Nhiều phụ nữ từng trải qua tiền sản giật thường lo lắng về nguy cơ bệnh lặp lại ở lần mang thai tiếp theo. Chế độ ăn DASH (chế độ ăn ngăn ngừa tăng huyết áp) thường được quan tâm như một giải pháp dinh dưỡng hỗ trợ huyết áp lành mạnh.

Tuy nhiên, các bằng chứng hiện có chỉ cho thấy chế độ ăn DASH liên quan đến việc giảm nguy cơ tiền sản giật nói chung; hiện chưa có dữ liệu lâm sàng chứng minh việc duy trì DASH từ thời kỳ cho con bú đến thai kỳ tiếp theo giúp ngăn ngừa tái phát tiền sản giật.

Nguy cơ tái phát tiền sản giật ở lần mang thai sau

Phụ nữ có tiền sử mắc tiền sản giật đối mặt với nguy cơ tái phát bệnh ở các thai kỳ sau [1]. Tỷ lệ tái phát được ghi nhận dao động từ dưới 10% đến 65% tùy theo quần thể nghiên cứu [2]. Với những trường hợp từng mắc tiền sản giật nặng ở lần mang thai đầu, tỷ lệ tái phát có thể lên tới gần 50% [1].

Một phân tích gộp trên hơn 99.000 phụ nữ cho thấy tỷ lệ tái phát chung của các rối loạn tăng huyết áp thai kỳ là 20,7%, và riêng tiền sản giật là 13,8% [2]. Nếu bệnh tái phát, thai phụ và thai nhi thường có nguy cơ gặp các biến chứng nặng nề hơn so với lần mắc đầu tiên [1]. Các yếu tố làm tăng nguy cơ tái phát bao gồm tăng huyết áp mạn tính, đái tháo đường týp 1 và độ tuổi trên 35 [3].

Bằng chứng khoa học về chế độ ăn DASH và tiền sản giật

Chế độ ăn DASH tập trung vào tăng cường rau củ, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt, sữa ít béo và hạn chế chất béo bão hòa cùng đường tinh luyện [4]. Các nghiên cứu về chế độ này chủ yếu đánh giá nguy cơ phát sinh bệnh lần đầu hoặc trên nhóm phụ nữ mang thai nói chung.

Một nghiên cứu bệnh - chứng tại Trung Quốc trên 449 ca mắc tiền sản giật và 449 người đối chứng ghi nhận nhóm phụ nữ tuân thủ DASH ở mức cao nhất (nhóm 1/4 cao nhất) có nguy cơ mắc tiền sản giật thấp hơn 47% so với nhóm tuân thủ thấp nhất sau khi hiệu chỉnh các yếu tố nguy cơ (OR: 0,53; khoảng tin cậy 95%: 0,36 - 0,78) [5].

Một tổng quan năm 2025 cũng chỉ ra rằng việc tuân thủ chế độ ăn DASH liên quan đến việc giảm khoảng 35% đến 45% nguy cơ tiền sản giật trong các nghiên cứu quan sát [4]. Các thử nghiệm can thiệp ở nhóm nguy cơ cao cũng ghi nhận DASH giúp cải thiện kiểm soát huyết áp [4]. Các cơ chế tiềm năng được đưa ra bao gồm điều hòa huyết áp, giảm viêm, chống oxy hóa và cải thiện chức năng nội mô [4].

DASH có ngăn được tiền sản giật tái phát?

Dù DASH mang lại lợi ích tiềm năng cho huyết áp thai kỳ, chưa có thử nghiệm lâm sàng nào đánh giá tác động cụ thể của DASH trên nhóm phụ nữ có tiền sử tiền sản giật để phòng ngừa tái phát. Việc thay đổi lối sống và bổ sung dinh dưỡng nhằm ngăn tiền sản giật tái phát hiện vẫn còn nhiều điều chưa chắc chắn về mặt hiệu quả bảo vệ thực tế [2].

Một nghiên cứu theo dõi đoàn hệ 752 phụ nữ có tiền sử tiền sản giật cho thấy dù đã đánh giá và tư vấn các yếu tố nguy cơ tim mạch ngoài thai kỳ, tỷ lệ tái phát tiền sản giật không giảm đáng kể trong 20 năm (29% giai đoạn 1997-2004; 20% giai đoạn 2005-2009; 24% giai đoạn 2010-2016) [6]. Điều này cho thấy chỉ thay đổi lối sống đơn thuần có thể chưa đủ để ngăn ngừa bệnh quay trở lại.

Điều chưa biết

Hiện chưa có nghiên cứu khoa học nào trả lời được các câu hỏi sau:

  • Duy trì chế độ ăn DASH liên tục từ giai đoạn cho con bú xuyên suốt đến lần mang thai tiếp theo có làm hạ thấp tỷ lệ tiền sản giật tái phát hay không.
  • Thời điểm bắt đầu và thời gian áp dụng chế độ ăn DASH bao lâu là tối ưu để bảo vệ thai kỳ tiếp theo [4].
  • Tác động hiệp đồng giữa chế độ DASH với các can thiệp y khoa dự phòng tiêu chuẩn trên nhóm phụ nữ nguy cơ cao tái phát [4].

Các can thiệp y khoa dự phòng đã được nghiên cứu

Trong khi chế độ ăn chưa đủ bằng chứng phòng ngừa tái phát, y học đã ghi nhận hiệu quả từ một số can thiệp chuyên khoa:

  • Aspirin liều thấp: Các hiệp hội chuyên môn khuyến cáo dùng aspirin liều thấp cho phụ nữ có nguy cơ cao [7]. Khuyến cáo từ Lực lượng Đặc nhiệm Y tế Dự phòng Hoa Kỳ (USPSTF) về việc dùng aspirin liều thấp đã giúp giảm 30% nguy cơ tiền sản giật tái phát trong nghiên cứu đoàn hệ [3].
  • Heparin trọng lượng phân tử thấp (LMWH): Nghiên cứu ngẫu nhiên trên 80 phụ nữ có tiền sử tiền sản giật mang kiểu gen ACE DD cho thấy dalteparin giúp giảm đáng kể nguy cơ tái phát tiền sản giật so với nhóm không dùng (nguy cơ tương đối RR: 0,26) [8].

Ai nên thận trọng?

Phụ nữ có tiền sử mắc tiền sản giật không nên tự ý dựa hoàn toàn vào chế độ ăn uống để ngăn bệnh tái phát. Nhóm có nguy cơ tái phát cao bao gồm:

  • Người từng mắc tiền sản giật nặng hoặc khởi phát sớm ở thai kỳ trước [1].
  • Người mắc tăng huyết áp mạn tính, đái tháo đường hoặc béo phì [3], [7].
  • Phụ nữ trên 35 tuổi khi mang thai [3].

Gợi ý áp dụng thực tế

Phụ nữ mong muốn mang thai sau lần sinh có tiền sản giật nên:

  • Thăm khám tiền sản và tim mạch trước khi có kế hoạch mang thai lại để đánh giá toàn diện các yếu tố nguy cơ [1], [6].
  • Áp dụng các nguyên tắc ăn uống cân bằng kiểu DASH (nhiều rau quả, hạn chế muối và chất béo bão hòa) để tăng cường sức khỏe tim mạch nói chung [4].
  • Tuân thủ hướng dẫn dùng thuốc điều trị hoặc thuốc dự phòng (như aspirin liều thấp) theo đúng chỉ định của bác sĩ chuyên khoa [3], [7].

Việc áp dụng chế độ ăn DASH là lựa chọn dinh dưỡng tốt cho huyết áp tổng quát, nhưng chưa có bằng chứng khẳng định chế độ này ngăn được tiền sản giật tái phát. Thai phụ có tiền sử bệnh cần được bác sĩ chuyên khoa tư vấn can thiệp y tế cụ thể trước và trong thai kỳ mới.