Nhiều vận động viên tìm kiếm các giải pháp dinh dưỡng giúp duy trì thể trạng thi đấu và tối ưu tỷ lệ cơ mỡ. Chế độ ăn Địa Trung Hải thường được nhắc đến như một mô hình ăn uống lành mạnh, nhưng liệu chế độ này có hỗ trợ kiểm soát cân nặng an toàn cho giới thể thao hay không?

Hiện nay, bằng chứng khoa học chưa đủ để khẳng định chế độ Địa Trung Hải giúp vận động viên kiểm soát cân nặng an toàn hoặc duy trì khối cơ nạc, đặc biệt là ở các môn thể thao phân hạng cân. Dữ liệu hiện có chủ yếu đến từ các nghiên cứu quan sát quy mô nhỏ và một số ít thử nghiệm can thiệp với kết quả không đồng nhất [1][2][3].

Bằng chứng quan sát về thành phần cơ thể ở vận động viên

Các nghiên cứu khảo sát mức độ tuân thủ chế độ ăn Địa Trung Hải trên nhiều nhóm vận động viên cho thấy mối liên hệ với các chỉ số cơ thể là không rõ ràng. Một nghiên cứu năm 2014 trên 90 nữ vận động viên chèo thuyền kayak thuộc đội tuyển trẻ quốc gia ghi nhận mức độ tuân thủ chế độ Địa Trung Hải từ trung bình đến xuất sắc không tạo ra sự khác biệt về các biến số nhân trắc, tỷ lệ thành phần cơ thể, kiểu hình thể chất hay chỉ số khối cơ thể (BMI) [4].

Tương tự, nghiên cứu năm 2015 trên 12 nữ cầu thủ futsal chuyên nghiệp cho thấy mức độ tuân thủ chế độ này không có mối tương quan với các chỉ số thành phần cơ thể hay kết quả kiểm tra thể lực [5]. Ở nhóm 20 nữ vũ công vị thành niên trong một nghiên cứu năm 2022, dù mức độ tuân thủ chế độ ăn Địa Trung Hải ở mức thấp, sự thay đổi thành phần cơ thể chủ yếu phụ thuộc vào việc bắt đầu có chu kỳ kinh nguyệt chứ không xuất phát từ chế độ ăn [6]. Khảo sát năm 2025 trên 36 nam cầu thủ bóng bầu dục chuyên nghiệp cũng cho thấy mức độ tuân thủ thấp và thành phần cơ thể liên kết chặt chẽ hơn với mức độ hoạt động thể lực thay vì chế độ dinh dưỡng [7].

Kết quả từ các thử nghiệm can thiệp còn nhiều mâu thuẫn

Khi đưa chế độ ăn Địa Trung Hải vào thử nghiệm can thiệp thực tế, các kết quả thu được về khối lượng mỡ và cơ vẫn chưa nhất quán. Một thử nghiệm năm 2023 áp dụng thực đơn Địa Trung Hải kéo dài 15 ngày trên 15 nam vận động viên trượt tuyết vị thành niên ghi nhận thành phần cơ thể không thay đổi đáng kể, trong khi chu vi bắp tay giảm và chiều cao tăng nhẹ [8].

Một tổng quan hệ thống năm 2024 tổng hợp 7 thử nghiệm can thiệp với tổng cộng 116 người tham gia chỉ ra rằng tác động lên thành phần cơ thể rất trái chiều [2]. Một số nghiên cứu ghi nhận có sự cải thiện về khối lượng không mỡ và khối lượng cơ xương, nhưng các nghiên cứu khác lại không tìm thấy thay đổi có ý nghĩa thống kê [2]. Ngoài ra, một tổng quan hệ thống và phân tích gộp năm 2025 trên 9 nghiên cứu (192 vận động viên) ghi nhận mức tuân thủ có liên hệ nghịch với tỷ lệ mỡ cơ thể trong các quan sát, nhưng phân tích định lượng gộp lại cho thấy chế độ ăn không tạo ra thay đổi khác biệt rõ rệt [3].

Chưa có dữ liệu cho các môn thể thao phân hạng cân

Hiện tại chưa có nghiên cứu nào đánh giá trực tiếp chế độ ăn Địa Trung Hải trên vận động viên thuộc các môn thể thao phân hạng cân như võ thuật hay cử tạ. Các dữ liệu khoa học hiện có chỉ tập trung ở môn chèo thuyền, bóng đá trong nhà, bóng bầu dục, khiêu vũ và trượt tuyết [4][5][7][6][8].

Một tổng quan phạm vi năm 2024 phân tích 32 nghiên cứu cho thấy phần lớn dữ liệu (31 nghiên cứu) chỉ được thực hiện tại các quốc gia thuộc vùng Địa Trung Hải, với số lượng báo cáo cho từng chỉ số thành phần cơ thể còn rất hạn chế [1]. Do đó, việc suy diễn hiệu quả giữ cơ giảm mỡ của chế độ này sang các môn thể thao đòi hỏi kiểm soát hạng cân nghiêm ngặt là chưa có cơ sở khoa học [1][3].

Điều nghiên cứu chưa biết

  • Nghiên cứu chưa trả lời được liệu chế độ ăn Địa Trung Hải có hỗ trợ giảm mỡ dưới da nhanh mà vẫn bảo toàn khối cơ nạc trong giai đoạn siết cân trước thi đấu hay không.
  • Chưa xác định được cách thức điều chỉnh tỷ lệ các chất đa lượng (carbohydrate, protein, chất béo) theo tiêu chuẩn dinh dưỡng thể thao khi áp dụng mô hình này [1].
  • Chưa có dữ liệu dài hạn về việc kiểm soát cân nặng bền vững ngoài khu vực các nước Địa Trung Hải [1].

Ai nên thận trọng khi áp dụng?

Vận động viên thi đấu các môn phân hạng cân cần thận trọng nếu muốn áp dụng chế độ này để cắt giảm cân nặng cấp tốc. Việc áp dụng mô hình ăn uống mới mà không tính toán cụ thể tổng năng lượng có thể dẫn đến thiếu hụt năng lượng, tăng nguy cơ mất khối lượng cơ hoặc kéo dài thời gian hồi phục [5]. Những vận động viên có bệnh lý chuyển hóa hoặc đang trong giai đoạn tập luyện cường độ cao cần tham khảo ý kiến chuyên gia dinh dưỡng thể thao để được điều chỉnh thực đơn phù hợp.

Gợi ý áp dụng thực tế cho vận động viên

Vận động viên không nên sử dụng chế độ ăn Địa Trung Hải như một biện pháp cắt cân ngắn hạn trước ngày thi đấu. Nếu muốn cải thiện chất lượng bữa ăn tổng thể, có thể tiếp cận mô hình này bằng cách tăng cường rau xanh, trái cây, các loại hạt và dầu ô liu, kết hợp cá và thịt gia cầm với lượng vừa phải [8]. Khẩu phần năng lượng và chất đạm vẫn cần được cá nhân hóa chặt chẽ theo khối lượng tập luyện hàng ngày.

Kết luận

Bằng chứng hiện tại chưa đủ để chứng minh chế độ ăn Địa Trung Hải giúp vận động viên kiểm soát cân nặng hay bảo toàn cơ nạc hiệu quả hơn các chế độ khác. Vận động viên cần ưu tiên quản lý năng lượng và các chất đa lượng theo hướng dẫn chuyên môn thay vì kỳ vọng vào một mô hình ăn kiêng đơn lẻ.