Nhiều vận động viên lo ngại việc cắt giảm tinh bột sẽ làm cạn kiệt nguồn dự trữ glycogen và triệt tiêu khả năng bứt tốc kỵ khí. Mối băn khoăn liệu chế độ ăn keto có làm giảm sức mạnh bộc phát hay không đang nhận được sự quan tâm lớn từ giới thể thao [1].
Các bằng chứng từ thử nghiệm đối chứng ngẫu nhiên và can thiệp lâm sàng trên người cho thấy, chế độ ăn keto không làm suy giảm sức bứt tốc ngắn hạn [1], [2]. Ở một số bài kiểm tra, chỉ số công suất tính theo trọng lượng cơ thể thậm chí còn cải thiện [2]. Dù vậy, phần lớn sự gia tăng này xuất phát từ việc giảm khối lượng mỡ cơ thể hơn là sự vượt trội về chuyển hóa kỵ khí [1].
Chế độ ăn keto có làm giảm sức bứt tốc không?
Chế độ ăn keto hạn chế carbohydrate dưới 50 g/ngày và duy trì chất béo trên 75% tổng năng lượng [1]. Dữ liệu hiện có cho thấy các bài kiểm tra sức mạnh từ mức trung bình đến cực đại không ghi nhận sự suy giảm hiệu suất sau 3 đến 12 tuần thích nghi [1].
Trong các bài tập chạy nước rút hoặc bài tập gần tối đa trên 91% VO2max, thử nghiệm ghi nhận lợi ích ở bài bứt tốc 6 giây và không thấy suy giảm ở hai bài kiểm tra tối đa khác [1]. Tuy nhiên, ở các bài tập có cường độ vượt trên 70% VO2max, việc tăng oxy hóa chất béo lại đi kèm với hiện tượng giảm tính kinh tế vận động do cơ thể tiêu thụ nhiều oxy hơn [1].
Bằng chứng thử nghiệm đối chứng về công suất bứt tốc
Một thử nghiệm can thiệp kéo dài 12 tuần trên 20 vận động viên sức bền nam giới đã so sánh nhóm ăn nhiều carbohydrate với nhóm ăn keto nghiêm ngặt [2]. Kết quả cho thấy nhóm ăn keto tăng công suất bứt tốc cực đại trong bài chạy nước rút 6 giây thêm 0,8 W/kg, trong khi nhóm nhiều carbohydrate giảm 0,1 W/kg [2]. Trong bài kiểm tra công suất tới hạn, nhóm keto cũng tăng công suất cực đại thêm 1,4 W/kg, trái ngược với mức giảm 0,7 W/kg ở nhóm đối chứng [2].
Trái lại, một nghiên cứu ca can thiệp 10 tuần trên 5 vận động viên sức bền tại New Zealand lại ghi nhận xu hướng bất lợi [3]. Thời gian đến khi kiệt sức của các vận động viên này giảm trung bình khoảng 2 phút [3]. Công suất đỉnh trung bình cũng sụt giảm 18 W, cho thấy phản ứng thích nghi có thể không đồng đều ở mọi đối tượng [3].
Một tổng quan hệ thống năm 2020 trên các vận động viên sức bền cũng chỉ ra rằng kết quả về công suất đỉnh và VO2max giữa các chế độ ăn vẫn còn nhiều mâu thuẫn [4]. Trong các bài kiểm tra thứ cấp, có nghiên cứu ghi nhận công suất đỉnh tăng, nhưng cũng có nghiên cứu ghi nhận thời gian duy trì bài tập giảm và cảm giác gắng sức tăng lên [4].
Tác động lên sức mạnh ở môn phân chia hạng cân
Nghiên cứu trên 20 vận động viên Taekwondo lứa tuổi học sinh trung học trong 3 tuần đã đánh giá tác động của keto so với chế độ ăn thông thường [5]. Nhóm ăn keto hoàn thành cự ly chạy 2.000 m với thời gian ngắn hơn sau khi giảm cân [5]. Vận động viên nhóm này cũng ít cảm thấy mệt mỏi hơn trong bài kiểm tra Wingate và có mức tăng yếu tố gây viêm TNF-alpha thấp hơn [5].
Một nghiên cứu khác trên các vận động viên thể dục dụng cụ nghệ thuật đỉnh cao cho thấy chế độ ăn hạn chế carbohydrate rất thấp với lượng đạm đầy đủ giúp giảm cân mà không làm suy giảm sức mạnh hay công suất bộc phát [6]. Quá trình keto thích nghi này được ghi nhận cần tối thiểu 10 đến 14 ngày tuân thủ nghiêm ngặt để tạo ra các chuyển biến sinh học ổn định [6].
Tăng chỉ số công suất: Do sức bứt tốc hay do sụt cân?
Nhiều phân tích khoa học nhấn mạnh rằng lợi ích về công suất bứt tốc của keto thường bị nhiễu bởi yếu tố giảm cân nặng [1]. Trong thử nghiệm 12 tuần, nhóm ăn keto giảm trung bình 5,9 kg trọng lượng và giảm 5,2% mỡ, vượt trội so với mức giảm 0,8 kg và 0,7% mỡ ở nhóm ăn carbohydrate [2].
Khi công suất bộc phát được tính bằng đơn vị W/kg thể trọng, việc giảm trọng lượng cơ thể sẽ tự động làm tăng tỷ số này dù công suất tuyệt đối không thay đổi [1], [2]. Do đó, sự cải thiện sức bứt tốc trên giấy tờ phản ánh một cơ thể nhẹ cân hơn, thay vì việc hệ thống chuyển hóa kỵ khí được tăng cường [1].
Những điều khoa học hiện nay chưa thể trả lời
Tổng quan hệ thống công bố năm 2025 gồm 6 thử nghiệm lâm sàng trên người chỉ ra rằng các thay đổi về chỉ số thể chất của keto chưa đạt ý nghĩa thống kê [7]. Nguyên nhân chính là số lượng nghiên cứu còn quá ít và cỡ mẫu thử nghiệm còn nhỏ [7].
Các trích đoạn nghiên cứu hiện tại chưa cung cấp dữ liệu về tác động dài hạn trên 12 tuần của keto đối với vận động viên chuyên chạy cự ly ngắn (như chạy 100 m) [1], [2], [7]. Tác động thực sự của chế độ ăn này đối với sự phát triển phì đại cơ bắp cũng chưa thống nhất, khi một nghiên cứu ghi nhận không có sự suy giảm khối cơ nhưng nghiên cứu khác lại ghi nhận có sự sụt giảm [1].
Ai nên thận trọng với chế độ ăn keto?
Vận động viên thi đấu các nội dung duy trì cường độ cao kéo dài trên 70% VO2max cần thận trọng, vì tình trạng giảm tính kinh tế vận động và tăng mức tiêu thụ oxy có thể ảnh hưởng tiêu cực đến thành tích thực tế [1]. Những người không thể duy trì chế độ ăn nghiêm ngặt trong ít nhất 10 đến 14 ngày cũng không nên áp dụng ngắt quãng, vì việc ăn ngắt quãng carbohydrate trong khi theo keto sẽ làm giảm khả năng chịu đựng khi vận động [6].
Chế độ ăn keto đòi hỏi sự hạn chế nghiêm ngặt carbohydrate và protein, dẫn đến việc khó duy trì dài hạn so với các chế độ ăn khác [8]. Vận động viên có các vấn đề sức khỏe nền hoặc cần đáp ứng nhu cầu tập luyện phức tạp nên tham khảo ý kiến chuyên gia y tế trước khi thay đổi dinh dưỡng [8].





