Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
3.519 bài, trang 86 trên 176
Nước sắc thân rễ rau choại là bài thuốc dân gian quen thuộc vùng ngập nước Đông Nam Á, nhưng chưa có bằng chứng dược lý chứng minh khả năng hạ thân nhiệt trực tiếp. Dù giàu chất chống oxy hóa, kháng khuẩn và ức chế ký sinh trùng sốt rét in vitro, người bệnh không nên dùng để thay thế thuốc hạ sốt chuẩn.
Quả chua ngút chứa hoạt chất embelin có tác dụng ngừa thai và làm suy giảm sinh tinh tạm thời trên động vật thí nghiệm. Các cặp vợ chồng đang có kế hoạch sinh con, đặc biệt là nam giới, nên tránh sử dụng thảo dược này để bảo đảm khả năng thụ thai tự nhiên.
Quả chua chát (táo mèo Việt Nam - *Docynia indica*) và sơn tra bắc (*Crataegus*) là hai loài thảo mộc khác chi hoàn toàn. Trong khi sơn tra bắc giàu vitexin và hyperoside hỗ trợ mạch máu, chua chát lại chứa dấu ấn phlorizin và các chất ức chế enzyme sEH.
Rau choại không chứa độc tố ptaquiloside gây ung thư như loài dương xỉ diều hâu *Pteridium aquilinum*. Khoa học xác định ptaquiloside chỉ tập trung ở dương xỉ diều hâu, trong khi rau choại (*Stenochlaena palustris*) là thực phẩm an toàn, giàu các hợp chất flavonol chống oxy hóa và có khả năng ức chế enzym tiêu hóa carbohydrate.
Chim cút chiên rán hay nướng vàng ruộm là món ăn vỉa hè quen thuộc, nhưng phương pháp chế biến ở nhiệt độ cao và tẩm ướp mặn tạo ra lượng lớn hợp chất AGEs, chất béo oxy hóa và natri dư thừa, tiềm ẩn nhiều tổn thương cho tim mạch và hệ chuyển hóa.
Cau đất từ lâu được dân gian đồn thổi là vị thuốc bổ thận tráng dương hiệu nghiệm cho nam giới. Các nghiên cứu hiện đại ghi nhận dược liệu này chứa nhiều hoạt chất chống oxy hóa, kháng viêm và hỗ trợ hạ đường huyết trên động vật, nhưng bằng chứng lâm sàng về công dụng tăng cường sinh lực ở người vẫn còn rất hạn chế.
Chiêu liêu nghệ (*Terminalia nigrovenulosa*) và chiêu liêu/kha tử (*Terminalia chebula*) là hai loài khác nhau thuộc chi *Terminalia*. Trong khi chiêu liêu đã được khoa học chứng minh giàu tannin, polyphenol chống oxy hóa và bảo vệ hệ thần kinh, chiêu liêu nghệ vẫn còn thiếu dữ liệu lâm sàng và không nên dùng thay thế tùy tiện.
Rượu bìm bịp từ lâu được đồn thổi là thần dược giúp phái mạnh tráng dương và tăng cường sinh lực. Tuy nhiên, dưới góc nhìn nội tiết học, thức uống này không có bất kỳ cơ sở khoa học nào để kích thích testosterone, ngược lại còn tiềm ẩn nhiều nguy cơ hủy hoại gan thận và làm suy giảm khả năng tình dục lâu dài.
Thịt chim bìm bịp thường được đồn thổi bổ hơn thịt gà, bồ câu nhờ tác dụng chữa đau lưng, bồi bổ sinh lực. Tuy nhiên, khoa học hiện nay chưa có bằng chứng cho thấy bìm bịp vượt trội về đạm hay khoáng chất so với gia cầm thông thường, trong khi rủi ro lây nhiễm mầm bệnh hoang dã rất cao.
Oxyresveratrol chiết xuất từ thân và vỏ cây chay cho thấy khả năng ức chế enzyme tạo sắc tố tyrosinase mạnh mẽ trong phòng thí nghiệm. Thử nghiệm lâm sàng ghi nhận dung dịch 0,25% và kem 0,1% từ chiết xuất này giúp làm sáng da rõ rệt sau 2 đến 4 tuần sử dụng.
Chiết xuất cúc La Mã (*Matricaria recutita*) cho thấy tiềm năng hỗ trợ làm giảm triệu chứng rối loạn lo âu lan tỏa (GAD) ở mức độ nhẹ đến trung bình trong các thử nghiệm lâm sàng có đối chứng. Tuy nhiên, bằng chứng khoa học hiện nay vẫn còn giới hạn do số lượng nghiên cứu ít và quy mô khảo sát tương đối nhỏ.
Chanh trường (cây thuộc chi Cà *Solanum*, như *Solanum xanthocarpum*) gần đây được đồn thổi như vị thuốc "thần dược" giúp thải độc gan cấp tốc và chữa lành mọi bệnh lý gan. Tuy nhiên, các bằng chứng khoa học hiện nay mới dừng lại ở thử nghiệm ống nghiệm và mô hình động vật, chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người.
Cao trăn toàn tính được nấu từ cả thịt và xương nên chứa nhiều chất béo, dễ gây nguy cơ giảm ham muốn sinh lý ở nam giới, trong khi cao xương trăn tinh khiết giàu dẫn xuất gelatin và khoáng chất hơn, chuyên dùng hỗ trợ xương khớp và ít ảnh hưởng tới chức năng phòng the.
Ca bún được lưu truyền trong dân gian giúp giảm phì đại tuyến tiền liệt, nhưng bằng chứng khoa học hiện nay còn rất hạn chế. Dù chứa chất kháng viêm, chiết xuất thảo dược này chưa đủ thử nghiệm lâm sàng trên người và không thể thay thế thuốc ức chế alpha chuẩn mực.
Phụ nữ mang thai không nên tự ý dùng cúc La Mã, đặc biệt ở dạng viên nang chiết xuất liều cao do nguy cơ kích thích co bóp tử cung gây chuyển dạ sớm. Dữ liệu khoa học ghi nhận loại thảo dược này liên quan đến rủi ro sinh non, trẻ nhẹ cân và thiếu bằng chứng an toàn vững chắc cho thai kỳ.
Quan niệm uống rượu rễ cau rừng giúp bổ thận tráng dương là hoàn toàn sai lầm và thiếu cơ sở khoa học. Y văn thế giới chưa từng ghi nhận thử nghiệm lâm sàng nào chứng minh hiệu quả của dược liệu này, trong khi việc ngâm rượu uống tự phát còn tiềm ẩn nhiều rủi ro cho gan, thận và hệ tim mạch.
Phụ nữ mang thai và người bị tiêu chảy mạn tính tuyệt đối không nên dùng cao cẳng trung gian (*Ophiopogon intermedius*). Thảo dược này chứa nhóm chất saponin gây kích ứng tiêu hóa nhưng hiện nay chưa hề có dữ liệu an toàn độc tính lâm sàng, tiềm ẩn rủi ro lớn cho sức khỏe thai kỳ và đường ruột.
Caraway và cumin cùng thuộc họ hoa tán nhưng khác biệt hoàn toàn về mùi vị lẫn dược lý. Trong khi caraway giàu carvone thơm ngọt the nhẹ, hỗ trợ kháng viêm và tiêu hóa, thì cumin đậm nốt cuminaldehyde nồng ấm, giúp làm chậm hấp thu đường. Phân biệt đúng giúp tối ưu nấu nướng và chăm sóc sức khỏe.
Uống nước đun cam thảo nam thay hoàn toàn nước lọc suốt cả ngày là sai lầm phổ biến. Dược liệu này có hoạt tính sinh học mạnh, tác dụng lợi tiểu và hạ đường huyết; lạm dụng kéo dài gây quá tải bài tiết cho thận, tăng nguy cơ mất cân bằng điện giải và thiếu hụt nước tế bào.
Cao xương ngựa lâu nay được đồn thổi là vị thuốc giúp tăng cường sinh lý nam giới vượt trội. Tuy nhiên, khoa học hiện chưa có bằng chứng cho thấy loại cao này kích thích sản sinh testosterone hay chữa rối loạn cương dương; tác dụng nếu có chỉ đến từ việc bồi bổ và phục hồi thể trạng chung.
