Dầu ô liu là chất béo quen thuộc, được nhiều người trẻ văn phòng bổ sung vào thực đơn nhằm bảo vệ tim mạch và giảm tác hại của lối sống ngồi nhiều. Tuy nhiên, việc dung nạp một loại chất béo đậm đặc năng lượng khi cơ thể ít tiêu hao vận động khiến nhiều người băn khoăn về lượng dùng an toàn.
Hiện tại, chưa có thử nghiệm lâm sàng nào đo lường liều dùng dầu ô liu tối ưu dành riêng cho nhóm người trẻ tuổi ít vận động. Các nghiên cứu hiện có chủ yếu thực hiện trên người lớn tuổi (từ 55 tuổi trở lên) hoặc trên người trưởng thành nói chung, với mức khuyến nghị phổ biến từ các cơ quan y tế là khoảng 23 g (khoảng 2 thìa canh) mỗi ngày [1], [2].
Cơ chế chống oxy hóa của dầu ô liu với thành mạch
Lợi ích tim mạch của dầu ô liu đến từ hàm lượng axit oleic và các hợp chất chống oxy hóa phenolic [3]. Khi đi vào cơ thể, các hợp chất phenolic được hấp thu phụ thuộc vào liều lượng và phân bố vào các phần tử lipoprotein [3], [2].
Nghiên cứu cho thấy polyphenol giúp bảo vệ các hạt mỡ xấu LDL khỏi quá trình oxy hóa [3]. Quá trình oxy hóa LDL là một trong những cơ chế khởi phát xơ vữa động mạch, do đó việc hạn chế biến đổi này giúp bảo vệ tính toàn vẹn của mạch máu [3], [2].
Các bằng chứng khoa học về liều lượng sử dụng
Mức dùng dầu ô liu đã được đánh giá qua nhiều dạng nghiên cứu với các đối tượng khác nhau:
- Thử nghiệm chéo trên 30 nam giới khỏe mạnh dùng 25 ml dầu ô liu nguyên chất mỗi ngày, chia đều vào 3 bữa ăn trong 3 tuần [3]. Kết quả cho thấy dầu giàu polyphenol làm tăng nồng độ polyphenol trong LDL và giảm đáng kể lượng LDL bị oxy hóa trong máu [3].
- Can thiệp ngắn hạn trên 16 người uống 50 ml một lần duy nhất và 14 người dùng can thiệp dầu ô liu nguyên chất trong 1 tuần ghi nhận khả năng tăng đề kháng oxy hóa của LDL cùng hoạt tính enzym glutathione sau 24 giờ và sau 1 tuần [4].
- Đánh giá tổng hợp từ 12 nghiên cứu đoàn hệ lớn theo dõi người từ 55 tuổi trở lên, có nguy cơ tim mạch cao nhưng chưa mắc bệnh, với mức dùng 10–35 g/ngày trong 4–10 năm [1]. Mức tiêu thụ dầu ô liu cao hơn có liên quan đến việc giảm nguy cơ đột quỵ và tử vong do tim mạch [1].
- Năm 2004, Cơ quan Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA) đưa ra gợi ý tiêu thụ khoảng 2 thìa canh (tương đương 23 g) dầu ô liu mỗi ngày để hỗ trợ sức khỏe tim mạch [2]. Trong khi đó, các can thiệp chế độ ăn Địa Trung Hải truyền thống có thể cung cấp từ 60 g đến 100 g dầu ô liu mỗi ngày [5].
Nguy cơ dư thừa năng lượng ở người ít vận động
Lối sống ít vận động và thói quen ăn uống thiếu lành mạnh là những yếu tố góp phần gây tăng huyết áp và các bệnh lý mạch máu [6]. Tuy nhiên, dầu ô liu là chất béo nguyên chất, chứa năng lượng rất cao [6].
Nếu một người trẻ làm việc văn phòng, ít vận động thể lực tự ý nạp thêm 23–35 g dầu ô liu (tương đương khoảng 2–3 thìa canh) vào khẩu phần mà không cắt giảm các nguồn chất béo khác, lượng calo nạp vào sẽ dễ dàng vượt mức tiêu hao hàng ngày. Ngoài ra, việc dùng liều thấp ở mức 5 g/ngày như dầu tinh luyện đối chứng trong một số thử nghiệm lại quá ít polyphenol để đem lại hiệu quả sinh học rõ rệt [5].
Hiểu lầm về liều lượng hoạt chất và tác dụng thần kinh
Nhiều người cho rằng uống dầu ô liu giúp giảm căng thẳng, lo âu dựa trên các thông tin lan truyền. Một nghiên cứu trên chuột cống đực dùng dầu ô liu nguyên chất liều 0,25 mL/kg/ngày trong 4 tuần có ghi nhận hiệu quả giảm lo âu và thay đổi chuyển hóa chất dẫn truyền thần kinh [7]. Tuy nhiên, đây là dữ liệu trên động vật, chưa thể suy diễn trực tiếp sang người [7].
Tương tự, hoạt chất oleocanthal trong dầu ô liu cho thấy tiềm năng chống viêm trên tế bào và mô hình động vật với liều 5–30 mg/kg [8]. Trên thực tế, 25–50 mL dầu ô liu chỉ cung cấp dưới 0,9 mg oleocanthal, một lượng rất nhỏ khó có thể tạo ra tác động tương đương như trong phòng thí nghiệm [8].
Điều chưa biết từ các nghiên cứu hiện tại
- Chưa rõ mức calo tối ưu từ dầu ô liu cho người trẻ có mức tiêu hao năng lượng tĩnh (BMR) thấp mà không gây tích mỡ thừa.
- Chưa có thử nghiệm so sánh trực tiếp hiệu quả của các liều dùng khác nhau (như 10 g, 20 g hay 30 g) trên người trẻ khỏe mạnh ít vận động.
- Thành phần polyphenol dao động rất lớn tùy thuộc giống cây, khí hậu, vĩ độ và độ chín của quả, khiến hàm lượng hoạt chất thực tế nạp vào cơ thể khó chuẩn hóa [2].
Ai nên thận trọng khi dùng dầu ô liu?
- Người đang trong tình trạng thừa cân, béo phì hoặc có lối sống tĩnh tại, tiêu hao năng lượng thấp cần kiểm soát chặt chẽ lượng chất béo đưa vào [6].
- Người đang dùng các viên uống bổ sung dầu ô liu dạng nang mềm thương mại (thường chỉ chứa 1–1,25 g/viên), vì mức này khó đạt được liều lượng có hoạt tính sinh học như trong các nghiên cứu lâm sàng [1].
Cách dùng hợp lý hàng ngày
Để nhận được lợi ích chống oxy hóa từ polyphenol mà không bị dư thừa năng lượng, người trẻ ít vận động không nên uống thêm dầu ô liu như một món bổ sung riêng biệt. Giải pháp phù hợp là dùng khoảng 1 đến 2 thìa canh dầu ô liu nguyên chất (khoảng 10–20 g) thay thế hoàn toàn cho các loại mỡ động vật hoặc dầu ăn tinh luyện khác trong việc trộn salad hoặc chế biến món ăn mỗi ngày [3], [2].
Dầu ô liu đem lại nhiều giá trị cho sức khỏe mạch máu thông qua việc bảo vệ lipid khỏi bị oxy hóa. Dù vậy, với người trẻ ít vận động, dầu ô liu chỉ phát huy hiệu quả khi được sử dụng thay thế chất béo xấu ở mức vừa phải, đi kèm chế độ dinh dưỡng cân bằng và tăng cường vận động thể chất.








