Nhiều người lao động thể lực áp dụng chế độ giảm muối DASH nhằm mục đích kiểm soát huyết áp và bảo vệ sức khỏe tim mạch. Tuy nhiên, việc hạn chế natri nghiêm ngặt trong điều kiện lao động đổ mồ hôi nhiều thường làm dấy lên nỗi lo bị chuột rút liên tục.

Hiện chưa có nghiên cứu can thiệp trực tiếp nào về chế độ ăn DASH trên đối tượng người lao động nặng. Dù vậy, các bằng chứng sinh lý và dữ liệu từ môi trường công nghiệp cho thấy việc thiếu hụt natri khi cơ thể bài tiết nhiều mồ hôi làm tăng nguy cơ co thắt cơ [1], [2].

Bằng chứng về mất muối và chuột rút khi làm việc nặng

Các báo cáo lịch sử từ đầu thế kỷ 20 đã ghi nhận mối liên hệ giữa mất cân bằng nước - muối với hiện tượng co rút cơ ở người làm việc trong môi trường nóng ẩm [3]. Dữ liệu từ môi trường công nghiệp quy mô lớn cho thấy chuột rút xảy ra thường xuyên hơn tại các khu vực nóng có mức độ bài tiết mồ hôi cao [2].

Một nghiên cứu tiến cứu năm 2000 theo dõi 106 trường hợp kiệt sức do nhiệt tại mỏ kim loại sâu dưới lòng đất [3]. Kết quả nghiên cứu này chỉ ra rằng chuột rút do nhiệt có liên quan tới tình trạng mất nước nhưng không đi kèm hạ natri máu hệ thống [3]. Nguy cơ chuột rút cơ gia tăng khi cơ thể bị thâm hụt natri do hiện tượng đổ mồ hôi mặn kéo dài [3].

Bên cạnh đó, việc uống quá nhiều nước lọc đơn thuần sau khi đổ mồ hôi khiến cơ bắp dễ bị chuột rút hơn trước các kích thích điện [2]. Ngược lại, tình trạng nhạy cảm co rút này giảm đi đáng kể khi sử dụng đồ uống chứa hàm lượng chất điện giải cao [2].

Thần kinh hay điện giải: Cơ chế chuột rút phát sinh từ đâu?

Hiện tượng co cơ khi vận động nhiệt thường bắt nguồn từ sự thâm hụt khối lượng natri toàn thân qua bài tiết mồ hôi [1]. Khi khoang kẽ bị co rút, các đầu tận cùng sợi trục của nơ-ron vận động trở nên hưng phấn quá mức và tự phát xung [1]. Tình trạng này khiến các rung giật bó cơ nhỏ nhanh chóng tiến triển thành cơn chuột rút làm bất động cơ bắp chỉ trong vòng 20 đến 30 phút [1].

Tuy nhiên, cơ chế co thắt cơ vẫn tồn tại nhiều tranh luận khoa học [3], [4]. Một tổng quan năm 2018 phân tích 69 tài liệu khoa học cho thấy cơ chế thần kinh cơ chiếm ưu thế hơn giả thuyết mất nước đơn thuần [4]. Quá tải và mỏi cơ gây mất cân bằng giữa tín hiệu kích thích từ thoi cơ và tín hiệu ức chế từ cơ quan gân Golgi [3], [4].

Điện thế hoạt động trong cơn chuột rút được phát sinh tại thân tế bào nơ-ron vận động ở tủy sống thay vì chỉ kích thích ngoại biên [4]. Do đó, chuột rút có thể bắt nguồn từ cả hai yếu tố: rối loạn điện giải cục bộ và sự mỏi của hệ thống kiểm soát thần kinh [3], [4].

Hiểu lầm thường gặp về việc cắt giảm muối khi lao động

Nhiều người tin rằng cắt giảm muối càng thấp luôn mang lại lợi ích cho mọi đối tượng. Quan điểm này bỏ qua lượng muối thực tế bị đào thải qua mồ hôi trong quá trình vận động hoặc lao động nặng nhọc [1]. Để phòng ngừa chuột rút nhiệt, lượng natri và clorua mất qua mồ hôi cần được bù đắp tương ứng thông qua khẩu phần ăn uống hàng ngày [1].

Một hiểu lầm khác là chuột rút chỉ xuất hiện khi thời tiết nắng nóng. Thực tế, co rút cơ liên quan đến vận động vẫn xảy ra ở điều kiện nhiệt độ mát mẻ hoặc môi trường cực lạnh [3], [2]. Điều này chứng tỏ sự mỏi cơ và biến đổi thần kinh vận động cũng giữ vai trò quyết định, không riêng áp lực nhiệt độ [3].

Điều các nghiên cứu hiện tại chưa biết

Các tài liệu nghiên cứu chưa đánh giá ngưỡng cắt giảm natri an toàn cụ thể cho từng nhóm ngành nghề nặng nhọc. Không có số liệu đo lường mức độ ảnh hưởng của chế độ ăn DASH tiêu chuẩn (hạn chế natri dưới 2.300 mg hoặc 1.500 mg mỗi ngày) lên hiệu suất lao động chân tay.

Mối liên hệ giữa tình trạng hạ natri máu lâm sàng và chuột rút do vận động vẫn chưa có lời giải rõ ràng [2]. Các nghiên cứu về hạ natri máu do vận động hầu như không nhắc đến hiện tượng co thắt cơ [2]. Cơ chế sinh lý bệnh chi tiết của quá trình mất natri qua mồ hôi dẫn đến chuột rút vẫn còn bỏ ngỏ [3].

Ai nên thận trọng với việc cắt giảm muối?

Người lao động thể lực cường độ cao trong hầm mỏ, công trường xây dựng hoặc nhà máy nhiệt luyện cần thận trọng khi kiêng muối quá mức [3], [2]. Những người có thói quen đổ mồ hôi mặn hoặc làm việc nhiều giờ dưới nhiệt độ cao dễ bị thâm hụt natri toàn thân [3], [1].

Người đang điều trị bệnh lý đồng thời có nguy cơ rối loạn điện giải cần theo dõi sát sao. Điển hình như bệnh nhân chạy thận nhân tạo sử dụng dịch lọc natri thấp cũng dễ bị kích hoạt các cơn co rút cơ [2]. Bất kỳ ai xuất hiện các đợt giật cơ nhỏ tiến triển nhanh khi làm việc đều cần điều chỉnh lại chế độ bù nước và khoáng [1].

Cách kiểm soát và phòng ngừa chuột rút thực tế

Biện pháp tức thời hiệu quả nhất để xử lý cơn chuột rút cục bộ là thực hiện các bài tập kéo giãn cơ [3]. Việc kết hợp kỹ thuật thư giãn sau co cơ đẳng trường hoặc tập tăng cường sức mạnh cơ lệch tâm cũng hỗ trợ phòng ngừa co rút tái phát [3].

Về mặt dinh dưỡng, người lao động mất nhiều mồ hôi cần bù đắp cả nước lẫn natri clorua để khôi phục thể tích dịch ngoại bào [1]. Sử dụng dung dịch chứa chất điện giải mang lại hiệu quả giảm tính nhạy cảm của cơ bắp tốt hơn việc uống nước lọc đơn thuần [2].

Các phương pháp bổ sung điện giải, dùng nước dưa muối hoặc mù tạt từng được ghi nhận trong việc hỗ trợ phòng ngừa chuột rút liên quan vận động [3]. Người có bệnh nền tim mạch muốn thực hiện chế độ giảm muối khi làm việc nặng nên tham khảo ý kiến bác sĩ chuyên khoa để cân bằng lượng muối tiêu thụ phù hợp.