Mẹ bầu thừa cân đối mặt nhiều nguy cơ chuyển hóa trong thai kỳ. Chế độ ăn DASH thường được quan tâm nhằm kiểm soát huyết áp và cân nặng. Bằng chứng hiện tại cho thấy DASH hỗ trợ giảm nguy cơ tiểu đường thai kỳ, nhưng số liệu về huyết áp thai kỳ còn mâu thuẫn và chưa có hướng dẫn calo cụ thể cho phôi thai [1].
Các nghiên cứu hiện có chưa đưa ra định mức năng lượng chi tiết của DASH cho từng tuần thai, người đọc cần trao đổi trực tiếp với bác sĩ dinh dưỡng.
Lợi ích chuyển hóa của chế độ ăn DASH trong thai kỳ
Một phân tích tổng hợp năm 2025 trên 41.424 đối tượng gồm thai phụ và trẻ em cho thấy tuân thủ chế độ ăn DASH giúp giảm nguy cơ mắc đái tháo đường thai kỳ (OR: 0,36; KTC 95%: 0,26-0,51) [1]. Chế độ này cũng gắn liền với việc giảm nguy cơ tăng cân quá mức trong thai kỳ (OR: 0,3; KTC 95%: 0,16-0,57) [1].
Bên cạnh kiểm soát đường huyết, chế độ DASH còn tác động tích cực đến trạng thái chống oxy hóa của thai phụ [2]. Thử nghiệm can thiệp trên phụ nữ mang thai mắc đái tháo đường thai kỳ ở tuần 24 đến 28 cho thấy việc áp dụng DASH với lượng natri 2400 mg mỗi ngày trong 4 tuần làm tăng đáng kể nồng độ glutathione toàn phần trong huyết tương [2].
Chế độ DASH cung cấp nhiều kali, magie, canxi, chất xơ, đồng thời hạn chế chất béo bão hòa và natri [3]. Các thành phần dinh dưỡng này hỗ trợ điều hòa nồng độ glucose và cải thiện tình trạng bất thường insulin [3].
Tác động của DASH lên huyết áp thai kỳ: Bằng chứng còn trái chiều
DASH vốn được xây dựng nhằm mục đích hạ huyết áp ở người trưởng thành có rối loạn chuyển hóa [3]. Các nghiên cứu trên người thừa cân không mang thai cũng cho thấy DASH hỗ trợ cải thiện các thông số chuyển hóa và mỡ cơ thể [4]. Một can thiệp trong 8 tuần ở người trẻ thừa cân ghi nhận giảm chu vi vòng eo, tỷ lệ mỡ và mỡ nội tạng [4]. Khảo sát ở người trưởng thành thừa cân cho thấy tuân thủ DASH giúp giảm nguy cơ béo phì không khỏe mạnh chuyển hóa (OR: 0,79; KTC 95%: 0,64-0,98) [5].
Tuy nhiên, dữ liệu trên phụ nữ mang thai không hoàn toàn đồng nhất. Nghiên cứu đoàn hệ Project Viva theo dõi 1.760 thai phụ cho thấy điểm số DASH ở giai đoạn đầu thai kỳ không có liên quan đến việc giảm nguy cơ rối loạn tăng huyết áp thai kỳ [6].
Đáng chú ý, ở phân nhóm phụ nữ béo phì trước thai kỳ trong nghiên cứu Project Viva, điểm tuân thủ DASH cao hơn lại liên quan đến việc tăng thêm 0,19 kg cân nặng trong thai kỳ cho mỗi 1 đơn vị điểm DASH [6].
Vấn đề calo và cân nặng của trẻ sơ sinh
Chế độ ăn nhiều chất xơ giúp giảm nguy cơ rối loạn tăng huyết áp thai kỳ (OR: 0,45; KTC 95%: 0,25-0,81) và giảm nguy cơ đái tháo đường thai kỳ (OR: 0,22; KTC 95%: 0,11-0,42) [1]. Mặc dù vậy, chế độ nhiều chất xơ cũng đi kèm việc giảm cân nặng sơ sinh của trẻ trung bình 109,54 g [1].
Về tác động dài hạn lên thế hệ sau, nghiên cứu theo dõi 2.729 cặp mẹ con cho thấy chế độ ăn DASH của mẹ quanh thời kỳ mang thai không liên quan độc lập đến nguy cơ thừa cân của con ở độ tuổi 12 đến 23 sau khi đã hiệu chỉnh các yếu tố lối sống [7].
Mẹ bầu thừa cân không nên tự ý cắt giảm calo ngặt nghèo khi áp dụng DASH. Việc thiếu hụt năng lượng nghiêm trọng có thể ảnh hưởng đến sự phát triển của thai nhi.
Những điều nghiên cứu chưa giải đáp
Các nghiên cứu được cung cấp không đưa ra công thức tính calo cụ thể để mẹ bầu thừa cân vừa duy trì huyết áp vừa bảo đảm năng lượng cho phôi thai phát triển.
Chưa có thử nghiệm lâm sàng xác định mức giới hạn natri tối ưu cho từng giai đoạn thai kỳ mà không gây ảnh hưởng đến tưới máu bánh rau.
Lý do vì sao DASH giúp giảm nguy cơ tăng cân quá mức trong một số phân tích tổng hợp nhưng lại liên quan đến tăng cân ở phụ nữ béo phì trong nghiên cứu đoàn hệ vẫn chưa được làm rõ [1].
Ai nên thận trọng với chế độ ăn DASH khi mang thai?
Phụ nữ có tình trạng béo phì trước khi mang thai cần thận trọng và theo dõi sát cân nặng định kỳ vì dữ liệu đoàn hệ ghi nhận nguy cơ tăng cân thai kỳ cao hơn [6].
Mẹ bầu có nguy cơ thai chậm phát triển trong tử cung hoặc có tiền sử sinh con nhẹ cân cần theo dõi chặt chẽ vì chế độ ăn giàu chất xơ có liên quan đến việc giảm cân nặng sơ sinh [1].
Thai phụ đang sử dụng thuốc điều trị tăng huyết áp hoặc đái tháo đường cần tham khảo ý kiến bác sĩ để tránh nguy cơ tụt huyết áp hoặc hạ đường huyết quá mức.
Gợi ý áp dụng thực tế
Tập trung vào chất lượng thực phẩm thay vì ép cân: ưu tiên thực phẩm giàu kali, canxi, magie từ rau củ, trái cây và ngũ cốc nguyên hạt [3].
Giữ mức natri vừa phải khoảng 2400 mg mỗi ngày như trong can thiệp lâm sàng trên thai phụ, không cắt giảm muối quá mức [2].
Mẹ bầu cần theo dõi chỉ số huyết áp, đường huyết và siêu âm phát triển thai đều đặn theo lịch hẹn y khoa.
Duy trì chế độ ăn DASH có thể hỗ trợ cải thiện chuyển hóa và chống oxy hóa cho mẹ bầu thừa cân. Tuy nhiên, việc áp dụng cần kết hợp theo dõi y tế chặt chẽ để đảm bảo cung cấp đủ calo cho thai nhi phát triển.






