Nhiều người tập thể hình băn khoăn liệu cắt giảm tinh bột có làm teo cơ hay giảm mức tạ hay không. Chế độ ăn low-carb không trực tiếp làm giảm sức nâng tối đa của cơ bắp, nhưng có thể gây cản trở mục tiêu tăng khối lượng cơ và làm suy giảm thể lực khi vận động nặng [1].

Chế độ ăn low-carb ảnh hưởng thế nào đến sức nâng và cơ bắp?

Chế độ ăn low-carb không làm suy giảm sức nâng cơ bắp, nhưng lại cản trở quá trình phát triển kích thước cơ [1].

Bằng chứng tổng hợp từ các can thiệp tập luyện kháng lực cho thấy người áp dụng chế độ ăn hạn chế carbohydrate vẫn duy trì được sức mạnh cơ bắp tương đương với người ăn lượng carb thông thường [1]. Tuy nhiên, khả năng gia tăng kích thước sợi cơ (phì đại cơ) lại bị ức chế đáng kể khi cơ thể thiếu hụt nguồn năng lượng từ đường bột [1]. Do đó, nhận định low-carb làm giảm sức nâng là không chính xác, nhưng lo ngại về việc khó tăng khối lượng cơ là có cơ sở khoa học [1].

Cơ chế ảnh hưởng của low-carb lên sự phát triển cơ bắp

Chế độ ăn low-carb làm tăng quá trình oxy hóa protein và làm suy yếu các tín hiệu đồng hóa phát triển mô cơ [1], [2].

Khi nguồn carbohydrate nạp vào bị cắt giảm mạnh, cơ thể buộc phải tìm kiếm nhiên liệu thay thế bằng cách tăng cường oxy hóa axit amin [1]. Cụ thể:

  • Nhu cầu năng lượng khiến cơ thể tăng phân giải axit amin chuỗi nhánh (BCAA) chỉ sau 24 giờ hạn chế tinh bột [1]. Hiện tượng này làm cạn kiệt các axit amin thiết yếu cần thiết cho quá trình tổng hợp protein cơ bắp và phục hồi mô sau tập [1].
  • Tình trạng sụt giảm insulin mạnh cùng trạng thái ketosis có thể thúc đẩy quá trình phân giải protein cơ [2].
  • Trục truyền tín hiệu tăng trưởng IGF-1/AKT/mTOR có thể bị ức chế khi thiếu hụt carb, khiến việc phát triển cơ bắp trở nên khó khăn dù tổng năng lượng nạp vào vẫn đầy đủ [2].
  • Hiện tượng giảm khối lượng nạc đo được trong giai đoạn đầu ăn low-carb phần lớn bắt nguồn từ sự bài tiết nước ra khỏi cơ thể khi nồng độ ketone tăng cao, chứ không hoàn toàn là mất mô cơ thực sự [2].

Bằng chứng từ các thử nghiệm tập luyện và dinh dưỡng

Các nghiên cứu can thiệp cho thấy mức tạ nâng được vẫn tăng lên theo quá trình tập luyện dù có bổ sung nhiều carb hay không [3].

Một thử nghiệm mù đôi thực hiện trên 21 nam giới đã có kinh nghiệm tập kháng lực trong thời gian 8 tuần chia làm hai nhóm: nhóm bổ sung protein kèm carbohydrate và nhóm chỉ bổ sung carbohydrate [3]. Kết quả ghi nhận cả hai nhóm đều tăng đáng kể sức mạnh thân trên (p = 0,024) và sức mạnh thân dưới (p = 0,001), cùng sự gia tăng chuỗi nặng myosin MHC 1 (p = 0,039) và MHC 2A (p = 0,027) [3]. Tuy nhiên, khối lượng cơ nạc không tăng đáng kể ở cả hai nhóm (p = 0,068) [3]. Việc bổ sung dư thừa năng lượng từ carb hay protein quanh buổi tập không tạo ra ưu thế vượt trội trong việc kích hoạt các dấu ấn tạo cơ như IGF-1, GH hay c-Met [3].

Mặt khác, một tổng quan nghiên cứu chỉ ra rằng khi duy trì chế độ ăn hạn chế carbohydrate kéo dài từ 8 đến 12 tuần, sự thay đổi trong tín hiệu đồng hóa và quá trình tạo cơ sẽ hạn chế khả năng phì đại cơ sau các bài tập kháng lực [1].

Low-carb làm suy giảm hiệu suất vận động cường độ cao

Chế độ ăn low-carb làm giảm rõ rệt sức bền và công suất kỵ khí trong các bài tập nặng trên ngưỡng mỏi [4], [1].

Một thử nghiệm trên 7 nam giới đã kiểm tra thời gian vận động đến mức kiệt sức sau khi rút cạn glycogen cơ bắp và áp dụng hai chế độ ăn khác nhau trong 2 ngày: nhóm tiêu thụ 10% năng lượng từ carb và nhóm tiêu thụ 65% năng lượng từ carb [4]. Kết quả cho thấy:

  • Ở cường độ vận động trung bình (dưới ngưỡng lactate 2 - LT2), thời gian đến kiệt sức không có sự khác biệt (57,16 ± 25,24 phút ở nhóm 10% carb so với 57,22 ± 24,24 phút ở nhóm 65% carb) [4].
  • Ở bài tập cường độ nặng (trên ngưỡng LT2), thời gian đến kiệt sức giảm đáng kể từ 23,16 ± 8,76 phút ở chế độ ăn 65% carb xuống còn 18,30 ± 5,86 phút ở chế độ ăn 10% carb (p < 0,05) [4].
  • Nhóm ăn 10% carb có tỷ lệ oxy hóa carbohydrate, tỷ lệ trao đổi hô hấp và nồng độ lactate trong máu thấp hơn trong các bài tập nặng [4].

Các phân tích tổng quan cũng khẳng định nồng độ glycogen trong cơ bắp duy trì ở mức thấp liên tục sẽ làm suy giảm công suất kỵ khí khi bứt tốc hoặc vận động nặng [1]. Khi cường độ bài tập tăng cao, cơ bắp phụ thuộc rất lớn vào carbohydrate; việc thiếu hụt nguồn đường này sẽ làm giảm chất lượng buổi tập [2].

Điều chưa biết từ các bằng chứng hiện tại

Các nghiên cứu khoa học hiện nay vẫn chưa giải quyết trọn vẹn một số câu hỏi quan trọng:

  • Mức tiêu thụ carbohydrate tối thiểu chính xác là bao nhiêu gam mỗi ngày để vừa tối ưu được quá trình giảm mỡ mà không gây ức chế tăng cơ.
  • Khả năng thích nghi chuyển hóa của cơ thể sau nhiều tháng hoặc nhiều năm duy trì low-carb có giúp bù đắp hoàn toàn sự thiếu hụt trong tổng hợp cơ bắp hay không.
  • Sự khác biệt về đáp ứng khối lượng nạc giữa nam giới và nữ giới tập tạ khi ăn low-carb vẫn chưa có đủ dữ liệu đối chiếu riêng biệt.

Ai nên thận trọng với chế độ ăn low-carb khi tập nặng?

Những người có mục tiêu thi đấu cường độ cao hoặc mắc bệnh chuyển hóa cần cân nhắc kỹ trước khi cắt giảm carb [1], [2].

  • Vận động viên cử tạ, thể hình hoặc thể thao đối kháng: Người cần bứt tốc và phát triển tối đa kích thước cơ bắp nên tránh kiêng carb quá mức để không làm giảm thể tích tập luyện và teo tế bào cơ [1].
  • Người mắc bệnh tiểu đường type 2 tập luyện: Dù low-carb hỗ trợ chuyển hóa chất béo, việc ức chế tín hiệu mTOR có thể cản trở mục tiêu tăng khối lượng nạc - vốn là mô tiêu thụ glucose quan trọng [2]. Người bệnh cần hỏi ý kiến bác sĩ để cân đối cường độ tập và dinh dưỡng [2].
  • Người mới bắt đầu tập tạ nặng: Cắt giảm carb đột ngột dễ gây kiệt sức sớm trong buổi tập do cạn dự trữ glycogen [4].

Lời khuyên áp dụng dinh dưỡng thực tế

Để không làm ảnh hưởng đến hiệu suất và khối cơ, người tập luyện nên linh hoạt trong việc sắp xếp lượng carbohydrate:

  • Không nên cắt giảm carb xuống mức quá thấp nếu mục tiêu chính là tăng kích thước cơ hoặc duy trì sức bền trong các hiệp tập nặng [4], [1].
  • Phân bổ lượng carbohydrate quanh thời điểm trước và sau buổi tập nặng để duy trì mức glycogen cần thiết cho cơ bắp [4], [2].
  • Đảm bảo đủ tổng năng lượng và nguồn protein chất lượng cao để giảm thiểu tình trạng cơ thể tự phân giải axit amin làm nhiên liệu đốt cháy [1].

Tóm lại, chế độ ăn low-carb không làm yếu sức nâng tức thời nhưng gây cản trở quá trình xây dựng khối lượng cơ bắp và làm giảm sức bền ở bài tập nặng. Người tập luyện nên lắng nghe cơ thể, điều chỉnh lượng bột đường phù hợp với mục tiêu thể hình thay vì loại bỏ chúng hoàn toàn.