Nhiều người tìm đến các loại thảo dược tự nhiên với hy vọng xoa dịu căng thẳng, tìm lại giấc ngủ ngon mà không phải lo lắng về tác dụng phụ. Trong số đó, kava nổi lên như một lựa chọn thay thế cho các loại thuốc an thần kê đơn. Tuy nhiên, không ít người dùng vẫn băn khoăn liệu sử dụng kava lâu ngày có gây nghiện hay dẫn đến hội chứng cai khó chịu khi ngừng đột ngột như các thuốc tây y nhóm an thần hay không.

Câu trả lời dựa trên các dữ liệu y khoa hiện tại cho thấy kava không gây nghiện và không gây ra hội chứng cai nếu dùng đúng liều lượng có kiểm soát và trong thời gian ngắn [1]. Mặc dù vậy, khi sử dụng liều rất cao, lạm dụng kéo dài hoặc pha trộn với các chất tác động tâm thần khác, các phản ứng cai nghiêm trọng vẫn có thể xảy ra và đòi hỏi can thiệp y tế [2].

Kava tác động lên hệ thần kinh như thế nào?

Kava, có tên khoa học là Piper methysticum, là loài cây đặc hữu có nguồn gốc lâu đời tại các hòn đảo thuộc Thái Bình Dương [2]. Phần rễ của cây kava chứa các hợp chất có hoạt tính tâm thần được gọi là kavalactone, mang lại tác dụng làm dịu và giảm lo âu [2].

Các hợp chất chính trong kavalactone gồm có kavain, dihydrokavain, methysticin, desmethoxyyangonin và yangonin [1]. Các thử nghiệm trên cơ thể sống cho thấy những chất này có khả năng vượt qua hàng rào máu não để tác động trực tiếp lên hệ thần kinh trung ương [1].

Chính nhờ khả năng này, kava thường được ứng dụng để hỗ trợ điều trị các rối loạn lo âu, làm giảm các triệu chứng mãn kinh, hỗ trợ chứng trầm cảm kết hợp và mất ngủ [1]. Bên cạnh đó, các nghiên cứu thực nghiệm trên động vật cũng xem xét tiềm năng chống co giật của loài thảo dược này [1].

Bằng chứng khoa học về nguy cơ gây nghiện của kava

Để xác định kava có tiềm ẩn nguy cơ gây nghiện hay xuất hiện hội chứng cai như các thuốc an thần kinh điển hay không, các nhà nghiên cứu đã tiến hành so sánh kava với những hoạt chất tiêu chuẩn [1]. Trong một đánh giá tổng quan công bố năm 2022, kava đã được đưa lên bàn cân so sánh với oxazepam – một loại thuốc an thần thuộc nhóm benzodiazepine phổ biến [1].

Kết quả tổng hợp từ các thử nghiệm lâm sàng cho thấy kava không biểu hiện bất kỳ hiện tượng nghiện hay hội chứng cai nào ở mức liều lượng và thời gian nghiên cứu quy định [1]. Điều này hoàn toàn khác biệt so với các loại thuốc an thần cổ điển vốn rất dễ gây lệ thuộc [1].

Các nghiên cứu này chỉ ra rằng kava duy trì được hồ sơ an toàn tốt khi dùng trong thời gian ngắn từ 6 tuần trở xuống, với liều lượng không vượt quá 250 mg kavalactone mỗi ngày [1]. Trong các thử nghiệm lâm sàng ngắn hạn có kiểm soát chặt chẽ này, tác dụng phụ phổ biến nhất được ghi nhận là buồn nôn, khó chịu ở dạ dày, đau đầu và viêm da [1]. Đa số các biểu hiện này đều có thể tự khỏi sau vài ngày hoặc biến mất khi ngừng sử dụng kava, không có báo cáo về tổn thương gan trong các thử nghiệm này [1].

Bên cạnh đó, các đánh giá y học năm 2009 cũng chỉ ra rằng kava thiếu dữ liệu về hiệu quả trong việc can thiệp hay điều trị cai nghiện các chất khác, đồng thời cảnh báo thảo dược này có thể gây độc cho gan nếu không dùng đúng cách [3].

Hội chứng cai kava nghiêm trọng: Trường hợp thực tế

Dù bằng chứng thử nghiệm lâm sàng cho thấy kava an toàn ở liều chuẩn, việc sử dụng ngoài thực tế lại phức tạp hơn rất nhiều [1]. Khi kava bị lạm dụng với liều lượng lớn hoặc kết hợp cùng các chế phẩm khác, hội chứng cai hoàn toàn có thể xảy ra trên lâm sàng [2].

Một báo cáo ca bệnh năm 2025 đã ghi nhận trường hợp người đàn ông 45 tuổi phải nhập viện cấp cứu vì hội chứng cai kava nặng [2]. Bệnh nhân xuất hiện các biểu hiện nghiêm trọng bao gồm ảo thanh, ảo giác thị giác, lo âu dữ dội, mất ngủ và co giật cơ lan tỏa sau khi ngừng đột ngột một loại đồ uống bổ sung chứa cả kava và kratom mà người này đã dùng với lượng rất lớn [2].

Ban đầu, bác sĩ điều trị nghi ngờ bệnh nhân bị hội chứng cai kratom nên đã dùng buprenorphine, bởi kratom tác động lên thụ thể u và d-opioid [2]. Tuy nhiên, đánh giá tại giường bệnh cấp cứu sau đó cho thấy tình trạng rối loạn này liên quan đến hội chứng cai hệ GABA do dùng kava nặng [2].

Trước tình trạng đó, các bác sĩ đã sử dụng phenobarbital để kiểm soát triệu chứng, giúp bệnh nhân cải thiện rõ rệt, sau đó chuyển tiếp sang dùng diazepam [2]. Bệnh nhân đã hồi phục và xuất xưởng sau vài ngày trong tình trạng ổn định [2]. Báo cáo khẳng định rằng mặc dù các đặc tính dược lý của kava vẫn chưa được hiểu rõ hoàn toàn và các báo cáo về tình trạng cai là hiếm gặp, hội chứng cai kava vẫn có thể chuyển nặng đến mức cần nhập viện điều trị bằng phenobarbital hoặc benzodiazepine [2].

Phân biệt giữa phụ thuộc thể chất và lạm dụng thảo dược

Việc hiểu đúng bản chất của tình trạng nghiện và cai thuốc là rất cần thiết đối với người tiêu dùng các chế phẩm bổ sung. Theo các phân loại y khoa quốc tế, hội chứng cai là một tập hợp các triệu chứng đặc hiệu xuất hiện sau khi ngừng hoặc giảm lượng dùng một chất tác động tâm thần đã được sử dụng thường xuyên trước đó [4].

Hội chứng cai phản ánh tình trạng phụ thuộc thể chất của cơ thể [4]. Tuy nhiên, các triệu chứng cai không đồng nghĩa với việc lạm dụng hay nghiện ngập, bởi một số nhóm thuốc điều trị không gây nghiện như thuốc chẹn beta hay corticosteroid cũng có thể gây phản ứng rút thuốc khi ngừng đột ngột [4].

Trong khi đó, lạm dụng là hành vi cố ý sử dụng một sản phẩm không vì mục đích điều trị nhằm tìm kiếm cảm giác hưng phấn hay tưởng thưởng [4]. Nghiện hoặc phụ thuộc là sự thôi thúc mãnh liệt muốn sử dụng chất đó bất chấp những tác hại rõ rệt về mặt sức khỏe và xã hội [4].

Đối với kava, nguy cơ phụ thuộc thể chất hoặc xuất hiện hội chứng cai chỉ được ghi nhận trong các trường hợp sử dụng liều lượng quá cao, dùng thời gian dài không kiểm soát hoặc phối hợp với các chất khác, khác biệt với cách dùng ngắn ngày đúng khuyến cáo [2], [1].

Những hiểu lầm thường gặp khi dùng kava

Một hiểu lầm rất phổ biến là nhiều người coi kava là thảo dược thiên nhiên hoàn toàn vô hại nên có thể dùng thay thế rượu bia một cách thoải mái [2]. Thực tế, việc dùng kava liều cao kéo dài đã được chứng minh có thể dẫn đến các bệnh lý về da và hiếm gặp hơn là gây nhiễm độc gan [2], [3].

Một ngộ nhận khác là kava có thể dùng tùy tiện để tăng cường sinh lực. Trên thực tế, tác dụng của kava đối với ham muốn tình dục có sự khác biệt rõ rệt theo giới tính và bối cảnh [1]. Một thử nghiệm lâm sàng tại Úc ghi nhận kava giúp cải thiện ham muốn ở phụ nữ nhờ tác dụng giảm âu lo, nhưng tác động ngược lại lại được ghi nhận ở nam giới tại đảo Tonga [1]. Ngoài ra, các ghi chép truyền thống cũng cho thấy những người đàn ông tiêu thụ nhiều kava có xu hướng dễ nghỉ làm hơn [1].

Nhiều người cũng cho rằng các kết quả nghiên cứu an toàn trong phòng thí nghiệm có thể áp dụng cho mọi trường hợp sử dụng ngoài đời [1]. Cần lưu ý rằng các thử nghiệm an toàn chỉ khẳng định kava không gây nghiện khi dùng dưới 6 tuần và dưới 250 mg kavalactone mỗi ngày [1]. Khi người dùng tự ý sử dụng với mục đích giải trí hoặc phối hợp cùng các sản phẩm thảo dược khác, rủi ro xuất hiện biến chứng và hội chứng cai là hoàn toàn có thể xảy ra [2], [1].

Ai nên thận trọng khi sử dụng kava?

Mặc dù kava có thể mang lại lợi ích giảm lo âu cho một số đối tượng, các nhóm người sau đây cần đặc biệt thận trọng hoặc tránh sử dụng:

  • Người có tiền sử lạm dụng chất: Các trường hợp có xu hướng lạm dụng chất dễ gặp nguy cơ dùng kava quá liều hoặc dùng sai mục đích giải trí, làm tăng khả năng xảy ra hội chứng cai phức tạp [2], [1].
  • Người đang mắc bệnh lý về gan: Do kava có liên quan đến các báo cáo về độc tính trên gan khi dùng nhiều, người có tổn thương gan cần tránh hoàn toàn [2], [3].
  • Người đang dùng các thuốc tác động thần kinh: Kavalactone tác động lên hệ thần kinh trung ương và hệ GABA, việc tự ý phối hợp kava cùng các thuốc an thần, thuốc ngủ hay các chất kích thích khác có thể gây tương tác nguy hiểm [2], [1].
  • Người có bệnh về da hoặc viêm da mạn tính: Tác dụng phụ gây viêm da của kava đã được ghi nhận rõ ràng khi dùng liều lượng cao [2], [1].

Hướng dẫn sử dụng kava an toàn và đúng cách

Để hạn chế tối đa các nguy cơ phụ thuộc thể chất hoặc tác dụng không mong muốn, người dùng cần tuân thủ nghiêm ngặt các nguyên tắc sau:

  • Tuân thủ liều lượng an toàn: Không sử dụng vượt quá mức 250 mg kavalactone mỗi ngày đã được nghiên cứu xác nhận độ an toàn [1].
  • Giới hạn thời gian sử dụng: Chỉ nên dùng kava trong các giai đoạn ngắn ngày, tối đa không quá 6 tuần liên tục để tránh tích lũy độc tính và giảm thiểu nguy cơ xáo trộn thần kinh [1].
  • Tuyệt đối không tự ý phối trộn: Tránh xa các sản phẩm đồ uống bổ sung trôi nổi chứa hỗn hợp kava cùng các loại thảo dược kích thích thần kinh khác như kratom, nhằm ngăn ngừa nguy cơ ngộ độc và hội chứng cai nghiêm trọng [2].
  • Ngừng dùng và khám y tế khi có dấu hiệu bất thường: Nếu xuất hiện cảm giác buồn nôn, đau dạ dày dữ dội, vàng da hoặc phát ban, người dùng cần dừng ngay thảo dược [1]. Trường hợp có biểu hiện lo âu quá mức, mất ngủ hay giật cơ sau khi ngừng dùng, cần đến cơ sở y tế ngay để được hỗ trợ chuyên môn [2].

Kava là một thảo dược có tác dụng an thần và giảm âu lo rõ rệt nhưng không phải là một giải pháp hoàn toàn vô hại [2], [1]. Khi được sử dụng ở liều chuẩn dưới 250 mg kavalactone mỗi ngày trong thời gian dưới 6 tuần, kava không gây nghiện hay dẫn đến hội chứng cai như các thuốc an thần cổ điển [1]. Dẫu vậy, việc lạm dụng liều cao hoặc phối hợp bừa bãi có thể dẫn đến hội chứng cai nặng nguy hiểm đến tính mạng, do đó người dùng luôn cần tham khảo ý kiến của bác sĩ trước khi sử dụng [2].