Nhiều vận động viên và người tập thể thao chuyển sang dùng kẹo cao su caffeine với hy vọng chất kích thích ngấm tức thì vào máu để tăng sức bền [2, 4]. Trái với niềm tin phổ biến rằng đường ngậm giúp hoạt chất đi vào máu nhanh gấp nhiều lần nuốt, các thử nghiệm lâm sàng cho thấy thực tế phức tạp hơn [1, 7].
Các thử nghiệm ngẫu nhiên trên người chỉ ra kẹo cao su caffeine đi vào tuần hoàn nhanh hơn viên nang nuốt qua đường ruột [1], nhưng không có hiện tượng nhanh vượt trội hay "gấp bội" khi so với dạng lỏng như cà phê [1, 7]. Tổng mức hấp thu của kẹo cao su tương đương các dạng uống truyền thống [1, 2, 7].
Kẹo cao su caffeine đi vào cơ thể bằng con đường nào?
Khi nhai kẹo, caffeine được giải phóng vào nước bọt và hấp thu trực tiếp qua hệ thống mao mạch dày đặc ở niêm mạc miệng [2, 8]. Phần caffeine còn lại hòa cùng nước bọt bị nuốt xuống và tiếp tục hấp thu qua đường tiêu hóa [2].
Nghiên cứu dược động học ghi nhận nồng độ caffeine trong huyết tương xuất hiện hai đỉnh riêng biệt [2]. Đỉnh đầu tiên đại diện cho lượng hấp thu qua niêm mạc má, và đỉnh thứ hai tương ứng với phần được hấp thu tại dạ dày, ruột [2]. Sự kết hợp hai con đường này giúp caffeine nhanh chóng hiện diện trong tuần hoàn [3, 4].
Tốc độ hấp thu: Nhanh hơn dạng viên nhưng không vượt trội dạng lỏng
Một thử nghiệm chéo ngẫu nhiên năm 2024 trên 16 vận động viên phong trào khỏe mạnh so sánh 200 mg caffeine ở 5 dạng: viên nang, viên nén, dung dịch uống, túi ngậm và kẹo cao su [3]. Kết quả cho thấy không có sự khác biệt có ý nghĩa thống kê về thời gian đạt nồng độ đỉnh (Tmax), nồng độ đỉnh (Cmax) và tổng độ sinh khả dụng (AUC) giữa các dạng dùng [3]. Đáng chú ý, trong 5, 10 và 15 phút đầu, dạng caffeine lỏng mới là dạng vượt trội về nồng độ trong máu do tính hòa tan cao [3].
Một thử nghiệm chéo khác trên 16 người trưởng thành khỏe mạnh so sánh kẹo cao su caffeine với cà phê hòa tan ở mức liều khoảng 50 mg [4]. Nghiên cứu không ghi nhận sự khác biệt có ý nghĩa thống kê về thời gian đạt nồng độ đỉnh (p = 0,3308) cũng như hằng số tốc độ hấp thu (p = 0,3894) giữa kẹo cao su và đồ uống [4]. Nhìn chung, kẹo cao su ngấm nhanh hơn viên nang nuốt vào ruột [1], nhưng tốc độ không hơn cà phê nước [4].
Tác động thực tế đến thành tích thể thao
Tổng quan hệ thống năm 2024 từ 32 nghiên cứu cho thấy kẹo cao su caffeine liều thấp (100–300 mg hoặc 2–4 mg/kg thể trọng) giúp cải thiện sức bền, sức mạnh chi dưới và hiệu suất thi đấu chuyên biệt [5]. Dạng dùng này cũng hỗ trợ giảm cảm giác gắng sức (RPE) khi vận động [5].
Trong bài tập kháng lực, một thử nghiệm ngẫu nhiên mù đôi trên 16 nam giới tập tạ dùng liều 3 mg/kg nhai trong 5 phút trước kiểm tra [6]. Kết quả ghi nhận mức tạ tối đa 1RM tăng 5,0% ở bài đẩy ngực (bench press) và 6,8% ở bài gánh đùi (back squat) [6]. Số lần lặp lại đến khi kiệt sức ở mức 60% 1RM cũng tăng lần lượt 18,8% và 33,3% so với nhóm dùng kẹo giả dược [6].
Kẹo cao su caffeine không nhả hết hoạt chất
Lượng caffeine ghi trên bao bì không tương đương lượng caffeine đi vào cơ thể người nhai [5, 7]. Thời gian nhai ảnh hưởng trực tiếp đến độ giải phóng hoạt chất: nhai 10 phút nhả nhiều hơn 5 phút và 2 phút [2].
Nghiên cứu phân tích bã kẹo cao su sau khi nhai ghi nhận lượng caffeine thực tế sẵn sàng để hấp thu thấp hơn khoảng 18% so với liều định danh 50 mg ban đầu [5, 7]. Ngay cả sau 30 phút nhai cơ học liên tục, vẫn còn khoảng 10% lượng caffeine lưu lại trong bã cao su [7]. Tốc độ và lực nhai của mỗi cá nhân tạo ra sự chênh lệch liều thực nhận [7].
Những điều khoa học chưa làm rõ
Các dữ liệu hiện tại chưa xác định được thời gian nhai tối ưu để đồng bộ chính xác thời điểm đạt nồng độ đỉnh với từng môn thể thao [3, 5]. Nghiên cứu về ảnh hưởng di truyền liên quan đến tốc độ chuyển hóa caffeine khi dùng qua niêm mạc miệng còn thiếu [7]. Tác động của kẹo cao su caffeine lên hiệu suất bùng nổ, độ nhanh nhẹn, thăng bằng và cảm nhận đau đớn cũng cho kết quả chưa đồng nhất hoặc thiếu dữ liệu đối chứng [5].
Ai nên thận trọng khi sử dụng?
Người có bệnh lý tim mạch, tăng huyết áp hoặc rối loạn nhịp tim cần hỏi ý kiến bác sĩ trước khi sử dụng kẹo cao su chứa hoạt chất kích thích này [5]. Caffeine kích hoạt hệ thần kinh giao cảm [5], có thể gây cảm giác bồn chồn hoặc nhịp tim nhanh.
Phụ nữ mang thai, người đang cho con bú và người nhạy cảm với caffeine nên tránh hoặc tham khảo chuyên gia y tế do các nghiên cứu hiện có chủ yếu thực hiện trên nhóm vận động viên hoặc người trẻ khỏe mạnh [1, 6, 7]. Tránh dùng kẹo chứa caffeine vào buổi chiều muộn hoặc tối để hạn chế nguy cơ mất ngủ [4].
Gợi ý áp dụng thực tế
Nếu sử dụng kẹo cao su caffeine cho hoạt động tập luyện, nên nhai kỹ từ 5 đến 10 phút trước khi bắt đầu bài tập nhằm hỗ trợ quá trình giải phóng hoạt chất [3, 6]. Liều lượng thường được nghiên cứu cho hiệu quả vận động dao động từ 100–300 mg hoặc 2–4 mg/kg thể trọng [5]. Người dùng cần lưu ý tính toán lượng thực nhận có thể hao hụt khoảng 18% so với nhãn mác [5, 7]. Khi có bệnh nền hoặc dùng chung thuốc điều trị, hãy tham khảo ý kiến chuyên gia y tế trước khi dùng.
