Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
3.521 bài, trang 79 trên 177
Côn bố (tảo nâu) vượt trội về hàm lượng iod, natri và chất xơ prebiotic hỗ trợ mỡ máu, trong khi rong mứt nori (tảo đỏ) mỏng nhẹ, tiện dụng cho món ăn liền. Hiểu rõ sự khác biệt giúp bạn tận dụng dưỡng chất biển cả mà không lo nạp thừa khoáng chất.
Cây cơm rượu chứa alkaloid và flavonoid có hoạt tính hạ men gan và ức chế tế bào ung thư trong phòng thí nghiệm. Tuy nhiên, các bằng chứng khoa học hiện nay chỉ mới dừng lại ở thử nghiệm trên động vật và đĩa cấy, hoàn toàn chưa thể dùng thay thế thuốc trị bệnh gan ở người.
Cơm cháy Việt Nam (*Sambucus javanica*) và Elderberry châu Âu (*Sambucus nigra*) cùng chi thực vật nhưng khác nhau rõ rệt. Trong khi Elderberry châu Âu giàu anthocyanin, rutin và có báo cáo của EMA về hỗ trợ cảm lạnh, cơm cháy bản địa mới chỉ có dữ liệu tiền lâm sàng trên động vật về khả năng chống viêm.
Cúc tâm tư (*Calendula officinalis*) là loài thảo mộc lành tính, giàu chất chống oxy hóa thường dùng pha trà và chế biến món ăn. Ngược lại, cúc vạn thọ cảnh chi *Tagetes* chứa tinh dầu hăng nồng dễ gây ngộ độc tiêu hóa, tuyệt đối không nên nhầm lẫn để dùng trong bữa ăn gia đình.
Nhiều lời đồn cho rằng cây cơi có thể hạ acid uric và trị viêm khớp, nhưng các dữ liệu khoa học thực tế hiện nay chưa từng ghi nhận khả năng ức chế xanthine oxidase hay tác dụng chống viêm khớp của loài cây này. Người bệnh không nên tự ý dùng để tránh rủi ro.
Người bị dị ứng phấn hoa hay thảo dược họ Cúc thường lo ngại phản ứng chéo khi dùng thuốc xịt côn trùng chứa cúc trừ sâu. Tuy nhiên, bằng chứng khoa học cho thấy hoạt chất pyrethrum tinh chế hiện nay hầu như không gây phản ứng chéo với phấn hoa, người dùng chỉ cần chú ý thông thoáng không khí khi xịt.
Chiết xuất cúc vạn thọ chứa flavonoid và polyphenol có hoạt tính kháng khuẩn, chống oxy hóa và bảo vệ cấu trúc mô da. Tuy nhiên, bằng chứng hiện tại chủ yếu ở mức ống nghiệm và mô hình nano thực nghiệm; người dân tuyệt đối không tự ý giã đắp hoa lá tươi lên vết thương hở để tránh bội nhiễm.
Lá cúc tần (*Pluchea indica*) và sài hồ nam (*Pluchea pteropoda*) tuy cùng họ Cúc và có nét tương đồng, nhưng khác nhau về đặc điểm di truyền, môi trường sống ven biển hay đất liền, cũng như hoạt tính sinh học chữa bệnh riêng biệt trong dân gian.
Cúc tím Torenia violacea là loài hoa cảnh bản địa châu Á, trong khi cúc tím Echinacea là dược thảo nguồn gốc Bắc Mỹ chứa các hoạt chất alkylamide và phenol giúp hỗ trợ miễn dịch. Việc nhầm lẫn tên gọi thông thường có thể dẫn đến dùng sai loài, không mang lại hiệu quả y học mong muốn.
Cây cỏ sen (*Miliusa velutina*) chứa các dẫn xuất acid homogentisic và khung miliusane quý hiếm, từng thể hiện hoạt tính kháng khuẩn, gây độc tế bào ung thư và ức chế các chất trung gian gây viêm trong phòng thí nghiệm. Tuy nhiên, các bằng chứng này hiện mới dừng ở mức tế bào nuôi cấy (in vitro), chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người để khẳng định tác dụng chữa bệnh.
Rau cúc sao thường được truyền tai có công dụng làm mát và giải độc gan. Tuy nhiên, bằng chứng khoa học hiện nay chỉ ghi nhận chiết xuất cúc sao có hoạt tính chống oxy hóa và bảo vệ thần kinh trên mô hình động vật, hoàn toàn chưa có thử nghiệm chứng minh hiệu quả phục hồi tổn thương gan trên người.
Kem cúc tâm tư (Calendula) từng ghi nhận khả năng giảm viêm da và giảm đau tốt hơn trolamine ở bệnh nhân ung thư vú xạ trị. Dù vậy, các bằng chứng lâm sàng hiện nay vẫn chưa đồng nhất và hiệp hội quốc tế chưa khuyến cáo sử dụng thường quy.
Côn bố (Laminaria japonica) chứa hàm lượng iod dồi dào, giúp khắc phục tình trạng thiếu hụt vi chất hiệu quả ở liều lượng nhỏ. Tuy nhiên, ăn quá nhiều côn bố có thể gây thừa iod, ức chế tuyến giáp và đặc biệt làm tình trạng suy giáp ở người bệnh viêm tuyến giáp Hashimoto trở nên trầm trọng hơn.
Cúc vu chứa hàm lượng inulin và chất chống oxy hóa dồi dào, được khoa học ghi nhận có tác dụng hỗ trợ làm giảm đường huyết và HbA1c. Tuy nhiên, bằng chứng lâm sàng hiện nay còn rất hạn chế, loại củ này chỉ đóng vai trò hỗ trợ chế độ ăn chứ không thể thay thế thuốc điều trị đái tháo đường.
Chiết xuất cúc kim tiền (Calendula officinalis) được khoa học ghi nhận có khả năng kháng viêm, kích thích nguyên bào sợi và tăng sinh mô hạt, giúp vết trầy xước hoặc vết khâu nhỏ mau lành và hỗ trợ hạn chế sẹo xấu. Tuy nhiên, hiệu quả này chủ yếu áp dụng cho tổn thương nhẹ và cần dùng chế phẩm chuẩn hóa.
Nghiên cứu tiền lâm sàng cho thấy hoạt chất ent-kaurane từ lá cúc dính có khả năng ức chế mạnh mẽ promoter của gene tyrosinase, giúp ngăn chặn sản sinh hắc tố melanin trên tế bào và mô da 3D, mở ra tiềm năng lớn cho mỹ phẩm làm sáng da.
Cúc lục lăng chứa nhiều hoạt chất sinh học có tiềm năng kháng viêm và ức chế virus cúm A trong phòng thí nghiệm. Dù vậy, các bằng chứng hiện nay mới dừng ở mức tế bào và động vật, chưa có thử nghiệm lâm sàng khẳng định hiệu quả điều trị dứt điểm viêm amidan ở người.
Cao chiết vỏ cây đầu heo (*Garuga pinnata*) từng ghi nhận tác dụng hạ đường huyết, tăng insulin và cải thiện mỡ máu trên chuột đái tháo đường. Tuy nhiên, bằng chứng này hoàn toàn chưa được thử nghiệm trên cơ thể người, người bệnh tuyệt đối không tự ý dùng thay thuốc kê đơn.
Cúc kim tiền (*Calendula officinalis*) tuy được ứng dụng rộng rãi trong mỹ phẩm và chăm sóc da, nhưng những người có tiền sử dị ứng với thực vật họ Cúc (Asteraceae) tuyệt đối không nên dùng. Nguy cơ dị ứng chéo từ các hợp chất sesquiterpene lactone có thể kích hoạt viêm da tiếp xúc, nổi mày đay và nhiều phản ứng quá mẫn nghiêm trọng.
Cây cóc mẵn cho thấy tiềm năng kháng viêm, giảm triệu chứng viêm mũi dị ứng rõ rệt trong các nghiên cứu trên chuột và nuôi cấy tế bào. Tuy nhiên, y học hiện nay vẫn chưa có đủ thử nghiệm lâm sàng trên người, người bệnh không nên tự ý dùng nước ép cây tươi nhỏ mũi để tránh biến chứng.
