Nhiều người lao động nặng hoặc tập luyện thắc mắc liệu ăn kiêng cực đoan như keto có duy trì được sức lực bốc vác hay không. Công việc nặng nhọc như khuân vác, nâng vật liệu đòi hỏi sức mạnh bùng nổ liên tục trong thời gian ngắn. Khi áp dụng keto kéo dài, lượng glycogen tích trữ trong cơ bắp sụt giảm sâu, gây suy giảm trực tiếp khả năng phát lực mạnh.
Hiện chưa có nghiên cứu thực địa trực tiếp trên nhóm thợ xây hay cửu vạn. Bằng chứng khoa học hiện nay đến từ các thử nghiệm vận động tải nặng trên người và động vật mô phỏng trạng thái cạn kiệt năng lượng [1], [2]. Các số liệu cho thấy thiếu đường dự trữ khiến cơ thể mất khả năng duy trì các đợt vận động cường độ cao [2], [3].
Thiếu hụt glycogen cơ bắp ảnh hưởng thế nào đến sức mạnh bùng nổ?
Khi làm việc nhẹ, cơ thể ưu tiên huy động các sợi cơ co rút chậm [1]. Tuy nhiên, các động tác mang vác nặng, nâng bao xi măng hay bốc dỡ hàng hóa đòi hỏi huy động sợi cơ co rút nhanh [1]. Ở các mức tải vượt công suất hiếu khí tối đa, cả hai nhóm sợi cơ đều phải đồng thời tiêu thụ glycogen với tốc độ rất nhanh [1].
Mức tiêu hao glycogen tăng vọt theo tải trọng: tiêu hao tăng 2,7 lần ở mức tải 64% công suất tối đa và tăng tới 7,4 lần ở mức 84% so với khi làm việc nhẹ ở mức 31% [1]. Khi ăn chế độ cực ít carbohydrate như keto kết hợp làm việc nặng, lượng glycogen dự trữ nhanh chóng chạm đáy [2], [4]. Thử nghiệm trên người cho thấy khi nguồn đường dự trữ bị hạ thấp bằng vận động và ăn ít carb (dưới 22 gam mỗi bữa), hiệu suất cơ bắp trong các bài tập tải nặng liên tục bị suy giảm rõ rệt [2].
Ketone có bù đắp được năng lượng nâng vác nặng không?
Nhiều quan điểm cho rằng thể xeton (ketone) sinh ra từ chế độ ăn giàu chất béo có thể thay thế hoàn toàn đường để cấp năng lượng. Dữ liệu thực nghiệm bác bỏ giả thuyết này đối với các hoạt động bộc phát lực mạnh.
Nghiên cứu trên động vật thích nghi keto ghi nhận lượng ketone trong máu chỉ đủ duy trì vận động cường độ cao trong khoảng 3 đến 5 phút [5]. Bản thân ketone chỉ đóng vai trò nguồn nhiên liệu bổ trợ, không thể thay thế glycogen làm nguồn cung cấp năng lượng chính cho công suất tối đa [5]. Thử nghiệm uống bổ sung ketone ester trên người cũng chứng minh chất này không ngăn chặn được quá trình hao hụt glycogen cơ bắp và không giúp cải thiện thành tích ở giai đoạn nước rút cường độ cao [6].
Bằng chứng suy giảm thể lực khi cạn kiệt glycogen
Mức dự trữ carbohydrate ban đầu quyết định trực tiếp thời lượng làm việc nặng của cơ bắp [7]. Thử nghiệm kiểm tra năng lực vận động đến mức kiệt sức cho thấy người bắt đầu với lượng glycogen cao (600 mmol/kg trọng lượng khô) vận động lâu hơn trung bình 60 phút so với khi khởi đầu ở mức glycogen thấp (300 mmol/kg trọng lượng khô) [7]. Dù các tín hiệu tế bào kích thích thích nghi vẫn diễn ra, tổng khối lượng công việc hoàn thành khi thiếu đường dự trữ bị sụt giảm nghiêm trọng [7].
Bên cạnh đó, việc cơ thể liên tục ở trạng thái thiếu hụt glycogen kéo theo nhiều hệ lụy sinh lý nguy hiểm. Khuyến cáo từ Hiệp hội Dinh dưỡng Thể thao Quốc tế (ISSN) chỉ rõ việc tập luyện hay làm việc khi cạn kiệt glycogen làm tăng cortisol máu, gây rối loạn chức năng miễn dịch sau vận động kéo dài trên 1,5 giờ [3]. Tình trạng này khiến người lao động dễ rơi vào hội chứng thiếu hụt năng lượng tương đối (RED-S) và làm tăng nguy cơ chấn thương do cơ bắp không duy trì được lực đỡ cần thiết [3].
Hiểu lầm thường gặp về chế độ keto khi lao động nặng
Nhiều người lầm tưởng cơ thể có thể "đốt mỡ" để làm mọi công việc nặng như nhau. Quá trình oxy hóa chất béo chỉ đáp ứng tốt các hoạt động sức bền cường độ trung bình hoặc nhẹ. Khi cần nâng khối lượng lớn tức thì, cơ thể bắt buộc phải sử dụng con đường phân giải glycogen để tái tạo năng lượng nhanh chóng [1], [5].
Quan điểm cho rằng chỉ cần nạp thêm mỡ hay uống chất tạo ketone là có thể làm việc nặng mà không cần ăn cơm, tinh bột cũng không chính xác. Thực tế cho thấy không có sự tiết kiệm glycogen cơ bắp khi đưa ketone ngoại sinh vào cơ thể lúc gắng sức [6]. Ngược lại, việc thiếu hụt đường dài ngày làm giảm khả năng duy trì công suất làm việc lớn trong thời gian dài [2], [3].
Điều chưa biết
Các nghiên cứu hiện tại chưa đánh giá trực tiếp trên đối tượng thợ xây, phu khuân vác làm việc ngoài trời nhiều giờ dưới điều kiện thời tiết thực tế. Dữ liệu sẵn có chỉ tập trung vào vận động viên đạp xe hoặc chuột thí nghiệm trong phòng lab [1], [5], [8].
Tác động của chế độ keto dài hạn nhiều năm đối với nguy cơ thoái hóa khớp, chấn thương dây chằng do sụt giảm sức cơ ở người lao động phổ thông vẫn chưa có dữ liệu làm rõ. Cơ chế phân giải glycogen và phục hồi song song giữa cơ và gan mới chỉ được theo dõi chi tiết trên mô hình động vật [8].
Ai nên thận trọng?
Người lao động chân tay nặng nhọc: Thợ xây, cửu vạn, công nhân bốc xếp không nên tự ý cắt bỏ hoàn toàn carbohydrate hay theo đuổi chế độ keto nghiêm ngặt. Thiếu năng lượng tức thời dễ gây hụt hơi, run tay chân, rơi vỡ đồ đạc và ngã từ trên cao.
Người có lịch làm việc kéo dài liên tục: Việc để cơ thể cạn kiệt đường triền miên làm suy giảm miễn dịch và tăng hormone căng thẳng [3]. Người có bệnh lý nền về chuyển hóa hoặc tim mạch cần tham khảo ý kiến bác sĩ chuyên khoa trước khi thay đổi chế độ dinh dưỡng.







