Sau sinh, nhiều bà mẹ rơi vào trạng thái lo lắng khi thấy lượng sữa về chậm hoặc ít, sợ con không đủ bú. Truyền tai nhau trên các diễn đàn nuôi con nhỏ, hạt cỏ cà ri (fenugreek) thường được ca ngợi như "thần dược" gọi sữa về nhanh chóng.
Tuy nhiên, trả lời thẳng cho câu hỏi ăn hạt cỏ cà ri đơn thuần có thực sự kích thích sữa về nhanh và hiệu quả hay không, bằng chứng lâm sàng hiện tại cho kết quả khá bất ngờ. Cỏ cà ri được y văn ghi nhận là chất lợi sữa truyền thống [1], nhưng thử nghiệm lâm sàng cho thấy dùng riêng cỏ cà ri không cải thiện mức độ thành công khi nuôi con bằng sữa mẹ, trừ khi kết hợp thêm mật ong [2].
Thành phần hoạt chất của hạt cỏ cà ri
Cỏ cà ri có tên khoa học là Trigonella foenum-graecum, thuộc họ Đậu, vốn là loại hạt gia vị giúp tăng hương vị, màu sắc và kết cấu món ăn [1]. Từ thời cổ đại, loại hạt này đã được ứng dụng làm thuốc trong nhiều hệ thống y học cổ truyền [1].
Về mặt hóa thực vật, chi thực vật này chứa hàng loạt hợp chất tự nhiên có lợi cho sức khỏe như diosgenin, trigonelline, fenugreekine, galactomannan và 4-hydroxy isoleucine [3]. Các nghiên cứu hầu hết sử dụng bột hạt nguyên chất hoặc các dạng chiết xuất khác nhau để tận dụng hoạt chất [1].
Trong y văn, cỏ cà ri được ghi nhận có đặc tính chống đầy hơi, kích thích dạ dày, chống đái tháo đường và kích thích tiết sữa (galactogogue) [1]. Ngoài ra, các tổng quan tài liệu còn chỉ ra tác dụng hạ cholesterol, hạ mỡ máu, chống oxy hóa, bảo vệ gan, kháng viêm, kháng khuẩn, kháng nấm và chống loét của loại hạt này [1].
Nghiên cứu lâm sàng nói gì về tác dụng lợi sữa?
Trong dân gian, các thảo dược lợi sữa thường được khuyên dùng kèm mật ong để tạo vị ngọt [2]. Dù mật ong có giá trị dinh dưỡng cao cho phụ nữ đang cho con bú, trước đây chưa có nghiên cứu nào so sánh trực tiếp hiệu quả lợi sữa của thảo dược khi có và không có mật ong [2].
Một thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên mù ba công bố năm 2022 tại Iran đã trực tiếp kiểm chứng điều này trên 75 bà mẹ đang cho con bú [2]. Các bà mẹ tham gia đều có con từ 1 đến 5 tháng tuổi và đang nuôi con hoàn toàn bằng sữa mẹ [2].
Người tham gia được chia ngẫu nhiên thành hai nhóm: nhóm can thiệp dùng hỗn hợp "mật ong và cỏ cà ri", nhóm đối chứng chỉ dùng "cỏ cà ri" [2]. Cả hai nhóm đều uống 30 giọt dung dịch mỗi lần, ngày 3 lần, liên tục trong 4 tuần [2]. Các nhà nghiên cứu đánh giá qua bảng câu hỏi về mức độ thành công khi nuôi con bằng sữa mẹ (BFS) và bảng theo dõi biến chứng tại thời điểm trước và sau 4 tuần can thiệp [2].
Kết quả so sánh trước và sau 4 tuần cho thấy nhóm chỉ dùng cỏ cà ri không có sự khác biệt có ý nghĩa thống kê về điểm số nuôi con bằng sữa mẹ thành công [2]. Ngược lại, nhóm dùng kết hợp mật ong và cỏ cà ri ghi nhận mức tăng điểm số thành công có ý nghĩa thống kê với P=0.035 [2].
Khi so sánh trực tiếp giữa hai nhóm, nhóm dùng cỏ cà ri kèm mật ong có điểm số cao hơn rõ rệt so với nhóm chỉ dùng cỏ cà ri (P=0.023) [2]. Về mặt an toàn trong thời gian 4 tuần, không có sự khác biệt đáng kể nào về các biến chứng có thể xảy ra giữa hai nhóm [2]. Nhóm nghiên cứu kết luận việc chỉ dùng riêng cỏ cà ri không mang lại sự cải thiện về mức độ thành công khi cho con bú [2].
Tác dụng trên đường huyết và mỡ máu từ nghiên cứu động vật
Ngoài khía cạnh lợi sữa, hạt cỏ cà ri còn tác động mạnh lên đường huyết và mỡ máu. Một nghiên cứu năm 2001 trên chuột bình thường cho thấy chiết xuất nước và chiết xuất methanol của hạt cỏ cà ri dùng đường uống có hoạt tính hạ đường huyết [4]. Trong đó, chiết xuất methanol tạo ra tác dụng hạ đường huyết ở mức liều 1 g/kg trọng lượng cơ thể [4].
Một nghiên cứu khác công bố năm 2007 đã thử nghiệm chiết xuất cỏ cà ri trên chuột mắc đái tháo đường thực nghiệm trong 6 tuần [5]. Chuột được cho uống chiết xuất ở liều thấp (0.44 g/kg/ngày), liều trung bình (0.87 g/kg/ngày), liều cao (1.74 g/kg/ngày) hoặc thuốc Metformin HCl (0.175 g/kg/ngày) [5].
Kết quả sau 6 tuần cho thấy chuột dùng chiết xuất cỏ cà ri tăng trọng lượng cơ thể và giảm tỷ lệ trọng lượng thận trên trọng lượng cơ thể so với nhóm đái tháo đường không điều trị (p<0.05) [5]. Chiết xuất này làm giảm đường huyết, giảm HbA1c (glycated hemoglobin), giảm chất béo trung tính (triglycerides), giảm cholesterol toàn phần và tăng cholesterol tốt (HDL-cholesterol) theo cách phụ thuộc vào liều lượng (p<0.05) [5]. Ở liều trung bình và cao, chiết xuất còn cải thiện các chỉ số lưu biến máu như giảm độ nhớt huyết tương, giảm độ nhớt máu toàn phần, giảm tốc độ lắng hồng cầu và giảm ngưng tập tiểu cầu [5].
Hiểu lầm thường gặp khi dùng cỏ cà ri
Hiểu lầm phổ biến nhất của các bà mẹ là chỉ cần uống tinh chất hoặc ăn hạt cỏ cà ri nguyên chất thì sữa sẽ lập tức về nhiều. Dữ liệu lâm sàng năm 2022 bác bỏ điều này khi chứng minh nhóm dùng cỏ cà ri đơn độc hoàn toàn không cải thiện điểm số thành công khi cho con bú sau 4 tuần [2].
Hiểu lầm thứ hai là cho rằng hạt cỏ cà ri nảy mầm (giá đỗ cỏ cà ri) tốt và an toàn hơn hạt khô cho phụ nữ mang thai để chuẩn bị sữa trước sinh. Thực tế, quá trình nảy mầm làm tăng nồng độ các hợp chất phenolic toàn phần khi phân tích bằng sắc ký lỏng hiệu năng cao (HPLC) [6].
Một nghiên cứu năm 2020 trên chuột cái mang thai đã cảnh báo nguy cơ từ chiết xuất hạt cỏ cà ri nảy mầm [6]. Chuột mang thai được uống chiết xuất đông khô của hạt nảy mầm hàng ngày suốt thai kỳ ở các mức liều 200, 500, 800 và 1000 mg/kg/ngày [6]. Dù chuột mẹ không tử vong hay có triệu chứng ngộ độc, chiết xuất mầm cỏ cà ri lại gây giảm đáng kể khả năng sinh sản, gây sảy thai tự nhiên, tăng tỷ lệ tử vong ở chuột con và gây rối loạn phát triển thần kinh hành vi ở thế hệ con [6]. Trước đó, nhiều nghiên cứu cũng đã chỉ ra tác dụng gây quái thai của hạt cỏ cà ri chưa nảy mầm [6].
Ai nên thận trọng khi sử dụng?
Phụ nữ đang mang thai tuyệt đối cần thận trọng và không tự ý dùng cỏ cà ri. Dữ liệu thực nghiệm trên động vật cho thấy cả hạt chưa nảy mầm và hạt đã nảy mầm đều tiềm ẩn nguy cơ gây quái thai, sảy thai tự nhiên, tử vong thai nhi và độc tính phát triển thần kinh ở đời con [6].
Người có bệnh nền đái tháo đường hoặc đang dùng thuốc hạ đường huyết cũng phải lưu ý. Do cỏ cà ri có tác dụng hạ đường huyết rõ rệt đã được ghi nhận trên cả bệnh nhân đái tháo đường tuýp 1, tuýp 2 và động vật thực nghiệm [3, 4], việc dùng lượng lớn thảo dược này cùng thuốc điều trị có thể làm đường huyết thay đổi ngoài ý muốn. Người có bệnh lý nền hoặc đang dùng thuốc điều trị cần hỏi ý kiến bác sĩ trước khi bổ sung.
Cách áp dụng thực tế cho mẹ sau sinh
Để hỗ trợ quá trình nuôi con bằng sữa mẹ, chị em không nên phụ thuộc hoàn toàn vào việc uống hay ăn hạt cỏ cà ri đơn lẻ. Nếu muốn sử dụng thảo dược này theo hướng có bằng chứng lâm sàng, bà mẹ sau sinh nên dùng dạng kết hợp cỏ cà ri với mật ong thay vì dùng cỏ cà ri nguyên chất [2]. Trong thử nghiệm lâm sàng, liều dùng hiệu quả được áp dụng là 30 giọt dung dịch mỗi lần, uống 3 lần mỗi ngày trong thời gian 4 tuần [2]. Lưu ý mật ong chỉ dùng cho mẹ, tuyệt đối không dùng trực tiếp cho trẻ nhỏ dưới 1 tuổi theo kiến thức chăm sóc nhi khoa cơ bản.
Bên cạnh đó, tiết sữa là cơ chế phụ thuộc nhiều vào phản xạ mút của trẻ và tinh thần của người mẹ. Các bà mẹ nên duy trì việc cho bé bú trực tiếp thường xuyên, đúng khớp ngậm, kết hợp ăn uống cân bằng, uống đủ nước và nghỉ ngơi hợp lý.
Tóm lại, hạt cỏ cà ri chứa nhiều hoạt chất sinh học có ích [1, 2], nhưng dùng đơn độc không giúp cải thiện mức độ thành công khi cho con bú [2]. Việc kết hợp cỏ cà ri cùng mật ong mới là giải pháp cho thấy hiệu quả thực tế qua thử nghiệm lâm sàng [2]. Phụ nữ mang thai cần tránh dùng loại hạt này để bảo vệ an toàn cho thai nhi, và các bà mẹ có bệnh nền nên tham khảo bác sĩ trước khi sử dụng [6].