Nhiều phụ huynh quan tâm đến chế độ ăn DASH nhằm xây dựng thói quen ăn uống lành mạnh và phòng ngừa sớm nguy cơ tim mạch cho con. Chế độ ăn này vốn rất nổi tiếng ở người trưởng thành nhờ khả năng hỗ trợ kiểm soát huyết áp hiệu quả. Tuy nhiên, việc áp dụng chế độ này cho lứa tuổi mầm non có thực sự mang lại lợi ích hay không vẫn là thắc mắc lớn.

Hiện tại chưa có bất kỳ thử nghiệm lâm sàng nào đánh giá tác động của chế độ ăn DASH trên nhóm trẻ nhỏ ở lứa tuổi mầm non bình thường. Toàn bộ các bằng chứng can thiệp và quan sát hiện nay mới chỉ được thực hiện trên trẻ em từ 8 tuổi trở lên, thanh thiếu niên hoặc nhóm trẻ có bệnh lý nền như thừa cân, béo phì, huyết áp cao và máu khó đông.

Bằng chứng thực tế về DASH ở trẻ mầm non

Các dữ liệu nghiên cứu hiện có hoàn toàn vắng bóng đối tượng trẻ mầm non khỏe mạnh. Việc hạ thấp huyết áp hoặc kiểm soát các chỉ số tim mạch thông qua DASH mới chỉ được ghi nhận ở các lứa tuổi lớn hơn [1] [2] [3].

Vì vậy, chưa thể kết luận chế độ ăn này có an toàn hoặc mang lại hiệu quả tương tự cho trẻ nhỏ hay không. Nhu cầu năng lượng và các vi chất dinh dưỡng ở lứa tuổi mẫu giáo rất khác biệt so với trẻ lớn và người trưởng thành. Phụ huynh không nên tự ý áp dụng chế độ ăn kiêng dành cho người lớn lên lứa tuổi này.

Hiệu quả của DASH trong các can thiệp lâm sàng ở trẻ lớn

Một thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên năm 2021 can thiệp trên 40 trẻ em và trẻ vị thành niên mắc bệnh máu khó đông (toàn bộ là nam giới) trong 10 tuần [1]. Nhóm can thiệp thực hiện chế độ ăn DASH với tỷ lệ 50%-55% năng lượng từ carbohydrate, 27%-30% từ chất béo và 16%-18% từ protein [1]. Kết quả cho thấy nhóm DASH có sự giảm nhẹ huyết áp tâm thu (-0,48 mmHg) và huyết áp tâm trương (-0,48 mmHg), đồng thời cải thiện đường huyết lúc đói và các chỉ số mỡ máu [1].

Một thử nghiệm lâm sàng mù ba khác công bố năm 2025 trên 60 trẻ từ 8-12 tuổi bị thừa cân và béo phì kéo dài trong 8 tuần [2]. Kết quả ghi nhận nhóm ăn theo DASH có huyết áp tâm thu thấp hơn đáng kể so với nhóm đối chứng (97,7 so với 105 mmHg), cùng với việc giảm lượng muối tiêu thụ (-2,88 g/ngày so với +8,32 g/ngày ở nhóm chứng) và giảm natri niệu [2].

Ở nhóm thanh thiếu niên từ 11-18 tuổi bị tiền tăng huyết áp hoặc tăng huyết áp độ 1, một thử nghiệm năm 2022 với 159 đối tượng cho thấy can thiệp hành vi theo DASH kéo dài 6 tháng giúp giảm huyết áp tâm thu nhiều hơn chăm sóc thông thường (-2,7 mmHg) [3]. Lợi ích cải thiện chức năng nội mô mạch máu ở nhóm này còn duy trì đến đợt theo dõi 18 tháng [3].

Kết quả trái chiều từ các nghiên cứu quan sát

Bên cạnh các thử nghiệm can thiệp, các nghiên cứu quan sát quy mô lớn lại cho thấy mối liên hệ không đồng nhất giữa việc tuân thủ DASH và huyết áp ở trẻ nhỏ. Dữ liệu khảo sát NHANES tại Mỹ từ năm 2003 đến 2012 trên 9.793 người từ 8-18 tuổi cho thấy mức độ tuân thủ DASH nhìn chung rất thấp, điểm trung bình chỉ đạt từ 1,48 đến 2,14 trên thang điểm 9 [4]. Điểm DASH có mối liên hệ nghịch với huyết áp tâm thu ở nhóm 14-18 tuổi và nhóm 11-13 tuổi, nhưng không ghi nhận thấy sự khác biệt đáng kể ở các nhóm tuổi nhỏ hơn [4].

Tại Úc, một nghiên cứu cắt ngang công bố năm 2025 trên 658 học sinh tiểu học từ 8-12 tuổi cũng đánh giá sự tuân thủ DASH qua 9 chỉ tiêu dinh dưỡng [5]. Kết quả cho thấy sau khi điều chỉnh các yếu tố gây nhiễu, điểm số tuân thủ DASH không hề có mối liên hệ nào với huyết áp tâm thu hay tâm trương của trẻ [5].

Điều này gợi ý rằng ở trẻ em khỏe mạnh thông thường, việc ăn theo mô hình DASH chưa chắc đã tạo ra thay đổi rõ rệt trên huyết áp như ở người lớn hay các nhóm bệnh lý [5].

Những điều y học hiện nay chưa biết rõ

Khoa học hiện chưa có dữ liệu can thiệp thực tế về DASH trên trẻ nhỏ dưới 8 tuổi, đặc biệt là lứa tuổi mầm non. Mức độ an toàn dài hạn của việc cắt giảm muối hay thay đổi tỷ lệ dinh dưỡng theo DASH đối với sự phát triển thể chất của trẻ nhỏ vẫn là câu hỏi chưa được giải đáp.

Các nghiên cứu can thiệp hiện hành cũng chỉ theo dõi trong khoảng thời gian tương đối ngắn, từ 8 tuần đến 6 tháng [2] [3]. Do đó, chưa rõ việc duy trì chế độ này liên tục qua nhiều năm có ảnh hưởng gì tới chiều cao, cân nặng và mật độ xương của trẻ hay không.

Những ai cần đặc biệt thận trọng?

Trẻ nhỏ dưới 6 tuổi không nên áp dụng chế độ ăn kiêng khắt khe hoặc hạn chế chất béo quá mức nếu không có chỉ định từ bác sĩ. Giai đoạn này đòi hỏi nguồn năng lượng và chất béo lành mạnh dồi dào để phát triển não bộ và các cơ quan.

Trẻ em có các bệnh lý mạn tính, rối loạn hấp thu hoặc chậm tăng trưởng cần được chuyên gia dinh dưỡng đánh giá kỹ lưỡng trước khi điều chỉnh thực đơn. Việc tự ý cắt giảm các nhóm thực phẩm quan trọng có thể gây thiếu hụt vi chất cần thiết.

Hướng dẫn dinh dưỡng hợp lý cho trẻ nhỏ

Thay vì áp dụng máy móc mô hình DASH, phụ huynh có thể học hỏi các nguyên tắc lành mạnh của chế độ này để xây dựng bữa ăn cho con. Khuyến khích trẻ ăn nhiều rau xanh, trái cây tươi và các loại ngũ cốc nguyên hạt.

Bên cạnh đó, việc hạn chế các loại đồ ngọt, nước giải khát có đường và thực phẩm chế biến sẵn nhiều muối là giải pháp an toàn để bảo vệ sức khỏe tim mạch. Phụ huynh nên duy trì lượng đạm và chất béo cân đối để trẻ phát triển tự nhiên, đồng thời tham khảo ý kiến bác sĩ khi nghi ngờ trẻ có vấn đề về huyết áp.

Chế độ ăn DASH chưa có bằng chứng thử nghiệm lâm sàng trên trẻ mầm non khỏe mạnh, dù mang lại một số lợi ích hạ huyết áp ở trẻ lớn thừa cân hoặc có bệnh lý [1] [2] [3]. Phụ huynh không nên tự ý áp dụng chế độ này cho trẻ nhỏ mà nên tập trung vào chế độ ăn cân bằng, đủ chất và giảm bớt thực phẩm chế biến sẵn. Khi trẻ có biểu hiện bất thường về sức khỏe hoặc huyết áp, việc thăm khám y khoa luôn là ưu tiên hàng đầu.