Nhiều người mắc bệnh vẩy nến lo ngại caffeine hoặc cà phê gây bùng phát phản ứng viêm trên da. Thói quen uống cà phê mỗi sáng đặt ra nghi vấn liệu hoạt chất này hỗ trợ hay làm trầm trọng thêm tổn thương vẩy nến.

Bằng chứng hiện tại cho thấy caffeine không trực tiếp làm tăng viêm da vẩy nến; cà phê đường uống ở mức vừa phải gắn liền với giảm mức độ nghiêm trọng bệnh, trong khi caffeine bôi ngoài da cho hiệu quả tích cực trong thử nghiệm lâm sàng [1], [2]. Tuy nhiên, tác động toàn thân của caffeine đơn lẻ rất phức tạp vì có thể làm tăng đồng thời cả chất kích thích viêm lẫn kháng viêm [3].

Caffeine tác động thế nào đến phản ứng viêm?

Caffeine là một alkaloid chiếm khoảng 1% thành phần hạt cà phê, hoạt động như chất điều hòa miễn dịch [4]. Hoạt chất này ức chế enzyme phosphodiesterase nội bào và đối kháng thụ thể adenosine [4].

Ở mức tế bào, caffeine làm giảm sự di chuyển của bạch cầu đơn nhân và bạch cầu trung tính [4]. Hoạt chất này ức chế tăng sinh tế bào Th1/Th2 và ngăn chặn giải phóng các cytokine tiền viêm gồm IL-1, IL-6, IL-11, TNF-alpha, đồng thời kích thích các yếu tố kháng viêm như IL-4, IL-10 và adiponectin [4].

Tuy vậy, tác động thực tế trên người có sự phức tạp [3]. Tổng quan hệ thống trên các thử nghiệm lâm sàng ghi nhận caffeine dạng tinh khiết làm tăng chất gây viêm IL-6 ở 3/5 nghiên cứu, đồng thời tăng chất kháng viêm IL-10 ở 2/3 nghiên cứu [3].

Uống cà phê ảnh hưởng thế nào đến mức độ vẩy nến?

Nghiên cứu quan sát cắt ngang trên 221 bệnh nhân vẩy nến chưa qua điều trị đánh giá mức độ nặng qua chỉ số PASI [1]. Kết quả cho thấy nhóm có uống cà phê đạt điểm tổn thương da PASI thấp hơn đáng kể so với nhóm không uống [1].

Mối liên quan giữa lượng dùng và mức độ bệnh biểu hiện theo dạng đường cong [1]. Điểm PASI và tỷ lệ mắc hội chứng chuyển hóa thấp nhất ở nhóm uống 3 tách cà phê mỗi ngày [1]. Ngược lại, người uống từ 4 tách mỗi ngày trở lên lại ghi nhận chỉ số PASI cao nhất [1].

Hiệu quả giảm điểm PASI rõ rệt nhất ở nhóm uống 3 tách cà phê mỗi ngày và không hút thuốc lá [1]. Ngoài caffeine, cà phê chứa các polyphenol như axit chlorogenic, axit caffeic và protein arabinogalactan có tính kháng viêm và ức chế miễn dịch tại chỗ [4].

Caffeine dùng bôi ngoài da cho tổn thương vẩy nến

Trái với đường uống chịu chuyển hóa toàn thân, caffeine dùng tại chỗ cho thấy tiềm năng điều trị trực tiếp [2]. Một nghiên cứu mù đôi, có đối chứng với giả dược chứng minh chế phẩm bôi ngoài da chứa caffeine 10% an toàn và hiệu quả đối với vẩy nến thể mảng mạn tính ổn định [2].

Caffeine tại chỗ giúp tăng cường đáp ứng mô, hạn chế bùng phát tổn thương da khu trú [2]. Đây là hướng can thiệp độc lập với thói quen tiêu thụ đồ uống chứa caffeine qua đường tiêu hóa [2].

Dù vậy, chế phẩm bôi 10% là thuốc dùng ngoài có kiểm soát, không đồng nghĩa việc tự ý đắp bã cà phê hay nước cà phê lên da sẽ mang lại tác dụng tương tự.

Những điều nghiên cứu chưa làm rõ

Các dữ liệu hiện tại chưa phân tách hoàn toàn tác dụng của riêng caffeine dạng uống với các hợp chất chống oxy hóa dồi dào khác trong hạt cà phê [4], [3]. Tổng quan hệ thống cho thấy cà phê thể hiện đặc tính kháng viêm vượt trội hơn so với hoạt chất caffeine đơn độc [3].

Nghiên cứu trên bệnh nhân vẩy nến hiện chỉ là thiết kế quan sát cắt ngang trên 221 người [1]. Chưa có thử nghiệm can thiệp ngẫu nhiên có đối chứng dài hạn về việc tăng hoặc cắt giảm caffeine dạng uống trên bệnh nhân vẩy nến.

Dữ liệu về mức độ tác động của caffeine từ các nguồn khác như trà, nước tăng lực đối với bệnh vẩy nến cũng chưa được thiết lập đầy đủ trong các trích đoạn nghiên cứu hiện có.

Nhóm người bệnh nên thận trọng

Người mắc bệnh vẩy nến có thói quen tiêu thụ caffeine lượng lớn cần lưu ý ngưỡng dung nạp [1]. Nhóm uống từ 4 tách cà phê mỗi ngày trở lên có liên quan đến chỉ số tổn thương da PASI cao hơn [1].

Bệnh nhân có hội chứng chuyển hóa đi kèm hoặc người có thói quen hút thuốc lá cần kiểm soát tổng thể lối sống [1]. Hút thuốc làm giảm mối liên quan tích cực giữa việc tiêu thụ cà phê vừa phải và mức độ cải thiện tổn thương da [1].

Người nhạy cảm với chất kích thích hoặc gặp tình trạng tăng nhịp tim, rối loạn giấc ngủ do caffeine nên giảm liều lượng đồ uống chứa hoạt chất này.

Cách tiếp cận thực tế cho người bệnh

Người mắc vẩy nến không bắt buộc phải kiêng cà phê nếu cơ thể dung nạp tốt. Lượng dùng khoảng 2-3 tách cà phê mỗi ngày được ghi nhận đi kèm mức độ hoạt động bệnh thấp hơn trong nghiên cứu quan sát [1].

Tránh lạm dụng từ 4 tách mỗi ngày trở lên để hạn chế nguy cơ tăng điểm số tổn thương da [1]. Ưu tiên cà phê nguyên chất, hạn chế pha nhiều đường sữa nhằm kiểm soát tốt các rối loạn chuyển hóa đi kèm [1].

Không tự ý thoa các dung dịch chứa caffeine tự chế lên vết thương hở khi chưa có chỉ định y khoa. Khi cần thay đổi chế độ dinh dưỡng hoặc dùng thuốc bôi điều trị, người bệnh nên tham khảo ý kiến bác sĩ da liễu.