Nhiều cha mẹ lo trẻ nhỏ ăn rau củ Địa Trung Hải dễ bị chướng bụng khó tiêu. Nỗi sợ này khiến bữa ăn của trẻ thường bị cắt giảm rau xanh một cách không cần thiết.
Khẳng định trẻ dưới 5 tuổi ăn rau củ Địa Trung Hải dễ bị đầy bụng là chưa có căn cứ khoa học trực tiếp. Bằng chứng hiện có về đầy hơi do rau giàu chất xơ chỉ thực hiện trên người lớn, trong khi các nghiên cứu trên trẻ nhỏ chủ yếu đánh giá lượng ăn và cách tập ăn [1], [2].
Dữ liệu về rau nhiều chất xơ gây sinh hơi chỉ có ở người lớn
Hiện chưa có thử nghiệm lâm sàng nào đánh giá tác động sinh hơi của rau củ Địa Trung Hải trên hệ tiêu hóa của trẻ dưới 5 tuổi.
Một thử nghiệm trên 26 người trưởng thành khỏe mạnh áp dụng chế độ ăn nhiều rau giàu chất xơ inulin (trung bình 15 g/ngày) trong 2 tuần [1]. Kết quả ghi nhận người tham gia chỉ gặp hiện tượng tăng xì hơi (trung tiện), trong khi cảm giác khó chịu ở ruột lại thuyên giảm vào cuối đợt can thiệp cùng sự gia tăng vi khuẩn Bifidobacterium [1]. Nghiên cứu này thực hiện trên người lớn, không thể suy diễn phản ứng tương tự xảy ra ở trẻ nhỏ [1].
Rối loạn tiêu hóa chức năng ở trẻ nhỏ
Tình trạng đầy bụng hay khó chịu tiêu hóa ở trẻ đầu đời thường thuộc nhóm rối loạn tiêu hóa chức năng (FGIDs) theo tiêu chuẩn Rome IV [3].
Một nghiên cứu cắt ngang năm 2024 trên 127 trẻ sơ sinh và nhũ nhi (độ tuổi trung vị 40 ngày) tại Jordan cho thấy 64% trẻ đáp ứng tiêu chuẩn ít nhất một rối loạn tiêu hóa [3]. Rối loạn phổ biến nhất là táo bón chức năng (95%) và khó đi ngoài (13%) [3]. Phân tích đơn biến cho thấy những trẻ mắc chứng này thường được gia đình cho dùng thảo mộc để làm dịu triệu chứng [3]. Nghiên cứu này ghi nhận bệnh lý chức năng thường gặp ở độ tuổi rất nhỏ, không liên quan đến việc tiêu thụ rau củ Địa Trung Hải [3].
Hành vi ăn rau và khả năng dung nạp của trẻ
Trẻ nhỏ thường ăn lượng rau khá thấp so với khuyến cáo, khó gây quá tải hệ tiêu hóa [2], [4].
Theo nghiên cứu tại Ireland trên 193 cặp mẹ con (trẻ trung bình 2,4 tuổi), mức tiêu thụ rau củ trung bình hàng ngày của trẻ chỉ đạt 67,57 g [2]. Trẻ được bú mẹ trên 4 tuần hoặc ngồi ăn chung với gia đình có mức tiêu thụ rau quả cao hơn [2]. Tại Úc, khảo sát trên 361 cặp mẹ con cho thấy sự sẵn có của rau xanh trong gia đình lúc trẻ 9 tháng tuổi dự đoán lượng rau trẻ ăn khi được 18 tháng [4].
Việc tập cho trẻ làm quen với rau không phụ thuộc vào gia vị mà vào số lần tiếp xúc [5]. Một nghiên cứu so sánh 3 nhóm trẻ ăn món nghiền từ củ salsify cho thấy nhóm cho ăn lặp lại đơn thuần (8 lần) tăng lượng ăn thêm 64 g, cao hơn nhóm bổ sung muối (tăng 23 g) hay bổ sung nhục đậu khấu (tăng 36 g) [5].
Điều chưa biết
Các tài liệu khoa học hiện có chưa trả lời được các vấn đề sau:
- Chưa có dữ liệu về khả năng tiết enzyme tiêu hóa hoặc sự thích nghi enzyme của trẻ dưới 5 tuổi trước các loại rau củ Địa Trung Hải.
- Chưa xác định ngưỡng chất xơ tối đa từ rau củ khiến trẻ nhỏ bị đầy bụng thực thể.
- Chưa có nghiên cứu so sánh mức độ sinh hơi giữa rau củ ôn đới, nhiệt đới và rau củ Địa Trung Hải trên đường ruột trẻ em.
Ai nên thận trọng và cách tập cho trẻ ăn
Phụ huynh có trẻ gặp các vấn đề tiêu hóa mạn tính hoặc nghi ngờ kém hấp thu cần đưa trẻ đi khám bác sĩ thay vì tự ý cắt giảm chất xơ. Không tự ý cho trẻ sơ sinh và nhũ nhi dùng các loại nước thảo mộc không rõ nguồn gốc khi thấy con quấy khóc [3].
Để trẻ làm quen với rau củ mà không gây xáo trộn đường ruột, phụ huynh nên:
- Tăng dần lượng rau từ ít đến nhiều qua từng tuần.
- Cho trẻ thử một loại rau mới nhiều lần (khoảng 8 lần) để kích thích tiếp nhận tự nhiên [5].
- Tạo thói quen cho trẻ ăn chung mâm cùng gia đình và không tạo áp lực ép ăn [2].
- Tham gia các chương trình hướng dẫn dinh dưỡng trực tuyến hoặc tài liệu chuẩn để cải thiện kiến thức chọn thực phẩm cho trẻ [6].
Lời khuyên cân bằng
Đầy hơi sau ăn là phản ứng sinh hơi bình thường khi vi khuẩn đường ruột lên men chất xơ, không phải dấu hiệu bệnh lý nguy hiểm [1]. Cha mẹ không nên vì lo ngại thiếu căn cứ mà hạn chế rau củ trong khẩu phần của trẻ. Chế độ ăn đa dạng, tăng lượng từ từ và tham khảo ý kiến chuyên gia dinh dưỡng khi có bất thường là cách tiếp cận an toàn nhất.
