Nhiều người lao động nặng lựa chọn chế độ ăn low-carb để duy trì cơ bắp hoặc giảm mỡ nhưng lo lắng lượng đạm nạp vào sẽ gây suy giảm chức năng thận. Mối quan tâm này càng lớn hơn khi quá trình lao động đổ mồ hôi nhiều làm tăng nguy cơ thiếu nước của cơ thể.

Hiện tại, chưa có thử nghiệm lâm sàng nào khảo sát trực tiếp tác động của chế độ ăn low-carb trên nhóm người lao động thể lực nặng hay người bị mất nước liên tục do mồ hôi. Dữ liệu dài hạn từ 1 đến 2 năm trên các nhóm đối tượng thừa cân, béo phì và đái tháo đường cho thấy việc giảm bột đường kết hợp tăng lượng đạm vừa phải không làm suy giảm chức năng lọc của cầu thận [1], [2].

Bằng chứng 2 năm về chế độ ăn low-carb và chức năng thận

Chế độ ăn low-carb không gây hại lên chức năng lọc của thận sau hai năm can thiệp ở người thừa cân [1]. Trong thử nghiệm ngẫu nhiên DIRECT kéo dài 2 năm trên 318 người có độ lọc cầu thận ước tính (eGFR) ban đầu từ 30 mL/min/1,73 m2 trở lên, nhóm ăn low-carb tăng tỷ lệ protein lên 22% tổng năng lượng [1]. Kết quả ghi nhận eGFR của nhóm này tăng 5,3%, tương đương với nhóm ăn Địa Trung Hải (+5,2%) và nhóm ít chất béo (+4,0%) [1]. Tỷ số microalbumin trên creatinine nước tiểu cũng cải thiện ở nhóm có vi đạm niệu ban đầu với mức thay đổi trung bình là -24,8 [1].

Một nghiên cứu khác theo dõi 307 người béo phì không có bệnh lý nền nặng trong 24 tháng nhằm so sánh chế độ low-carb giàu đạm với chế độ ít béo [3]. Nhóm low-carb có độ thanh thải creatinine tăng tương đối ở tháng thứ 3 (15,8 mL/min) và tháng thứ 12 (20,8 mL/min), đồng thời thể tích nước tiểu 24 giờ tăng thêm 438 mL ở tháng 12 và 268 mL ở tháng 24 [3]. Mặc dù lượng canxi bài tiết qua nước tiểu tăng 36,1% ở tháng 3 và 35,7% ở tháng 12, nghiên cứu không ghi nhận sự thay đổi mật độ xương hay sự xuất hiện của sỏi thận trên lâm sàng [3].

Thử nghiệm 1 năm trên bệnh nhân tiểu đường và người béo bụng

Chế độ ăn low-carb giàu đạm không làm suy giảm các dấu ấn chức năng thận sau 1 năm theo dõi ở người đái tháo đường típ 2 [2]. Nghiên cứu năm 2015 trên 115 người trưởng thành béo phì mắc đái tháo đường típ 2 có tập thể dục 60 phút mỗi buổi, 3 buổi mỗi tuần cho thấy mức nạp đạm 120,1 g/ngày (1,3 g/kg/ngày) ở nhóm low-carb không làm thay đổi creatinine huyết thanh và eGFR so với nhóm ăn nhiều carb (eGFR giảm 4 mL/min/1,73 m2 ở nhóm low-carb so với 2 mL/min/1,73 m2 ở nhóm nhiều carb, P = 0,25) [2]. Tỷ lệ bài tiết albumin nước tiểu giảm ở cả hai nhóm độc lập với cơ cấu khẩu phần ăn [2].

Kết quả này tương đồng với một thử nghiệm ngẫu nhiên năm 2010 trên 68 người béo bụng không có rối loạn chức năng thận từ trước [4]. Chế độ ăn rất ít carbohydrate với 35% protein (124 g/ngày) áp dụng trong 1 năm không gây thay đổi nồng độ creatinine huyết thanh (từ 72,4 xuống 71,3 micromol/L) hay eGFR (từ 90,0 lên 91,2 mL/min/1,73 m2) [4]. Tình trạng bài tiết albumin nước tiểu của hầu hết người tham gia vẫn nằm trong ngưỡng bình thường [4].

Ngoài ra, một nghiên cứu hồi cứu năm 2025 tại Nhật Bản trên 68 người bệnh thận đái tháo đường so sánh chế độ low-carb với chế độ hạn chế năng lượng [5]. Lượng đạm nạp vào ở nhóm low-carb đạt 1,2 g/kg/ngày, cao hơn mức 1,0 g/kg/ngày ở nhóm hạn chế năng lượng, nhưng độ dốc suy giảm eGFR giữa hai nhóm không có sự khác biệt có ý nghĩa thống kê [5].

Tải axit tại thận và phản ứng huyết động học

Chế độ ăn nhiều đạm làm tăng tải lượng axit bài tiết qua thận nhưng không làm thay đổi cân bằng kiềm-toan toàn thân trong ngắn hạn [6]. Nghiên cứu kéo dài 4 tuần ghi nhận chỉ số tải axit qua thận (uPRAL) và bài tiết amoni nước tiểu tăng lên ở nhóm dùng nhiều protein, tuy nhiên độ pH và nồng độ bicarbonate trong máu lúc đói không thay đổi [6].

Các dữ liệu tổng hợp cho thấy ở những người có chức năng thận bình thường, việc tăng đạm trong chế độ ăn không dẫn đến suy giảm lọc cầu thận trong khoảng thời gian can thiệp lên đến 2 năm [6]. Sự gia tăng nhẹ eGFR hay bài tiết chất thải nitơ được xem là phản ứng bù trừ sinh lý của thận bình thường trước lượng đạm gia tăng [6], [3].

Điều chưa biết về người lao động nặng đổ mồ hôi nhiều

Các bằng chứng hiện có để lại những khoảng trống khoa học quan trọng mà người lao động nặng cần lưu ý:

  • Chưa có nghiên cứu trên người lao động chân tay: Toàn bộ dữ liệu lâm sàng hiện có chỉ thực hiện trên người thừa cân, béo phì, bệnh nhân đái tháo đường hoặc người ít vận động tham gia giảm cân [1], [2], [3].
  • Thiếu dữ liệu về tình trạng mất nước kết hợp tải đạm: Chưa có nghiên cứu nào đo lường áp lực lọc cầu thận khi cơ thể vừa phải chuyển hóa lượng đạm cao, vừa bị thâm hụt dịch do đổ mồ hôi liên tục trong điều kiện lao động nặng nhọc.
  • Thời gian theo dõi trên 2 năm: Tác động của việc áp dụng low-carb giàu đạm liên tục trong nhiều năm đối với chức năng thận vẫn chưa được xác định chắc chắn [6], [3].

Nhóm người nên thận trọng với chế độ low-carb

Người lao động cần cân nhắc kỹ thể trạng và bệnh nền trước khi thay đổi chế độ dinh dưỡng:

  • Người mắc bệnh thận mạn tính từ trước: Thận đã suy giảm chức năng không nên tự ý áp dụng chế độ ăn tăng đạm. Can thiệp trên 17 người suy thận mạn cho thấy chế độ hạn chế đạm ở mức 0,6 g/kg/ngày giúp giảm nồng độ urê huyết thanh và cải thiện chuyển hóa hormone tuyến giáp [7].
  • Người làm việc ngoài trời nắng nóng: Mất nước qua mồ hôi kết hợp với hiện tượng tăng bài tiết canxi niệu khi ăn low-carb giàu đạm [3] có thể làm tăng nguy cơ lắng đọng tinh thể hoặc sỏi tiết niệu nếu không bù đủ nước.
  • Người có chế độ ăn phụ thuộc nhiều vào đạm động vật: Một nghiên cứu quan sát trên bệnh nhân đái tháo đường ghi nhận việc thay thế hoàn toàn carbohydrate bằng đạm động vật trong điều kiện năng lượng thấp có thể liên quan đến nguy cơ bất lợi [8].

Gợi ý áp dụng thực tế cho người lao động nặng

Người lao động nặng muốn duy trì chế độ low-carb cần ưu tiên hàng đầu việc bù nước và chất điện giải đều đặn trong suốt ca làm việc. Không nên đột ngột tăng lượng protein lên mức quá cao, chỉ nên duy trì mức đạm vừa phải kết hợp đa dạng nguồn đạm thực vật và động vật [8]. Định kỳ kiểm tra nồng độ creatinine huyết thanh, nước tiểu và tham khảo ý kiến bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng để đảm bảo chức năng thận luôn ở mức an toàn.