Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
4.661 bài, trang 46 trên 234
Hạt móc mèo núi chứa nhiều hợp chất sinh học tiềm năng nhưng nghiên cứu cho thấy dịch chiết cây có thể gây tổn thương gan trên động vật ở liều cao. Hiện chưa có bằng chứng lâm sàng về ngưỡng liều an toàn trên người cũng như dữ liệu xác thực về độc tính gây nôn, tiêu chảy cấp.
Nước mía là thức uống giải khát tự nhiên giàu khoáng chất nhưng chứa hàm lượng đường sucrose và fructose rất cao. Bốn nhóm người gồm bệnh nhân gan nhiễm mỡ, người mắc hội chứng ruột kích thích, người béo phì và người đang dùng thuốc kiểm soát đường huyết cần đặc biệt cẩn trọng nhằm tránh biến chứng chuyển hóa nguy hiểm.
Các nghiên cứu thực nghiệm cho thấy hoạt chất trong cây mò giấy (*Litsea*) có khả năng ức chế enzym COX-2, giảm các chất trung gian gây viêm và cắt đường dẫn truyền cảm giác đau. Dù kết quả trên động vật và tế bào rất triển vọng, tác dụng thực tế trên người vẫn cần thêm dữ liệu lâm sàng trước khi ứng dụng rộng rãi.
Người mắc đái tháo đường có thể ăn mít chín nhưng chỉ nên dùng lượng vừa phải và kiểm soát chặt khẩu phần. Dữ liệu khoa học trực tiếp về chỉ số GI của múi mít chín hiện chưa đầy đủ, do đó người bệnh cần chủ động cân đối lượng carbohydrate để tránh làm tăng vọt đường huyết sau ăn.
Nhiều quốc gia cấm tuyệt đối dược liệu Mã Đâu Linh do chứa axit aristolochic, hoạt chất tự nhiên cực độc gây suy thận tiến triển nhanh và ung thư đường niệu không thể hồi phục. Lịch sử y khoa ghi nhận nhiều thảm kịch ngộ độc diện rộng, buộc giới khoa học toàn cầu phải loại bỏ độc chất nguy hiểm này khỏi y học hiện đại.
Màn màn hoa trắng là loại rau dại quen thuộc nhưng chứa các chất kháng dinh dưỡng như oxalate, có thể gây bất lợi cho sức khỏe. Người có tiền sử sỏi thận, bệnh dạ dày và người thiếu máu, thiếu canxi cần thận trọng, không nên dùng nhiều để tránh nguy cơ tạo sỏi và kích ứng tiêu hóa.
Nghiên cứu tiền lâm sàng cho thấy các loài thuộc chi mè đất (Leucas) có khả năng ức chế enzyme phân giải tinh bột, tăng tiêu thụ glucose ở tế bào và hạ đường huyết trên chuột đái tháo đường. Tuy nhiên, toàn bộ dữ liệu hiện dừng ở mức phòng thí nghiệm, chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người.
Các nghiên cứu độc học thực nghiệm xác nhận thảo dược mã đâu linh chứa axit aristolochic gây tổn thương nặng nề cho cả gan và thận. Độc chất này làm hoại tử tế bào, xáo trộn chuyển hóa, gắn kết biến đổi vật chất di truyền và làm tăng nguy cơ suy thận mạn tính cùng ung thư đường tiết niệu.
Cây mè đất nhám chứa một số hoạt chất kháng khuẩn trong ống nghiệm, nhưng chưa có bằng chứng khoa học chứng minh hiệu quả trị nấm hay làm lành vết thương trên người. Đắp lá tươi tiềm ẩn nguy cơ bội nhiễm nguy hiểm.
Mãng cầu xiêm thường được đồn đoán giúp hạ axit uric và trị bệnh gout, song bằng chứng khoa học hiện chỉ dừng lại ở mô hình động vật. Dù dịch chiết có khả năng ức chế enzym xanthine oxidase trên chuột, người bệnh chưa thể dùng thảo dược này thay thế thuốc điều trị theo chỉ định y khoa.
Nhiều người có thói quen hái hoặc mua lá mán đỉa sắc nước uống hằng ngày để thanh nhiệt, giải độc. Tuy nhiên, việc tự ý dùng dài ngày với liều lượng không kiểm soát tiềm ẩn rủi ro tích tụ các hợp chất tự nhiên như tannin và saponin, gây quá tải chuyển hóa và tổn thương gan thận.
Hạt mè lai chứa độc tố nguy hiểm gồm phorbol ester và toxalbumin, gây nguy cơ ngộ độc cấp tính nghiêm trọng. Khi ăn phải, người bệnh đối mặt với tình trạng viêm dạ dày ruột cấp, đau bụng dữ dội, nôn mửa, tiêu chảy, thậm chí tổn thương đa cơ quan, tuyệt đối không được sử dụng làm thực phẩm.
Uống nước cây mã đề không giúp đào thải axit uric hay hạ bệnh gút như lời đồn thổi. Hiện các cơ chế ức chế enzyme xanthine oxidase của hoạt chất tự nhiên chỉ dừng ở mức thử nghiệm ống nghiệm và động vật, hoàn toàn thiếu bằng chứng lâm sàng chứng minh hiệu quả trên người bệnh.
Mã tiên thảo (Verbena officinalis) thường được sử dụng trong y học dân gian, nhưng việc sử dụng tùy tiện hoặc dùng quá liều có thể tiềm ẩn nhiều rủi ro. Các bằng chứng khoa học cho thấy thảo dược này tác động trực tiếp đến chuyển hóa gan, tương tác bất lợi với cồn và đòi hỏi sự cẩn trọng cao đối với đường tiêu hóa.
Hít tinh dầu màng tang giúp giải tỏa căng thẳng hiệu quả nhờ cơ chế giảm nồng độ hormone cortisol và xoa dịu kích thích thần kinh. Các hợp chất tự nhiên như citral và limonene mang lại tác dụng an thần nhẹ, giúp cải thiện tâm trạng và hỗ trợ giấc ngủ ngon hơn.
Nhiều nghiên cứu trên động vật cho thấy chiết xuất từ cây màn màn vàng có tiềm năng chống oxy hóa, ức chế viêm và hạ men gan tương đương silymarin. Tuy nhiên, toàn bộ dữ liệu hiện tại mới chỉ dừng lại ở chuột thí nghiệm, hoàn toàn chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người để khẳng định hiệu quả điều trị thực tế.
Nhiều lời truyền miệng ca ngợi mã tiên thảo giúp làm dịu thần kinh và chữa mất ngủ, nhưng các dữ liệu khoa học thực tế hiện nay chỉ dừng lại ở các thử nghiệm trên chuột gặm nhấm, hoàn toàn chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người xác nhận tác dụng này.
Chiết xuất mâm xôi dại cho thấy khả năng ức chế mạnh enzyme tiêu hóa tinh bột alpha-glucosidase, giúp giảm mức tăng đường huyết sau ăn trong các thử nghiệm trên tế bào và động vật. Tuy nhiên, hiện vẫn chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người để xác nhận hiệu quả điều trị thực tế.
Alkaloid pyrrolizidine độc gan từ cỏ dại tạp nhiễm trong thảo dược đang là mối lo ngại y tế lớn. Cơ quan Quản lý Dược phẩm Châu Âu khuyến cáo ngưỡng hấp thu tối đa 1,0 microgam mỗi ngày. Người dân cần thận trọng, không tự ý dùng thảo dược trôi nổi chưa qua tầm soát độc chất để tránh tổn thương gan mạn tính.
Nhiều người kỳ vọng quả mâm xôi đen có thể giúp hạ huyết áp tự nhiên. Tuy nhiên, dữ liệu lâm sàng thực tế cho thấy các hoạt chất polyphenol từ quả mọng chỉ giúp cải thiện chức năng nội mô mạch máu mà không làm giảm chỉ số huyết áp tâm thu. Người bệnh không nên tự ý dùng thay thế thuốc điều trị.
