Nhiều người lao động thể lực băn khoăn liệu việc cắt giảm tinh bột để giảm cân có làm suy giảm sức làm việc hàng ngày hay không. Các nghiên cứu dinh dưỡng hiện tại chưa có thử nghiệm đối đầu so sánh trực tiếp hiệu suất sinh công giữa chế độ ăn đủ tinh bột và ăn ít tinh bột (low-carb) trên người lao động nặng. Dữ liệu khoa học hiện có chủ yếu ghi nhận mức tiêu hao năng lượng rất cao và các suy giảm thể lực mạn tính ở nhóm công nhân làm việc chân tay.

Lao động nặng có nên cắt tinh bột không?

Hiện chưa có bằng chứng khoa học chứng minh người lao động nặng nên áp dụng chế độ ăn cắt giảm tinh bột. Các dữ liệu thực nghiệm sẵn có không đánh giá can thiệp hạn chế carbohydrate trên đối tượng làm việc thể lực cường độ cao. Thay vào đó, y văn ghi nhận công việc tay chân tạo ra áp lực chuyển hóa lớn và đòi hỏi nguồn năng lượng duy trì liên tục. Người lao động không nên tự ý cắt bỏ hoàn toàn nguồn carbohydrate khi chưa có tư vấn chuyên môn.

Mức tiêu hao năng lượng trong công việc tay chân

Lao động nặng đòi hỏi mức tiêu hao năng lượng và dưỡng khí rất lớn trong suốt ca làm việc [1].

Một nghiên cứu công bố năm 1986 trên các nữ công nhân lâm nghiệp cho thấy công việc làm đất thủ công tiêu tốn tới 6,6 kcal/phút, tương đương 27,6 kJ [1]. Lượng tiêu hao năng lượng trong quá trình làm việc đã vượt quá 30% dung tích hiếu khí tối đa của người lao động [1]. Nghiên cứu cũng ghi nhận dung tích hấp thụ oxy tối đa của nhóm công nhân này là 2,04 dm3/phút (29,6 cm3/kg/phút) và nhịp tim tối đa lên tới 177 nhịp/phút [1].

Thể lực và sức bền tim mạch của người làm việc nặng

Lao động tay chân kéo dài không đồng nghĩa với việc duy trì được sức bền tim mạch và chức năng thể chất tối ưu khi về già [2], [3].

Dữ liệu từ nghiên cứu ilSIRENTE năm 2006 trên 364 người từ 80 tuổi trở lên cho thấy nhóm có tiền sử lao động tay chân có lực nắm tay thấp hơn đáng kể so với nhóm làm việc trí óc (28,2 kg so với 32,5 kg) [2]. Điểm đánh giá chức năng thể chất của nhóm lao động tay chân cũng kém hơn (6,1 so với 7,1) sau khi đã hiệu chỉnh các yếu tố gây nhiễu [2].

Nghiên cứu năm 2020 trên các nam công nhân lớn tuổi ghi nhận họ có khối lượng nạc và lực nắm lớn hơn dân số chung, nhưng sức bền tim mạch hô hấp lại kém hơn [3]. Nghiên cứu Fenland năm 2022 tại Anh cũng chỉ ra nam công nhân lao động chân tay có sức bền tim mạch ước tính thấp hơn nhóm làm việc tĩnh tại sau khi hiệu chỉnh chỉ số khối cơ thể và mức tiêu hao năng lượng [4]. Tình trạng giảm sút sức bền tim mạch khiến tải trọng tương đối khi thực hiện các công việc nặng bị đội lên cao [3].

Nguy cơ thoái hóa khớp và khả năng duy trì công việc

Người lao động tay chân phải đối mặt với nhiều nguy cơ tổn thương hệ cơ xương khớp do đặc thù công việc nặng nhọc [5], [6].

  • Nghiên cứu năm 2019 ghi nhận nam công nhân kỹ thuật và nữ lao động phổ thông có tỷ lệ mắc thoái hóa khớp cao hơn nhóm quản lý do các tư thế làm việc gò bó lặp đi lặp lại [5].
  • Nghiên cứu trên 1.763 công nhân từ 50 đến 70 tuổi năm 2019 cho thấy hoạt động thể chất trong thời gian rảnh từ 3 đến 4 giờ/tuần giúp giảm tỷ lệ đau khớp gối mạn tính với tỷ số chênh OR là 0,65 cho cường độ cao và 0,61 cho cường độ thấp [6].
  • Việc duy trì vận động thể lực thời gian rảnh cường độ cao từ 3 đến 4 giờ/tuần (OR 1,59) hoặc từ 5 giờ/tuần trở lên (OR 1,56) có mối liên hệ tích cực với khả năng làm việc thể chất của công nhân [6].

Những điều khoa học chưa làm rõ về việc cắt tinh bột

Khoa học hiện tại còn nhiều khoảng trống lớn về can thiệp chế độ ăn trên người làm việc tay chân nặng nhọc.

Các trích đoạn nghiên cứu hoàn toàn không cung cấp dữ liệu về việc thiếu hụt hay dư thừa tinh bột tác động thế nào đến năng suất lao động theo ca kíp. Chúng ta chưa biết chế độ ăn low-carb có làm tăng nguy cơ kiệt sức, tụt đường huyết hay tai nạn lao động khi đang làm việc nặng hay không. Mức tiêu thụ carbohydrate tối ưu cho từng ngành nghề đặc thù vẫn chưa được nghiên cứu kiểm chứng rõ ràng.

Ai nên thận trọng trước khi thay đổi chế độ ăn?

Những nhóm người dưới đây cần đặc biệt cẩn trọng, không nên tự ý áp dụng chế độ ăn cắt giảm tinh bột khắt khe:

  • Người thực hiện các công việc chân tay nặng nhọc kéo dài như bốc vác, lâm nghiệp, xây dựng hoặc nông nghiệp [1].
  • Người lao động lớn tuổi đã có dấu hiệu suy giảm sức bền tim mạch hô hấp hoặc suy giảm chức năng vận động [2], [3].
  • Người đang gặp các vấn đề về cơ xương khớp mạn tính hoặc thoái hóa khớp do tư thế làm việc [5], [6].

Cách áp dụng thực tế cho người lao động

Người làm công việc thể lực nặng không nên cắt bỏ tinh bột một cách đột ngột. Hoạt động cơ bắp cường độ cao đòi hỏi nguồn năng lượng lớn để duy trì nhịp độ làm việc và hạn chế tình trạng mệt mỏi sớm [1]. Thay vì ăn kiêng khắt khe, người lao động nên duy trì các bữa ăn cân bằng dưỡng chất và tham khảo ý kiến chuyên gia dinh dưỡng khi muốn quản lý cân nặng. Ngoài ra, việc dành 3 đến 4 giờ mỗi tuần cho các hoạt động thể dục giải trí phù hợp cũng là biện pháp tốt giúp bảo vệ khớp gối và duy trì khả năng lao động lâu dài [6].

Lao động thể lực nặng tiêu tốn lượng năng lượng đáng kể trong ngày. Hiện chưa có nghiên cứu chứng minh việc cắt giảm tinh bột đem lại lợi ích cho hiệu suất của nhóm đối tượng này. Người làm việc nặng nên thận trọng và thảo luận với nhân viên y tế trước khi thay đổi thực đơn hàng ngày.