòng ngừa nguy cơ quá tải gan.
Các nghiên cứu thực nghiệm bước đầu cho thấy một số hợp chất chiết xuất từ cây móng lưng rồng có khả năng ức chế enzym phân giải tinh bột alpha-glucosidase và hỗ trợ hấp thu đường ở cấp độ tế bào. Dù vậy, dữ liệu hiện tại mới chỉ dừng lại ở quy mô phòng thí nghiệm và chưa đủ cơ sở để người bệnh tự ý áp dụng điều trị.
Uống nước sắc lá móng rồng theo lời đồn dân gian tiềm ẩn nguy cơ ngộ độc gan và thận do khả năng tích tụ hợp chất alkaloid aporphine liều cao. Người dân không nên tự ý đun sắc loại lá này uống thay nước lọc để tránh tổn thương nội tạng nguy hiểm.
Nhiều nghiên cứu ghi nhận dịch chiết lá móng tay có khả năng kháng khuẩn và hỗ trợ liền mô trên động vật. Tuy nhiên, việc tự ý hái lá móng tay tươi giã nát đắp lên vết loét da tiềm ẩn nguy cơ nhiễm khuẩn nghiêm trọng, làm bít tắc ổ loét và khiến tổn thương lâu lành.
Uống nước sắc móng bò tím để trị loét dạ dày là quan niệm chưa có căn cứ khoa học xác thực ở người. Dù các chiết xuất từ lá cây cho thấy tiềm năng bảo vệ niêm mạc trên chuột thực nghiệm, người bệnh tuyệt đối không tự ý dùng thay thế phác đồ y khoa nhằm tránh các biến chứng nguy hiểm.
Nghiên cứu hiện đại ghi nhận chiết xuất hạt móc mèo chứa các hợp chất cassane diterpenoid có hoạt tính ức chế ký sinh trùng sốt rét *Plasmodium falciparum* trong ống nghiệm. Dù vậy, dữ liệu lâm sàng trên người chưa được thiết lập, người dân tuyệt đối không dùng hạt móc mèo thay thế phác đồ điều trị y tế đặc hiệu.
Nhiều người có thói quen đun nước mò mâm xôi uống mỗi ngày để thanh nhiệt. Dù nghiên cứu độc tính bán trường diễn trên chuột cho thấy chiết xuất an toàn ở mức liều thử nghiệm, việc tự ý dùng kéo dài, không kiểm soát liều lượng trên người vẫn tiềm ẩn rủi ro cho gan và thận do thiếu dữ liệu lâm sàng.
Cây mò giấy là thảo dược quen thuộc trong dân gian, nhưng dữ liệu an toàn khoa học cần được hiểu đúng. Nghiên cứu tiền lâm sàng trên chuột cho thấy chiết xuất chi Bời lời có độc tính cấp đường uống thấp và không gây tổn hại di truyền, song việc tự ý sắc uống liều cao kéo dài vẫn tiềm ẩn rủi ro cho gan thận.
Ăn quả móc tươi có thể gây ngứa rát, bỏng rộp niêm mạc miệng dữ dội do chứa hàm lượng lớn tinh thể canxi oxalat hình kim sắc nhọn. Các tinh thể này phá hủy màng tế bào sống khi tiếp xúc trực tiếp, đòi hỏi người dân tuyệt đối không ăn sống và phải biết cách sơ chế an toàn.
Người suy thận mạn giai đoạn tiến triển cần thận trọng khi ăn mít và các thực phẩm giàu khoáng chất do thận giảm đào thải kali. Tình trạng tăng kali máu có thể dẫn đến loạn nhịp tim nguy hiểm, ngừng tim và tăng nguy cơ tử vong nếu không được kiểm soát chặt chẽ.
Móc mèo núi từ lâu được truyền miệng như bài thuốc quý giúp dẹp tan các cơn đau nhức xương khớp. Dù vậy, các bằng chứng hiện tại cho thấy đặc tính kháng viêm của diterpenoid và dịch chiết thảo dược này chỉ mới dừng ở thử nghiệm tế bào và động vật, hoàn toàn chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người bệnh khớp.
