Nhiều mẹ sau sinh muốn áp dụng chế độ ăn low-carb để giảm cân nhưng lo ngại việc cắt giảm tinh bột và tăng đạm sẽ khiến bé bú mẹ bị đầy bụng hoặc dị ứng. Sự lo lắng này xuất phát từ việc hệ tiêu hóa của trẻ sơ sinh còn rất non nớt.

Hiện chưa có bằng chứng lâm sàng trực tiếp chứng minh mẹ ăn low-carb gây dị ứng hay khó tiêu cho trẻ bú mẹ. Các nghiên cứu hiện có chủ yếu tập trung vào dị ứng đạm sữa bò, sự hoàn thiện sinh lý đường ruột của trẻ sơ sinh hoặc phân tích thành phần sữa mẹ, chứ chưa đánh giá can thiệp low-carb toàn diện [1, 2, 3].

Hệ tiêu hóa non nớt của trẻ thường tự xuất hiện triệu chứng khó chịu

Hệ tiêu hóa của trẻ sơ sinh cần thời gian từ 3 đến 6 tháng sau sinh để đạt mức độ hoàn thiện về mặt chức năng [1]. Trong giai đoạn đầu đời, nồng độ enzym tuyến tụy và muối mật ở trẻ còn thấp [1]. Độ toan dạ dày ở trẻ sinh non cũng giảm so với người lớn, với độ pH lúc đói khoảng 3,2 đến 3,5 và dịch vị sau ăn gần như trung tính, khiến enzym pepsin hoạt động kém hơn [1].

Chính vì đường tiêu hóa chưa trưởng thành, trẻ thường gặp các rối loạn chức năng tiêu hóa lành tính [2]. Nghiên cứu tổng quan chỉ ra chứng quấy khóc do đau bụng co thắt (colic), trào ngược và táo bón chức năng rất phổ biến trong những tháng đầu [2]. Chứng đau bụng co thắt chiếm khoảng 10% đến 20% các lần khám nhi khoa sớm [3]. Các chuyên gia nhấn mạnh đây là tiến trình phát triển tự nhiên và việc duy trì nuôi con bằng sữa mẹ luôn cần được ưu tiên [2].

Chế độ ăn của mẹ làm thay đổi thành phần dinh dưỡng trong sữa

Thực đơn hàng ngày của người mẹ có mối liên hệ mật thiết với nồng độ các chất tiết vào sữa mẹ [4]. Một nghiên cứu năm 2023 trên 136 bà mẹ cho con bú (trong đó 93% sinh non) ghi nhận lượng đạm mẹ nạp vào tương quan thuận rõ rệt với nồng độ đạm trong sữa mẹ (p < 0,001) [4]. Lượng đạm mẹ tiêu thụ cũng liên quan thuận với nồng độ leptin (p = 0,035) và adiponectin (p < 0,001) trong sữa [4].

Tuy nhiên, việc mẹ tăng nạp quá nhiều đạm cần được xem xét thận trọng dựa trên dữ liệu tiền lâm sàng. Một nghiên cứu năm 2011 trên chuột cho thấy chuột mẹ ăn chế độ giàu đạm mức 40% (so với mức đối chứng 20%) trong thời kỳ mang thai hoặc cho con bú khiến chuột con bị giảm khối lượng cơ thể và khối lượng gan [5]. Chế độ ăn đạm cao trong giai đoạn cho con bú ở chuột cũng làm biến đổi biểu hiện của các gen chuyển hóa dinh dưỡng tại gan [5]. Dù vậy, kết quả trên động vật chưa thể suy diễn trực tiếp sang cơ thể người.

Dị ứng thức ăn ở trẻ bú mẹ thường liên quan đến dị ứng đạm

Trẻ bú mẹ xuất hiện dấu hiệu dị ứng đường tiêu hóa thường bắt nguồn từ kháng nguyên protein lạ truyền qua sữa mẹ, phổ biến nhất là đạm sữa bò [2, 5]. Biểu hiện dị ứng có thể bao gồm nôn trớ kéo dài, táo bón, quấy khóc dữ dội hoặc viêm ruột dị ứng kèm đi ngoài ra máu [5, 7].

Các biện pháp ăn kiêng loại trừ ở mẹ đã được nghiên cứu nhằm kiểm soát triệu chứng cho trẻ:

  • Chế độ ăn giảm dị ứng của mẹ có thể hỗ trợ giảm triệu chứng đau bụng co thắt ở trẻ bú mẹ [3].
  • Loại bỏ sữa bò khỏi thực đơn của mẹ giúp chấm dứt triệu chứng xuất huyết tiêu hóa dưới ở nhiều trẻ sơ sinh bị viêm ruột dị ứng [6].
  • Trong một số ca lâm sàng nghiêm trọng, việc mẹ kiêng cữ không mang lại hiệu quả mà trẻ cần chuyển sang sữa công thức thủy phân hoàn toàn hoặc sữa chứa axit amin tự do [6].

Hiện không có bằng chứng cho thấy việc mẹ ăn trứng hay hải sản trong chế độ low-carb là nguyên nhân trực tiếp gây dị ứng tiêu hóa, trừ khi bản thân trẻ có cơ địa dị ứng với chính thực phẩm đó [5, 7].

Điều chưa biết về tác động của chế độ ăn low-carb

Các tài liệu y khoa hiện tại chưa cung cấp đầy đủ câu trả lời cho những vấn đề sau:

  • Chưa có thử nghiệm ngẫu nhiên có đối chứng đánh giá việc mẹ ăn low-carb dài hạn tác động ra sao đến hệ vi sinh đường ruột và tiêu hóa của trẻ bú mẹ.
  • Chưa có nghiên cứu xác định liệu lượng đạm hoặc hải sản tăng lên từ thực đơn low-carb của mẹ có làm tăng tỷ lệ viêm ruột hay khó tiêu ở trẻ sơ sinh hay không.
  • Chưa rõ ngưỡng hạn chế carbohydrate an toàn cho mẹ đang cho con bú để không làm ảnh hưởng đến nguồn năng lượng tổng thể.

Những đối tượng cần thận trọng khi mẹ áp dụng low-carb

Người mẹ đang nuôi con bằng sữa mẹ nên cân nhắc kỹ trước khi thay đổi thực đơn nếu thuộc các trường hợp sau:

  • Trẻ sinh non hoặc nhẹ cân: Trẻ sinh non có hệ enzym tiêu hóa và khả năng bài tiết dịch vị kém hơn trẻ đủ tháng [1].
  • Trẻ có tiền sử tiêu máu hoặc nghi ngờ viêm ruột dị ứng: Nhóm này cần được bác sĩ chuyên khoa chẩn đoán phân biệt giữa rối loạn tiêu hóa chức năng và dị ứng protein [2, 5].
  • Mẹ có bệnh lý chuyển hóa hoặc đái tháo đường thai kỳ: Mọi can thiệp giảm năng lượng cần có sự giám sát y tế để đảm bảo an toàn cho cả mẹ và bé [7].

Cách áp dụng dinh dưỡng thực tế cho mẹ nuôi con bú

Chế độ ăn của mẹ nên hướng đến sự cân đối thay vì cắt bỏ tinh bột quá mức. Thay vì tiêu thụ một lượng đạm quá lớn từ hải sản hay thịt đỏ, mẹ có thể duy trì mức nạp protein vừa phải và theo dõi phản ứng tiêu hóa của con [3, 8]. Khi phát hiện trẻ quấy khóc nhiều, nôn trớ liên tục hoặc phân có nhầy máu, phụ huynh cần đưa bé đi khám nhi khoa thay vì tự ý cắt giảm nhóm thực phẩm thiết yếu [2, 5].

Chưa có cơ sở khoa học khẳng định chế độ low-carb của mẹ gây hại cho đường ruột của bé. Tuy nhiên, hệ tiêu hóa non nớt của trẻ sơ sinh rất nhạy cảm với các rối loạn chức năng sinh lý. Mẹ nên duy trì thực đơn đa dạng, tránh các chế độ ăn kiêng cực đoan để bảo vệ sức khỏe của cả hai mẹ con.