Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
3.518 bài, trang 94 trên 176
Cây bài hương (*Hyssopus officinalis*) được dân gian sử dụng làm dịu cơn ho, nhưng y học hiện đại chỉ mới ghi nhận hoạt tính kháng khuẩn và giảm chất nhầy chủ yếu trên mô hình tiền lâm sàng. Đáng chú ý, bằng chứng lâm sàng chỉ ra bài hương chỉ hỗ trợ người ho có đờm, trong khi người ho khan có thể chuyển biến xấu hơn nếu sử dụng.
Bào ngư được xem là thực phẩm bổ dưỡng, nhưng bằng chứng khoa học trực tiếp về khả năng điều hòa miễn dịch của polysaccharide chiết xuất từ loài này còn rất hạn chế. Các hiểu biết hiện nay chủ yếu bắt nguồn từ cơ chế chung của polysaccharide tự nhiên trên động vật và tế bào thí nghiệm.
Bàng hôi (*Terminalia bellirica*) trong bài thuốc cổ truyền Triphala đóng vai trò thiết yếu nhờ nguồn acid gallic và tannin dồi dào. Hoạt chất này mang lại khả năng chống viêm chọn lọc qua ức chế enzyme COX-2, hỗ trợ ức chế virus và tương tác hiệp đồng cùng kha tử, me rừng để bảo vệ tế bào trước tổn thương oxy hóa.
Bàng hôi (*Terminalia bellirica*) cho thấy khả năng ức chế enzym tiêu hóa carbohydrate và điều hòa mỡ máu trên mô hình động vật. Tuy nhiên, bằng chứng lâm sàng độc lập ở người còn hạn chế, người bệnh tuyệt đối không dùng thảo dược này để thay thế thuốc điều trị đái tháo đường.
Tin đồn dân gian thường gộp chung lá trắc bách và hạt bá tử nhân để trị rụng tóc, nhưng khoa học cho thấy chỉ có chiết xuất lá mới kích thích tế bào mọc tóc qua enzym ACK1 và các yếu tố tăng trưởng. Hạt bá tử nhân không có bằng chứng tác động trực tiếp lên nang tóc.
Chiết xuất cây bàng hôi (Terminalia bellirica) cho thấy khả năng hạ nồng độ axit uric máu và cải thiện chỉ số thận qua các thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên có đối chứng. Tuy nhiên, hiệu lực thảo dược này vẫn thấp hơn thuốc kê đơn và cần thêm nghiên cứu dài hạn trước khi ứng dụng rộng rãi.
Bàn long sâm thường được truyền tai như vị thuốc bổ thận tráng dương thần kỳ cho nam giới. Tuy nhiên, các bằng chứng khoa học hiện nay chỉ ghi nhận tiềm năng chống oxy hóa, kháng viêm trên tế bào và động vật, hoàn toàn thiếu vắng thử nghiệm lâm sàng chứng minh hiệu quả tăng cường sinh lực ở người.
Nghiên cứu cho thấy các hoạt chất phenanthrene và flavonoid trong bàn long sâm có tác dụng ức chế chất trung gian gây viêm và giảm stress oxy hóa. Tuy nhiên, bằng chứng khoa học hiện nay chỉ mới dừng lại ở quy mô tế bào và chuột thí nghiệm, người dân không nên tự ý dùng thay thế thuốc trị bệnh.
Hạt bàng rang muối là món ăn vặt được ưa chuộng nhưng chứa nhiều natri, oxalate và acid phytic. Người có tiền sử sỏi thận, bệnh tim mạch hoặc huyết áp cần cẩn trọng khi sử dụng để tránh nguy cơ tái phát sỏi và cản trở hấp thu khoáng chất.
Bàng hôi (*Terminalia bellirica*) là thảo dược chống oxy hóa dồi dào, nhưng người dễ tụt đường huyết, chuẩn bị phẫu thuật, phụ nữ mang thai và người có tiêu hóa nhạy cảm cần hết sức cẩn trọng khi dùng do nguy cơ hạ đường huyết, tương tác thuốc và kích ứng từ tanin.
Vị đắng từ hoạt chất cnicin trong cây kế ban kích thích thụ thể lưỡi, qua dây thần kinh phế vị thúc đẩy dạ dày tiết acid và enzyme tiêu hóa. Tuy nhiên, bằng chứng khoa học hiện nay chủ yếu là nghiên cứu tiền lâm sàng, đòi hỏi người dùng thận trọng khi áp dụng.
Bàn long sâm được đồn thổi như thảo dược đẩy lùi khối u, song các bằng chứng khoa học hiện nay xác nhận hoạt tính gây độc tế bào mới chỉ dừng lại ở thử nghiệm ống nghiệm. Người bệnh tuyệt đối không tự ý dùng thảo dược thay thế phác đồ điều trị y khoa.
Ajmaline chiết xuất từ cây ba gạc hoa đỏ là một hoạt chất chống loạn nhịp tim mạnh mẽ thông qua cơ chế chẹn kênh natri và kali. Tuy nhiên, hoạt chất này cũng tiềm ẩn nguy cơ cao gây block dẫn truyền tim, hạ huyết áp và kích phát các cơn loạn nhịp thất nguy hiểm nếu không được giám sát y khoa.
Vỏ và thân cây bàm bàm chứa hàm lượng triterpenoid saponin tự nhiên cao, giúp tạo bọt và làm sạch chất nhờn trên da đầu hiệu quả. Tuy nhiên, các bằng chứng khoa học hiện nay mới dừng lại ở mức phân tích bộ gen và ức chế vi khuẩn trong ống nghiệm, chưa có thử nghiệm lâm sàng nào chứng minh bàm bàm có thể tiêu diệt nấm gây gàu hay thay thế thuốc điều trị chuyên khoa.
Bromelain từ dứa cho thấy tiềm năng giảm đau và kháng viêm khớp gối tương đương một số thuốc NSAID ở mức độ nhẹ đến vừa. Tuy nhiên, dữ liệu khoa học hiện nay chủ yếu đến từ các nghiên cứu cỡ mẫu nhỏ, kết quả còn chưa đồng nhất nên chưa thể thay thế phác đồ điều trị chuẩn.
Phân tích hóa học UPLC/Q-TOF-MS cho thấy rễ ba kích (*Morinda officinalis*) và rễ nhàu (*Morinda citrifolia*) chứa các thành phần anthraquinone, triterpene khác biệt rõ rệt, tách biệt hoàn toàn qua 9 dấu ấn hóa học. Việc tự ý dùng lẫn lộn hai loài thảo dược này là không có căn cứ thực nghiệm.
Kế ban (*Cnicus benedictus*) và Kế sữa (*Silybum marianum*) là hai loài thảo dược thuộc họ Cúc nhưng khác nhau hoàn toàn. Kế ban chứa sesquiterpene lactone (cnicin) hỗ trợ tiêu hóa và ức chế men đường bột. Kế sữa chứa phức hợp flavolignan (silymarin) chuyên biệt giúp bảo vệ và chống độc tế bào gan.
Ba đậu tây (*Hura crepitans*) và ba đậu ta (*Croton tiglium*) là hai loài hoàn toàn khác biệt dù cùng họ Thầu dầu. Ba đậu tây là cây gỗ lớn mang mủ trắng giàu daphnane và lectin gây độc rát niêm mạc, trong khi ba đậu ta là cây bụi nhỏ có hạt chứa tigliane diterpene gây tẩy xổ dữ dội và thúc đẩy khối u.
Các nghiên cứu khoa học xác nhận hoạt chất phorbol ester từ cây ba đậu kích hoạt liên tục enzyme protein kinase C, gây tăng sinh tế bào mất kiểm soát và tạo mạch máu nuôi khối u. Thảo dược này là tác nhân thúc đẩy ung thư mạnh, tuyệt đối không được tự ý sử dụng qua đường uống hoặc bôi ngoài da.
Ba kích từ lâu được coi là thảo dược hàng đầu giúp phái mạnh tăng cường sinh lực. Tuy nhiên, các nghiên cứu khoa học hiện nay cho thấy hoạt tính cải thiện hormone testosterone và phục hồi chất lượng tinh trùng mới chỉ được ghi nhận chủ yếu trên chuột thí nghiệm, vẫn còn thiếu hụt các thử nghiệm lâm sàng quy mô lớn trên người.
