Nhiều sinh viên lựa chọn chế độ ăn Địa Trung Hải nhằm cải thiện vóc dáng và sức khỏe não bộ. Tuy nhiên, việc áp dụng sai nguyên tắc dinh dưỡng khiến nhiều người rơi vào tình trạng thiếu hụt năng lượng và vi chất thiết yếu.

Các dữ liệu quan sát cho thấy phần lớn sinh viên hiện nay chưa áp dụng đúng mô hình này. Nguyên nhân bắt nguồn từ sự hiểu lầm về cấu trúc bữa ăn, thói quen bỏ bữa và điều kiện sống tự lập.

Chế độ ăn Địa Trung Hải và thực trạng ở sinh viên

Chế độ ăn Địa Trung Hải chuẩn mực đặc trưng bởi việc tiêu thụ nhiều carbohydrate có chỉ số đường huyết thấp, chất béo chưa bão hòa, rau củ quả, cùng với việc hạn chế thịt đỏ và sữa [1]. Mô hình này đòi hỏi sự cân bằng giữa các nhóm dưỡng chất chứ không phải là việc ăn kiêng cực đoan [1].

Dù mang lại nhiều lợi ích, tỷ lệ sinh viên tuân thủ đúng chế độ này rất thấp [2]. Khảo sát trên 570 sinh viên đại học cho thấy có đến 71,6% sinh viên cần cải thiện chế độ ăn do mức độ tuân thủ chỉ ở mức thấp hoặc trung bình [3]. Nghiên cứu tại Lebanon trên 303 sinh viên cũng ghi nhận chỉ 18,8% người tham gia đạt mức tuân thủ cao [4]. Ngay cả sinh viên theo học ngành y hoặc dinh dưỡng cũng bộc lộ sự thiếu hụt kiến thức về thói quen ăn uống lành mạnh [2].

Sai lầm 1: Chỉ ăn rau sống, bỏ quên tinh bột phức và đậu hạt

Nhiều sinh viên lầm tưởng chế độ ăn Địa Trung Hải đồng nghĩa với việc chỉ ăn salad rau sống và cắt giảm tối đa tinh bột. Trên thực tế, một thực đơn chuẩn yêu cầu nguồn carbohydrate phức có chỉ số đường huyết thấp để duy trì năng lượng bền vững [1]. Trước khi được can thiệp dinh dưỡng, nhiều đối tượng thường có khẩu phần giàu đạm, giàu béo nhưng lại thiếu hụt carbohydrate phức [5].

Bên cạnh đó, việc bỏ quên nhóm đạm thực vật như các loại đậu hạt là sai lầm phổ biến. Ở những người tuân thủ tốt chế độ Địa Trung Hải, lượng đậu đỗ, quả hạch và cá tiêu thụ cao hơn rõ rệt so với nhóm tuân thủ kém [6]. Việc thiếu hụt ngũ cốc nguyên cám và các loại đậu khiến cơ thể thiếu hụt chất xơ, vitamin nhóm B và năng lượng phục vụ học tập [7], [6].

Sai lầm 2: Bỏ bữa sáng và ăn uống thất thường

Lịch học dày đặc khiến sinh viên thường xuyên bỏ qua bữa ăn đầu ngày. Dữ liệu dịch tễ học khẳng định những sinh viên không bỏ bữa sáng và duy trì các bữa ăn đều đặn có mức độ tuân thủ chế độ Địa Trung Hải cao hơn đáng kể [4].

Việc nhịn bữa sáng khiến sinh viên dễ có xu hướng tìm đến các loại thực phẩm chế biến sẵn giàu đường vào cuối ngày. Thói quen tiêu thụ bánh ngọt công nghiệp và bỏ bữa sáng có mối liên hệ với chế độ dinh dưỡng chất lượng kém và các vấn đề về hành vi [7]. Tình trạng căng thẳng tâm lý ở sinh viên cũng liên quan trực tiếp đến việc giảm sút lượng rau quả trong khẩu phần [2].

Sai lầm 3: Khó duy trì khi sống xa gia đình

Môi trường sống tác động trực tiếp đến khả năng duy trì chế độ dinh dưỡng chuẩn mực. Sinh viên sống tại ký túc xá hoặc phòng trọ riêng có tỷ lệ tuân thủ cao chế độ Địa Trung Hải chỉ đạt khoảng 11%, thấp hơn rất nhiều so với mức 35,6% ở nhóm sống cùng gia đình [3].

Khi sống xa nhà, sinh viên có xu hướng rời xa chế độ ăn Địa Trung Hải để chuyển dịch sang các kiểu ăn uống kém lành mạnh [2]. Những sinh viên có mức độ tuân thủ kém cũng ghi nhận tỷ lệ thừa cân cao hơn so với những người có thể trạng bình thường [3].

Những điều khoa học chưa làm rõ

Các nghiên cứu hiện tại về chế độ ăn Địa Trung Hải ở sinh viên chủ yếu là nghiên cứu cắt ngang hoặc khảo sát tự báo cáo [3], [4]. Bằng chứng chưa theo dõi dài hạn mức độ thiếu hụt cụ thể từng loại vi chất (như sắt, kẽm, vitamin B12) khi sinh viên ăn sai cách.

Các tài liệu cung cấp cũng chưa đánh giá sự thích ứng của chế độ ăn này trên sinh viên tại các quốc gia châu Á. Do đó, tác động chính xác của việc biến tấu thực đơn Địa Trung Hải tại môi trường học đường ngoài khu vực Địa Trung Hải vẫn còn là khoảng trống nghiên cứu.

Ai nên thận trọng khi áp dụng?

Sinh viên có tiền sử rối loạn tiêu hóa hoặc bệnh đường ruột cần thận trọng khi tăng đột ngột lượng chất xơ thô từ rau củ sống. Người mắc bệnh lý đường tiêu hóa như celiac cần được chuyên gia dinh dưỡng hướng dẫn riêng để thiết lập chế độ ăn phù hợp mà không gây tổn thương niêm mạc [5].

Sinh viên có nguy cơ thiếu máu hoặc người đang tập luyện thể thao cường độ cao không nên cắt giảm đạm động vật đột ngột mà không bổ sung đầy đủ đạm thực vật thay thế. Mọi điều chỉnh chế độ ăn khi có bệnh nền đều cần tham vấn nhân viên y tế [8].