Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
4.840 bài, trang 167 trên 242
Bôi kem chống nắng hàng ngày không làm cơ thể thiếu hụt vitamin D trong điều kiện sinh hoạt thực tế. Dù kem cản tia UVB trong phòng thí nghiệm, người dùng thông thường vẫn nhận đủ lượng ánh sáng tự nhiên qua da để chuyển hóa vi chất cần thiết cho xương.
Xông hơi lá trầu không là mẹo dân gian quen thuộc khi bị nghẹt mũi hay viêm xoang. Dù các hợp chất bay hơi trong trầu không như eugenol có hoạt tính kháng khuẩn và kháng viêm trên mô hình thực nghiệm, việc xông hơi chỉ mang tính hỗ trợ làm loãng dịch nhầy tạm thời chứ không thể thay thế phác đồ điều trị chuyên khoa.
Bánh mì kẹp thịt, pate và sốt trứng để ở nhiệt độ thường quá 2 đến 4 giờ có nguy cơ cao gây ngộ độc thực phẩm. Môi trường nhiệt độ phòng tạo điều kiện lý tưởng cho các vi khuẩn nguy hiểm như *Salmonella* và tụ cầu vàng sinh sôi nhanh chóng, đe dọa trực tiếp đến hệ tiêu hóa.
Nước sắc trạch tả cho thấy tiềm năng điều hòa mỡ máu và giảm đường huyết trong các phân tích gộp tiền lâm sàng trên loài gặm nhấm, nhưng chưa đủ bằng chứng lâm sàng trên người. Người bệnh không nên tự ý bỏ thuốc đặc trị để uống trạch tả.
Nhiều người mách nhau sắc trạch tả uống để trị gan nhiễm mỡ, nhưng y học hiện đại khẳng định chưa có bằng chứng thảo dược này làm tiêu mỡ gan hay thay thế thuốc điều trị. Tự ý dùng trạch tả liều cao có thể gây mất nước, quá tải cho gan và thận; kiểm soát cân nặng cùng bệnh nền mới là cốt lõi.
Lá trắc bách chứa nhiều flavonoid và diterpene có hoạt tính kháng viêm trong thử nghiệm tế bào, nhưng việc ngâm rượu bôi ngoài da chưa có bằng chứng lâm sàng chứng minh hiệu quả giảm đau khớp trực tiếp. Rượu xoa bóp chủ yếu hỗ trợ kích thích tại chỗ, không thể thay thế điều trị y khoa.
Thói quen vừa thu tiền lẻ vừa dùng tay trần bốc thức ăn chín của người bán hàng tạo điều kiện cho vi khuẩn tụ cầu vàng (*Staphylococcus aureus*), *Salmonella* và trực khuẩn *E. coli* từ tiền giấy ô nhiễm truyền trực tiếp vào thực phẩm, làm gia tăng nguy cơ ngộ độc cấp tính và nhiễm trùng đường ruột.
Các nghiên cứu tiền lâm sàng cho thấy lá trầu không có hoạt tính hỗ trợ hạ đường huyết, cải thiện dự trữ glycogen và ngăn ngừa biến chứng glycation protein. Tuy nhiên, chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người, do đó người bệnh tuyệt đối không dùng nước lá trầu thay thế thuốc điều trị.
Các nghiên cứu thực nghiệm trên động vật cho thấy dịch chiết và tanin từ trâm mốc có tác dụng giảm tổn thương niêm mạc, chống oxy hóa và phục hồi chất nhầy dạ dày. Tuy nhiên, bằng chứng lâm sàng trên người còn thiếu, người bệnh không nên tự ý dùng trâm mốc thay thế thuốc điều trị loét dạ dày.
Nhiều thai phụ truyền tai nhau uống nước lá trúc đen để mát gan, thanh nhiệt và an thai. Tuy nhiên, y học hiện đại cảnh báo phụ nữ mang thai không nên dùng loại lá này do thiếu bằng chứng an toàn lâm sàng, trong khi các hoạt chất giãn mạch và điều hòa miễn dịch trong trúc đen có thể tiềm ẩn rủi ro cho thai nhi.
Nhiều người có thói quen sắc lá tràm dài hoặc nuốt tinh dầu để giảm ho, nhưng phương pháp này tiềm ẩn nguy cơ ngộ độc cấp tính. Nồng độ cineole và terpenes đậm đặc khi uống vào có thể kích ứng tiêu hóa, gây ngủ lơ mơ, mất điều hòa vận động và ức chế hệ thần kinh trung ương.
Các nghiên cứu tiền lâm sàng cho thấy chiết xuất từ tiểu hồi hương có khả năng hỗ trợ hạ đường huyết, cải thiện mỡ máu và chống oxy hóa trên động vật thí nghiệm. Tuy nhiên, người bệnh tiểu đường không nên dùng hạt tiểu hồi hương hàng ngày để thay thế thuốc điều trị do hiện chưa có thử nghiệm lâm sàng khẳng định hiệu quả trên người.
Nước sắc lá trâm mốc chứa dồi dào polyphenol giúp kháng khuẩn và chống viêm trong các thử nghiệm tiền lâm sàng, hỗ trợ vệ sinh khoang miệng và cải thiện tình trạng sưng nướu nhẹ. Tuy nhiên, liệu pháp tự nhiên này không thể tiêu diệt hoàn toàn vi khuẩn nha chu hay thay thế chỉ nha khoa và việc điều trị nha khoa chuyên sâu.
Nước cây xấu hổ không làm vết loét dạ dày nặng thêm, thậm chí chiết xuất cây trinh nữ còn cho thấy tiềm năng bảo vệ niêm mạc chống loét trong các nghiên cứu dược liệu. Tuy nhiên, người bệnh không nên tự ý hái nấu uống đậm đặc thay thế phác đồ điều trị y khoa.
Nước lá tía tô chứa các hoạt chất có khả năng ức chế enzyme tổng hợp axit uric trong phòng thí nghiệm và trên động vật, nhưng uống nước lá tại nhà không thể thay thế thuốc chữa bệnh gút. Người bệnh chỉ nên xem đây là thức uống hỗ trợ bổ sung nước, cần tuân thủ điều trị y khoa.
Người đang uống thuốc điều trị tiểu đường không nên tự ý dùng thêm lá và hạt trâm mốc. Dược liệu này kích thích tiết insulin và ức chế hấp thu đường tương tự thuốc tây, dễ dẫn đến biến chứng hạ đường huyết quá mức nguy hiểm và làm kéo dài thời gian đông máu.
Người đang uống thuốc tây trị bệnh gan tuyệt đối không nên tự ý dùng thêm nước lá trâm bầu. Các hoạt chất thảo mộc có thể can thiệp vào hệ enzyme Cytochrome P450 tại gan, làm biến đổi nồng độ thuốc điều trị trong máu và gây nguy cơ ngộ độc hoặc thất bại điều trị.
Bột hạt trâm mốc chứa nhiều hoạt chất sinh học có khả năng ức chế enzym phân giải tinh bột và hỗ trợ hạ đường huyết trên động vật thí nghiệm. Tuy nhiên, bằng chứng lâm sàng trên người vẫn chưa đầy đủ, do đó người bệnh tuyệt đối không được tự ý dùng thay thế thuốc điều trị đái tháo đường.
Tự phơi hạt trâm mốc làm thuốc tại nhà tiềm ẩn nguy cơ nhiễm độc tố aflatoxin rất cao do điều kiện phơi sấy và bảo quản thủ công không kiểm soát được độ ẩm. Aflatoxin là chất gây ung thư gan nguy hiểm, vẫn có thể hình thành ngay cả khi hạt chưa nổi mốc nhìn thấy bằng mắt thường.
Cả măng trúc và măng tre thường đều giàu chất xơ, protein thực vật và khoáng chất vi lượng. Tuy nhiên, giá trị dinh dưỡng của măng phụ thuộc lớn vào loài cụ thể, độ non của búp khi thu hái và điều kiện thổ nhưỡng chứ không riêng màu sắc thân cây.
