Nấm mèo (mộc nhĩ) là thực phẩm quen thuộc trong bữa ăn hàng ngày. Nhiều người quan tâm liệu chất xơ trong loại nấm này có tác dụng nuôi dưỡng hệ vi sinh đường ruột như một prebiotic hay không.

Nghiên cứu hiện nay cho thấy polysaccharide chiết xuất từ nấm mèo thể hiện tiềm năng prebiotic rõ rệt, nhưng bằng chứng mới dừng ở mức thử nghiệm lên men phân trong ống nghiệm (in vitro), chưa có thử nghiệm lâm sàng trên cơ thể người sống [1]. Đáng chú ý, dữ liệu thực nghiệm ghi nhận hoạt chất này làm tăng nhóm khuẩn Bacteroides và Parabacteroides, chưa có bằng chứng trực tiếp cho thấy kích thích vi khuẩn Bifidobacterium như các giả định ban đầu [1].

Bằng chứng phòng thí nghiệm về chất xơ nấm mèo

Một nghiên cứu công bố năm 2025 tiến hành lên men phân người trong ống nghiệm để đánh giá polysaccharide từ nấm mèo (Auricularia auricula) [1]. Kết quả phân tích hệ gen vi sinh và chất chuyển hóa cho thấy hệ vi khuẩn sử dụng nguồn chất xơ này để tạo ra lượng lớn các axit béo chuỗi ngắn gồm acetic acid, propionic acid và butyric acid [1].

Quá trình lên men này làm thay đổi cấu trúc vi sinh vật: tăng tỷ lệ giữa hai ngành Bacteroidetes và Firmicutes, tăng số lượng lợi khuẩn Bacteroides (đặc biệt là Parabacteroides), đồng thời ức chế các nhóm khuẩn có hại như Bilophila, Morganella và Escherichia-Shigella [1]. Nghiên cứu cũng xác định 26 dấu ấn sinh học tiềm năng liên quan đến các con đường chuyển hóa tryptophan, axit mật, purine và butyric acid [1].

Ngoài ra, một thử nghiệm phòng thí nghiệm năm 2024 về chất xơ từ nấm và ngũ cốc cũng chỉ ra: quá trình vi khuẩn đường ruột phân giải polysaccharide nấm tạo ra các axit béo chuỗi ngắn, hỗ trợ biểu mô ruột tiết dịch nhầy mucin và kích thích biệt hóa tế bào HT-29 [2].

Cơ chế tác động của prebiotic đường ruột

Prebiotic là các carbohydrate chuỗi ngắn hoặc chất xơ không bị tiêu hóa ở dạ dày, đi xuống ruột già làm thức ăn có chọn lọc cho vi sinh vật [3], [4]. Quá trình lên men tạo ra sản phẩm chính là axit béo chuỗi ngắn [5], [3].

Các axit béo chuỗi ngắn này đóng vai trò quan trọng: củng cố độ bền và chức năng của hàng rào biểu mô ruột, điều hòa phản ứng viêm, cải thiện miễn dịch, hỗ trợ chuyển hóa lipid và đường huyết [5]. Khi môi trường đường ruột được cung cấp cơ chất phù hợp, lợi khuẩn phát triển lấn át và ức chế các vi khuẩn gây bệnh [1], [6].

Điểm chưa biết từ các nghiên cứu hiện tại

Nghiên cứu về nấm mèo hiện tại chỉ dừng ở mức chiết xuất polysaccharide và thử nghiệm trong mô hình ống nghiệm (in vitro) [1]. Chưa có thử nghiệm ngẫu nhiên có đối chứng trên người sống để kiểm chứng lượng ăn nấm mèo thông thường có đem lại hiệu quả tương tự hay không [1], [3].

Giả thiết về việc polysaccharide nấm mèo nuôi trực tiếp chủng lợi khuẩn Bifidobacterium vẫn chưa có bằng chứng cụ thể; các dữ liệu hiện có về Bifidobacterium chủ yếu đến từ các prebiotic khác như inulin, GOS hay oligofructose [1], [3], [6]. Mức độ sinh khí ruột (như khí hydro, methane) khi tiêu hóa nấm mèo ở người thực tế cũng chưa được đo lường cụ thể [7].

Ai nên thận trọng khi dùng nấm mèo?

Chất xơ lên men trong ruột luôn đi kèm quá trình sinh khí tự nhiên [3], [7]. Người mắc hội chứng ruột kích thích (IBS), rối loạn chức năng ruột hoặc người hay bị đầy hơi chướng bụng cần theo dõi phản ứng cơ thể khi ăn nấm mèo với lượng lớn [7].

Chưa có dữ liệu độc học hay liều bổ sung dạng chiết xuất cô đặc cho phụ nữ mang thai, người suy giảm miễn dịch hay bệnh nhân suy thận nặng. Người có bệnh lý nền cần tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi sử dụng các sản phẩm bổ sung chiết xuất liều cao từ nấm [5].

Cách dùng nấm mèo hợp lý

Nấm mèo nên được sử dụng như một loại thực phẩm cung cấp chất xơ tự nhiên trong bữa ăn đa dạng hàng ngày. Không xem nấm mèo là thuốc chữa bệnh đường ruột hay chế phẩm prebiotic thay thế điều trị y khoa [1], [5].

Nên chế biến chín hoàn toàn, ngâm rửa đúng cách trước khi nấu. Khi bổ sung chất xơ vào chế độ ăn, cần uống đủ nước và tăng lượng từ từ để hệ tiêu hóa thích nghi, hạn chế cảm giác chướng bụng [3], [7].

Nhìn chung, nấm mèo cung cấp nguồn chất xơ có tiềm năng điều hòa hệ vi sinh và hỗ trợ tạo axit béo chuỗi ngắn theo các thử nghiệm tế bào. Tuy nhiên, người dùng cần kết hợp thực phẩm này trong chế độ ăn cân bằng thay vì kỳ vọng tác dụng chữa bệnh vượt ngoài bằng chứng khoa học hiện có.